«Ο Χέγκελ κάνει κάπου την παρατήρηση ότι όλα τα κοσμοϊστορικά γεγονότα και πρόσωπα της ιστορίας, εμφανίζονται δύο φορές. Ξέχασε όμως να προσθέσει: την πρώτη φορά σαν τραγωδία, τη δεύτερη σαν φάρσα». Να πως ξεκινάει ο Κ. Μαρξ το βιβλίο του Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη.
Ψάχνοντας να βρω πληροφορίες για κάποιο θέμα του περιοδικού, έπεσα πάνω σε μία πληροφορία σαν αυτές που όταν τις διαβάζεις ένα μπουμ γίνεται μέσα στο κεφάλι σου και αρχίζουν οι αλυσιδωτές συνδέσεις· βελάκια, τοξάκια, συν, ίσον και διάφορα τέτοια σύμβολα σκίζουν τον φλοιό του εγκεφάλου και δημιουργούν αστραπιαία έναν έξοχο αλγόριθμο.
Η πληροφορία:
Στους ολυμπιακούς αγώνες του 1896 στην Αθήνα, ήταν η πρώτη φορά που η πόλη υποδεχόταν τόσο μαζικά ξένους επισκέπτες, οι οποίοι υπολογίζονται σε περίπου 30.000 Έλληνες –κυρίως ομογενείς από το εξωτερικό– και ξένοι. Κατά κάποιο τρόπο η άφιξη αυτή εγκαινίασε τον οργανωμένο τουρισμό στην Ελλάδα. Η ξενοδοχειακή υποδομή της πόλης προφανώς δεν επαρκούσε και πολλοί ιδιοκτήτες σπιτιών, κυρίως στο Κολωνάκι και στη Νεάπολη, διέθεταν τα δωμάτια των σπιτιών τους, μιας και το οικονομικό δέλεαρ ήταν ισχυρό.
Μη με γελούν τα μάτια μου;! Ολυμπιακοί αγώνες + τουρισμός + Airbnb= ω, βραχνάδες εσείς της σύγχρονης Ελλάδας
Έβγαλα λαβράκι, κοινώς!
Για να δούμε όμως πόσο και τι μας κόστισε –και συνεχίζει να μας κοστίζει– αυτό το τρίπτυχο της «επιτυχίας»…
Ολυμπιακοί Αγώνες 1896
Η οικονομική κατάσταση της χώρας ήταν τραγική, αφού είχαν περάσει μόλις 3 χρόνια από το ιστορικό «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Χαρίλαου Τρικούπη.
Στα τέλη του 1894 η οργανωτική επιτροπή παρουσίασε έκθεση για το κόστος των Αγώνων, στην οποία το ποσό ανερχόταν στα 3.740.000 δραχμές – ποσό τρεις φορές μεγαλύτερο από τις αρχικές εκτιμήσεις. Τα μέλη της οργανωτικής επιτροπής δήλωσαν τότε πως οι Αγώνες ήταν αδύνατον να διεξαχθούν και παραιτήθηκαν. Λέγεται πως ένα κομμάτι του ποσού κατάφερε να καλυφθεί ως εξής: 330.000 δρχ. από δωρεές του ελληνικού λαού, 400.000 δρχ. από την έκδοση ειδικών γραμματόσημων, 200.000 από την πώληση των εισιτηρίων· και φυσικά, χωρίς την υπέρογκη δωρεά του Γεώργιου Αβέρωφ, ο οποίος έδωσε 920.000 δρχ. για την ανακατασκευή του Παναθηναϊκού Σταδίου, τίποτα δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί – μιας και τα λέμε εδώ, ίσως και καλύτερα… Παρόλα αυτά, το άθροισμα των παραπάνω ποσών ανέρχεται στις 1.850.000 δρχ. Το υπόλοιπο ποσό ύψους 1.890.000 δρχ. καλύφθηκε από τη σκληρή φορολογία του ελληνικού λαού. Λαμβάνοντας υπόψη έναν μέσο όρο μισθού στην Ελλάδα του 18ου αιώνα περίπου 60 δρχ. και έναν μέσο όρο σημερινού μισθού γύρω στα 900€, προκύπτει ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896 κόστισαν σε ευρώ περίπου 48.000.000€. Φυσικά η αναλογία δεν μπορεί να είναι απόλυτα ενδεικτική, αλλά μπορεί να δώσει μία εικόνα, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι τότε δεν υπήρχε η ανάγκη για πολλά ολυμπιακά ακίνητα.
Ολυμπιακοί Αγώνες 2004
- Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 κόστισαν 13 δισ. ευρώ. Το χρέος που μας άφησαν προέρχεται –εκτός των άλλων– από τα τρία δάνεια συνολικού ύψους 208,3 εκατ. ευρώ που είχε συνάψει με διάφορες τράπεζες την περίοδο 2001-2003 ο Οργανισμός Διεξαγωγής Ιπποδρομιών Ελλάδος (ΟΔΙΕ), με την το ανεξόφλητο υπόλοιπο να περνάει στο Ελληνικό Δημόσιο με τροπολογία που κατατέθηκε στη Βουλή στις 16/3/2016.
- Στις 13/11/2003, ο Εμμανουήλ Μπακόπουλος, υποβάλει γραπτώς ερώτηση στην Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων: «Σύμφωνα με πληροφορίες του πρακτορείου ειδήσεων Αssociated Press, τoν περασμένο Αύγουστο, στην Αττική μόνον, σκοτώθηκαν 3.000 αδέσποτα σκυλιά για να “καθαρίσουν” οι δρόμοι ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Είναι η τρίτη φορά φέτος, έπειτα από τα γεγονότα της Πρωτοχρονιάς και του Απριλίου, που διαπράττονται παρόμοιες βαρβαρότητες. Σκοπεύει η Επιτροπή κάποτε να μεριμνήσει ώστε να προστατευθούν επαρκώς και μακροχρόνια οι ζωές των αδέσποτων κατοικίδιων ζώων στην Ελλάδα;»
- Σε άρθρα του Ιούνη του 2004, διαβάζουμε: «Υπό περιορισμό αναμένεται να τεθούν από τις αρχές Ιουλίου εκατοντάδες τοξικομανείς, άστεγοι, ζητιάνοι και λαθρομετανάστες που κινούνται στο κέντρο της Αθήνας εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων».
- Ο αριθμός των νεκρών εργατών που δούλεψαν στην κατασκευή των ολυμπιακών ακινήτων είναι 13· τουλάχιστον τόσοι είδαν το φως της δημοσιότητας. Σε αυτούς δεν υπολογίζονται βέβαια οι εργάτες που έχασαν τη ζωή τους στην κατασκευή άλλων έργων, όχι αμιγώς Ολυμπιακών, που έγιναν όμως εν όψει των Αγώνων (τις επεκτάσεις του Μετρό, την Περιφερειακή Υμηττού, την Αττική Οδό). Φυσικά οι τραυματισμοί ήταν εκατοντάδες. Ο Αλβανός εργάτης Μεχμέτ Καστράτι, αναφέρει στην εφημερίδα Τα Νέα τον Αύγουστο του 2004: «Ξέχασαν ότι χύσαμε αίμα για να κατασκευαστούν αυτές οι Ολυμπιακές εγκαταστάσεις. Ζητούσα κράνος ασφαλείας και ειδικά παπούτσια και δεν μου έδιναν. Κινδύνευσα με απόλυση γι’ αυτόν τον λόγο και τελικά αναγκάστηκα να τα αγοράσω με δικά μου έξοδα. Κράνη έδιναν μόνο όταν έρχονταν κλιμάκια ελέγχου… Ένας ανειδίκευτος εργάτης που δεν ήξερε να χειριστεί γερανό δεν υπολόγισε σωστά και έριξε ένα μεγάλο μεταλλικό αντικείμενο, το οποίο ζύγιζε έναν τόνο, πάνω στο πόδι μου. Έσπασα το πόδι μου, έβαλα λάμες. Απολύθηκα από τον εργοδότη μου επειδή ήθελα να καταγγείλω το ατύχημα!»
Στο ίδιο άρθρο, ο 52χρονος οικοδόμος Γιώργος Φιλιούσης αναφέρει: «Τα μέτρα ασφαλείας στα εργοτάξια, ειδικά στην αρχή, ήταν ανύπαρκτα. H εργοδοσία ενδιαφερόταν μόνο πώς να τελειώσει το έργο γρηγορότερα ώστε να πάρει το… πριμ. Ενδεικτικό είναι ότι δεν μας έδιναν τα απαραίτητα παπούτσια, γάντια, γαλότσες. Οι τραυματισμοί στο χωριό ήταν πολύ συχνοί. Κι αν δεν γινόταν κάτι σοβαρό, προσπαθούσαν να τους κρύψουν». Οι οικοδόμοι επίσης κατήγγειλαν: «Σε πολλές σκαλωσιές δεν υπήρχαν οι απαραίτητες κουπαστές ασφαλείας με αποτέλεσμα να υπάρχουν πολλές πτώσεις, ενώ σε πολλά εργοτάξια, ανειδίκευτοι εργάτες χειρίζονταν μηχανήματα που δεν ήξεραν πώς λειτουργούν και προκαλούσαν ατυχήματα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 32χρονου Ρουμάνου εργάτη Μαρινέλ Μανέα που σκοτώθηκε στο Ολυμπιακό Χωριό τον Ιούλιο του 2002. Είχε ειδικότητα βοηθού καλουπατζή αλλά του ανατέθηκε να αποσυναρμολογήσει γερανό, στον οποίο ανέβηκε με σαγιονάρες! Έχασε την ισορροπία του και έπεσε στο κενό»…
Στεγαστική κρίση
Την περίοδο 2018-2022 η σωρευτική αύξηση των ενοικίων για κατοικίες που είναι κατάλληλες για οικογένειες άγγιξε το 42,1%. Επιπλέον, το τέταρτο τρίμηνο του 2023 το μέσο ενοίκιο στις περισσότερες περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης ήταν αυξημένο κατά τουλάχιστον 10% σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2022. Το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο όσον αφορά τη φοιτητική στέγη, καθώς η σωρευτική αύξηση των ενοικίων την περίοδο 2018 – 2022 πλησίασε το 50%.
Χιλιάδες άνθρωποι ζούνε σε σπίτια όπου το ενοίκιο είναι σχεδόν τα 2/3 του μισθού τους. Πολλοί άλλοι εκτοπίζονται για να δοθούν τα σπίτια στη βραχυχρόνια μίσθωση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μη μιλάμε πια για περιοχές-γειτονιές-πόλεις μόνιμων κατοίκων, αλλά πρόσκαιρης και εφήμερης διέλευσης. Ολόκληρες περιοχές –ειδικά του κέντρου– οργανώνονται βάσει του τουρισμού. Σταδιακά το κέντρο γίνεται ένα νεκρό λούνα παρκ, που καμία σχέση δεν έχει με την πραγματική ζωή και τις ανάγκες των ανθρώπων της πόλης μας.
Ο τουρισμός είναι η καραμέλα στο στόμα πολλών τα τελευταία πολλά χρόνια στην Ελλάδα. Καραμέλα με γεύση «λύση». Από μία χώρα με ισχυρή παραγωγή, καταλήξαμε η χώρα των Airbnb, των εναλλακτικών άχρωμων, άοσμων, πανομοιότυπων μαγαζιών, των τυποποιημένων γεύσεων, των πολυεθνικών, της καταστροφής των τελευταίων χώρων πρασίνου μέσα στις πόλεις και αλλά και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων – όσων είχαν καταφέρει να επιβιώσουν από την κρίση του ’07 και τον κόβιντ. Βέβαια, στη θέση τους δημιουργούνται άλλες, οι οποίες όμως ως επί το πλείστον απευθύνονται και ζούνε αποκλειστικά από τον τουρισμό. Χάνεται η έννοια του στεκιού, του μαγαζιού ως σημείο συνάντησης, κοινωνικοποίησης, επαφής.
Γιατί ό,τι δε φτάνει το χέρι της απλής οικονομίας, το φτάνει το χέρι του τουρισμού και της ανάπτυξης.
Πόσο τουρισμό μπορεί να αντέξει μία χώρα; Για πόσα χρόνια μπορεί να τρέφεται από ξένα λεφτά; Πώς μας φαίνεται που τη φέτα και το ελαιόλαδο τα χαίρονται οι ξένοι, τουρίστες και μη; Τι έχεις να πεις για εκείνη την πλατεία που πια δεν έχει ούτε ένα δέντρο; Για το σπίτι που σε διώχνουν; Για το ιστορικό κέντρο που είναι απροσπέλαστο σχεδόν όλο τον χρόνο πλέον; Για εκείνον τον κινηματογράφο που θα γίνει σούπερ μάρκετ; Είναι μία κάποια λύσις, θα επιμείνουν κάποιοι, που είτε βρήκαν την ευκαιρία να βγάλουν κάνα ευρώ παραπάνω είτε εσκεμμένα προωθούν αυτές τις πολιτικές· αλλά είναι όντως λύσις; Ή πρόκειται για τη, συνειδητή ή μη, υποθήκευση του μέλλοντός μας – για ακόμη μία φορά; Κατά πόσο είμαστε συνένοχοι σε αυτό; Ας το σκεφτεί ο καθένας μοναχός του αλλά και συλλογικά.
Οι τουρίστες είναι εφήμεροι. Ποιος μπόρεσε να επιβιώσει μέσα από εφήμερες λύσεις; Και όπως λέει και το ρητό «Τελικά μόνοι μας γεννιόμαστε και μόνοι μας πεθαίνουμε». Έτσι και στην Ελλαδίτσα, όσα αεροπλάνα κι αν προσγειωθούν, όσα πιτόγυρα κι όσα brunch κι αν φαγωθούν σε Μοναστηράκι και Παγκράτι, όσα λεφτά κι αν βγάλουμε από την παράδοση των σπιτιών μας στη βραχυχρόνια μίσθωση (γιατί, ας μη γελιόμαστε, πολλοί είναι αυτοί που επωφελούνται από τη διαδικασία, ακόμη κι αν θεωρητικά διαφωνούν), στο τέλος πάλι μόνοι μας θα μείνουμε ν’ αναρωτιόμαστε τι πάει στραβά σε αυτή τη γωνιά της Γης. Γιατί θα έχουμε μείνει ανήμποροι. Και ανήμποροι και φτωχοί.
