Ο φάκελος ανοίγει για έβδομη χρονιά. Μία ανάλυση του Κακού, μια νουάρ αφήγηση της γέννησης ενός φεστιβάλ. Δύο κείμενα, το ίδιο επίκεντρο: η αστυνομική λογοτεχνία και το Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha 2026. Ο Γιάννης Πανούσης, Ομότιμος καθηγητής Εγκληματολογίας και ο Γρηγόρης Αζαριάδης, Συγγραφέας, μιλούν στο Η ΠΟΛΗ ΖΕΙ και μας προετοιμάζουν καταλλήλως.
Το φεστιβάλ του Καλού και του Κακού
του Γιάννη Πανούση
Μία ουτοπία ο ουρανός
όταν η Γη ματώνει
Μαρία Σκουρολιάκου, ΜικροΓραφές
Το μυθιστόρημα, του αστυνομικού περιλαμβανόμενου, εξελίσσεται συνεχώς, προσαρμοζόμενο και μεταμορφωνόμενο, ανάλογα με τις συνθήκες. Η υψηλή λογοτεχνία χρειάζεται διανοητική έμπνευση και συγγραφική ικανότητα, όμως στην αστυνομική μυθοπλασία προστίθενται «το σκότος, η βία και ο θάνατος», ως αναγκαία συστατικά του [κατά βάση κοινωνικοπολιτικού] αφηγήματος. Έχει λεχθεί ότι «τα ερωτήματα στη λογοτεχνία δεν τίθενται για ν’ απαντηθούν, αλλά για να γεννήσουν νέα ερωτήματα» [Βαγγέλης Χατζηβασιλείου].Αν υιοθετήσουμε αυτή την άποψη, τότε θα πρέπει να συμφωνήσουμε ότι:
- Το αστυνομικό μυθιστόρημα συμβολίζει κι αναπαριστά τη σκοτεινή πλευρά της ζωής, ενώ επιχειρεί και ν’ αποκωδικοποιήσει, με πυρήνα τους λογοτεχνικούς και πολιτιστικούς όρους της εποχής, το ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο. Τούτο σημαίνει ότι η μυθιστορία δεν είναι μόνο παιχνίδι προσδοκιών κι εκπλήξεων. Είναι κι ένα ταξίδι παθών και λαθών στο χθες και στο αύριο.
- Η θεωρία της αστυνομικής λογοτεχνίας, «ως θέασης κι εξέτασης» [και] του εγκληματικού φαινομένου συνδέεται και νοηματοδοτείται από πολλά [δι]επιστημονικά πεδία [Εγκληματολογία, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία κλπ].
- Η κοινωνική πτυχή της αστυνομικής λογοτεχνίας είναι δεδομένη, όμως δεν κρίνω σκόπιμο να διδασκόμαστε την ιστορία του ανθρώπου διαβάζοντας αστυνομικά μυθιστορήματα.
- Πρέπει να θυμόμαστε ότι το Κακό και οι κακοί άνθρωποι «δαιμονίζουν» μεν το μυθιστόρημα, αλλά ορισμένοι σκοτώνουν και στην πραγματική ζωή.
Μολονότι δεν γνωρίζουμε πόση ποσότητα Κακού χωράει η ψυχή ενός ανθρώπου ή πως αναπαράγεται το Κακό είναι δύσκολο να ορίσουμε διαβαθμίσεις κακίας [ή και αγαθότητας;], γι’ αυτό συχνά ο αναγνώστης κινείται αμήχανα ανάμεσα στον καλό και τον κακό ήρωα. Το «Κακό για το Κακό» δεν συνεπάγεται ότι ο πράττων αγνοεί πάντοτε το Καλό, αλλά πολλές φορές μοιάζει ν’ αυτοπαγιδεύεται.
- Η λογοτεχνική σκιαγράφηση του φονιά δεν σημασιοδοτείται μόνον από τα παιχνίδια της Μοίρας, αλλά κι από τις επιλογές των προσώπων.
- Ναι μεν «η τέχνη δεν δολοφονεί», όμως το αίσιο ή μη τέλος ενός αστυνομικού μυθιστορήματος προκαλεί συχνά αντιφατικά συναισθήματα στον αναγνώστη «περί της εννοίας [και της αξίας] του Καλού και του Κακού.»
- Μπορεί ο διχασμένος [με τη διττή φύση] Δρ. Τζέκυλ να επιρρίπτει όλες τις ενοχές στον κύριο Χάιντ, όμως οι Σκιές του Κακού δεν πρέπει να παρασύρουν τον αστυνομικό συγγραφέα σε θεωρίες βιολογικού ή κοινωνικού ντετερμινισμού ή σε συνομολογίες μαύρης μαγείας τερατοποιήσεων.
Αν, σύμφωνα με τα παραπάνω, η αστυνομική λογοτεχνία είναι μία κατάδυση στη σκοτεινή πόλη με τις σκοτεινότερες ψυχές των εγκληματιών, όπου όμως η διαφθορά της εξουσίας και η γενικευμένη ανομία και βία «δικαιολογεί» σε μία μερίδα των αναγνωστών τις αντιδράσεις τους, καθώς δηλώνουν ότι είναι αντι-ήρωες που ζούνε στις ρωγμές του Συστήματος, αν στην πραγματική ζωή δεν συναντάμε μόνο λύκους ή αμνούς, κλέφτες κι αστυνόμους, αν η αστυνομική αυθαιρεσία και βαρβαρότητα δεν «συμψηφίζεται» με την εγκληματική δραστηριότητα της Μαφίας, αν κάποιοι εκμεταλλεύονται το φόβο και την ανασφάλεια των απλών ανθρώπων για να δημιουργήσουν καφκικά τοπία, αν ο ειδεχθής δολοφόνος ήταν το καλό παιδί της πλαϊνής πόρτας κι όχι ο ψυχάκιας που δείχνει η τηλεόραση, αν πολλά εγκλήματα θρυμματίζουν τις ηθικές βεβαιότητες ή τα κοινωνικά στερεότυπα, αν σας ενδιαφέρουν όλα αυτά και θέλετε να μάθετε τι συμβαίνει στην Πόλη που δεν Ζει, αλλά αργοπεθαίνει, τότε να παρ-ακολουθήσετε όλες τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Agatha.
Είμαι βέβαιος ότι ανάμεσα στα άλλα θα συνειδητοποιήσετε καλύτερα και τη «σκοτεινή»/κρυμμένη πλευρά του εαυτού σας.
Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha, 2026
του Γρηγόρη Αζαριάδη
Η ιδέα για την δημιουργία ενός Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας στην Αθήνα ξεκίνησε σαν μια ταινία νουάρ του παλιού καλού καιρού. Έξω δυνατή βροχή, χιονόνερο μάλλον, κρύο, παγωνιά και ερημιά στους δρόμους. Σε ένα παρακμιακό μπαρ της συμφοράς βρίσκουν καταφύγιο μια γοητευτική κοκκινομάλλα, γύρω στα σαράντα, παρέα με έναν ηλικιωμένο γκριζομάλλη με μουστάκι με εμφάνιση που παρέπεμπε σε εκτελεστή εν αποστρατεία.
Όπου γοητευτική κοκκινομάλλα, διάβαζε Ιωάννα Πετρίδου, η γυναίκα που εμπνεύστηκε και υλοποίησε αυτή την τρελή ιδέα και ηλικιωμένο εκτελεστή τον Γρηγόρη Αζαριάδη, πιστό βοηθό μέχρι τέλους.
Ποτά, τσιγάρα ατέλειωτα και αραιές κουβέντες με υπονοούμενα. Η σκοτεινή αυτή συζήτηση ξεκίνησε με σουρεαλιστικές απορίες τύπου «Ποιοι είναι αυτοί στη Gijon που έχουν τη Semana Negra κι εμείς στον Χολαργό δεν μπορούμε να οργανώσουμε ένα Φεστιβάλ αστυνομικής λογοτεχνίας…;» Ευτυχώς στην πορεία αποφύγαμε κάποιο έγκλημα, κάποια δολοφονία συγγραφέα αστυνομικής λογοτεχνίας, αλλά καταλήξαμε στη διαμόρφωση μιας τολμηρής και πολύ δύσκολης στην υλοποίησή της ιδέας.
Και φέτος φτάσαμε στον έβδομο χρόνο! Απίστευτο κι όμως αληθινό…
Το 7ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha ανοίγει τις πύλες του στις 5 Μαΐου 2026. Οι πολυάριθμες κύριες εκδηλώσεις του θα διαρκέσουν τέσσερις εβδομάδες, μέχρι τις 29 Μαΐου, ενώ θα υπάρχουν και άλλες προ-φεστιβαλικές (από τις 27 Απριλίου) και μετα-φεστιβαλικές εκδηλώσεις (μέχρι τις 10 Ιουνίου). Οι περισσότερες θα λάβουν χώρα στον Χολαργό (στο βιβλιοπωλείο Monogram, Υμηττού 17) και σε μεγάλες αίθουσες στο κέντρο της Αθήνας.
Πιο συγκεκριμένα, στο πρόγραμμα εκδηλώσεων του 7ου Φεστιβάλ Agatha συμπεριλαμβάνονται:
- Πρώτες παρουσιάσεις βιβλίων γνωστών σημαντικών Ελλήνων συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας.
- Πάνελ συζητήσεων που αφορούν όχι μόνο στο θέμα της αστυνομικής λογοτεχνίας, αλλά και σε γενικότερα θέματα που αναφέρονται στη σύνδεσή της με τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας, με την συμμετοχή σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων και άλλων σημαντικών παραγόντων, όπως καθηγητών Πανεπιστημίου, ψυχολόγων, εγκληματολόγων και γνωστών δημοσιογράφων.
- Σεμινάρια δημιουργικής γραφής από ξένους και Έλληνες συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας και καθηγητές δημιουργικής γραφής.
- Ειδικά αφιερώματα για την αστυνομική λογοτεχνία.
- Παρουσιάσεις βιβλίων και συζητήσεις για true crime, υποθέσεις πραγματικών εγκλημάτων, που προσέλκυσαν το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.
- Διαδραστικά παιχνίδια μυστηρίου για τους μικρούς φίλους και μελλοντικούς αναγνώστες αστυνομικής λογοτεχνίας.
- Μουσικά events που συνδέονται με θέματα αστυνομικής λογοτεχνίας (συναυλία με ρεμπέτικα τραγούδια κλπ.)
Οι εκδηλώσεις του Φεστιβάλ θα κορυφωθούν το τριήμερο 15 με 17 Μαΐου 2026, στον χώρο του Πολεμικού Μουσείου (προσβάσιμο και από τον σταθμό του μετρό Ευαγγελισμός), όπου θα παρευρεθούν τέσσερις διάσημοι ξένοι συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας και συγκεκριμένα ο Ισπανός Arturo Perez Reverte, o Γάλλος Hugues Pagan, η Σουηδέζα Kristina Ohlsson και η Αμερικανίδα B.A. Paris. Οι επισκέπτες θα μπορούν να παρακολουθήσουν τις συζητήσεις των ξένων συγγραφέων με Έλληνες ομότεχνούς τους και να απαντούν σε ερωτήσεις τους. Επιπλέον, θα έχουν την ευκαιρία να συνομιλήσουν οι ίδιοι μαζί τους και να πάρουν υπογραφές των βιβλίων τους.
Στις 16 Μαΐου, πάντα στο Πολεμικό Μουσείο, θα παρουσιαστούν τρία θεατρικά μονόπρακτα, βασισμένα σε μικρά διηγήματα γνωστών Ελλήνων συγγραφέων, στα οποία θα πρωταγωνιστούν και πολλοί από τους γνωστούς συγγραφείς της σύγχρονης ελληνικής σκηνής αστυνομικής λογοτεχνίας.
Όλες τις εκδηλώσεις του 7ου Φεστιβάλ Agatha, μπορείτε να τις δείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση: agathafestival.gr
