Βρισκόμαστε ήδη στην εποχή της 4η βιομηχανικής επανάστασης, η οποία έχει ως πυρήνα της την κβαντική τεχνολογία, την επιστήμη της Πληροφορικής, την αυτό-εκπαίδευση των ίδιων των μηχανικών συστημάτων, νέες μορφές ενέργειας και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
H 4η Βιομηχανική Επανάσταση
Βασικός φόβος όσον αφορά την 4η Βιομηχανική Επανάσταση είναι ότι θα μεταλλάξει αναγκαστικά τη Βιομηχανία, γεγονός που θα δοκιμάσει τις κοινωνικές, πολιτικές, στρατιωτικές και γεωπολιτικές σχέσεις και θα επαναπροσδιορίσει τη σχέση του ανθρώπου με τις μηχανές, καθώς θα επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις συνεργασία μεταξύ τους. Ήδη αυτή η εξέλιξη έχει ανοίξει έναν τεράστιο διάλογο μεταξύ νέων επιστημονικών, φιλοσοφικών και κοινωνικών τάσεων.
Επιστήμες του Εγκεφάλου και τεχνητή Νοημοσύνη
Είναι κοινό μυστικό ότι ένας από τους σημαντικούς λόγους της ανάπτυξης των ερευνητικών πειραματικών προσπαθειών για την καλύτερη κατανόηση της δομής και της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου, είναι η πρόθεση να χρησιμοποιηθούν στοιχεία της γνώσης που θα αποκτηθεί για την περεταίρω ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. H θεαματική πρόοδος που συντελείται σήμερα από τη Νευροφυσιολογία μπορεί να οδηγήσει και στη δημιουργία νέων τύπων υπολογιστών.
Λειτουργεί ο άνθρωπος ως ένας βιοϋπολογιστής;
Όπως γνωρίζουμε σήμερα, ο άνθρωπος δρα ως ένας βιοϋπολογιστής, ο οποίος επεξεργαζόμενος ένα σύνολο συμπαντικών πληροφοριών, παράγει μια σειρά ολογραφικών εικόνων τις οποίες ονομάζουμε «Υλική Πραγματικότητα». Σύμφωνα με την –αποδεδειγμένα πλέον πειραματικά ως ορθή– Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας, αυτό που ονομάζουμε «πραγματικότητα» είναι μια ψεύτικη (ισόμορφη) εικόνα μιας άλλης φυσικής πραγματικότητας, προβαλλόμενης σε έναν ψεύτικο ευκλείδειο χώρο τον οποίο δημιουργεί ο εγκέφαλος μας. Το χώρο αυτό τα μαθηματικά ονομάζουν «Χώρο Minkowski».
Όμως και η Νευροφυσιολογία συμφωνεί με την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας ότι οι εντυπώσεις των αισθήσεων, άρα και ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε, είναι ένα ψεύτικο κατασκεύασμα του εγκεφάλου και όχι μια αντικειμενική συμπαντική πραγματικότητα
Τα βασικά κοινά χαρακτηριστικά ενός μηχανικού υπολογιστικού συστήματος με τον Ανθρώπινο Βιοϋπολογιστή
Ένα υπολογιστικό σύστημα «προσλαμβάνει με διάφορους τρόπους πληροφορίες, τις οποίες επεξεργάζεται μέσω ενός λειτουργικού συστήματος, παράγοντας δευτερογενή γεγονότα, τα οποία πιθανότατα μπορούν να βρίσκονται έξω από τις δυνατότητες μιας συγκεκριμένης αισθητηριακής παρατήρησης. Αυτό συμβαίνει και στη λειτουργία ενός Ανθρώπινου Βιοϋπολογιστή. Η αναβάθμιση ενός μηχανικού υπολογιστικού συστήματος σε Τεχνητή Νοημοσύνη, βασικά συνίσταται στη δυνατότητα της αυτομόρφωσής του μέσω διάφορων τεχνικών απόκτησης «εμπειρίας», έτσι ώστε να μιμηθεί σε κάποιο μηχανιστικό επίπεδο την ανθρώπινη νοημοσύνη
Τα μεγάλα ερωτήματα
Το ερώτημα, βέβαια, είναι αν ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης έχει τη δυνατότητα παραγωγής, πρόσληψης και επεξεργασίας κάποιων συγκεκριμένων «Πληροφοριών» οι οποίες, στην περίπτωση ενός βιοϋπολογιστή, εξελίσσονται στο πλαίσιο μιας σειράς χρονομεταβαλόμενων, συμπαντικών όσο και εσωτερικών του κύκλων, που χαρακτηρίζουν και διαφοροποιούν τη φύση του «Ανθρώπου» από τη «Μηχανή».
Ως παράδειγμα αναφέρω τους κύκλους «εναλλαγής μέρας και νύχτας», των «σεληνιακών φάσεων», του «11ετούς ηλιακού κύκλου», των «εποχών του έτους», τον «κοσμικό βιορυθμό», το «σωματικό» το «συναισθηματικό» και το «διανοητικό ρυθμό». Σήμερα πλανάται ένα αγωνιώδες ερώτημα: «Πόσο πιθανό είναι με την είσοδο στον Πολιτισμό της 4ης βιομηχανικής επανάστασης να γίνουμε σκλάβοι των μηχανών»; Το ερώτημα αυτόουσιαστικά αναφέρεται στη σχέση της βιομηχανίας με τα εργατικά δικαιώματα, την ανεργία και τους μισθούς. Βασικά, όμως, οι φοβίες που αναπτύσσονται αφορούν αναφορές ότι οι μηχανές μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης τους θα διεκδικήσουν μελλοντικά τη βιολογική και νοητική ηγεμονία απέναντι στην ανθρώπινη νοημοσύνη. Τη δυνατότητα αυτή, ακόμα και στο πιο μακρινό ορατό μέλλον, δεν μπορεί να την αποκτήσει μια μηχανική Τεχνητή Νοημοσύνη και ως εκ τούτου δεν είναι δυνατόν να αναπτύξει «συναισθήματα» ούτε τις παραγόμενες από αυτά «αξίες».
Η Μηχανική Τεχνητή Νοημοσύνη αναπαράγει με πιο ακριβή και ευκρινή τρόπο τεχνικές πληροφορίες και εφαρμογές, έχοντας τη δυνατότητα να τις επαναλαμβάνει γρηγορότερα και ορθότερα σε κάθε επανάληψη. Η μηχανιστική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να ανακαλύψει νέους φυσικούς νόμους και συμπαντικές πραγματικότητες, δεν έχει τη δυνατότητα συντριβής των μηχανιστικών δογμάτων με τα οποία οι κατασκευαστές της την έχουν προικοδοτήσει, δεν μπορεί να φιλοσοφήσει, παρά μόνο να επεξεργαστεί τη φιλοσοφία των ανθρώπων, δεν έχει τη δυνατότητα, να «αγαπήσει» και να «ερωτευτεί». Δεν κατανοεί το βαθύτερο νόημα της έννοιας της «ελευθερίας», της «αλληλεγγύης», της «δικαιοσύνης», της «θυσίας». Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να δημιουργήσει, να επεξεργαστεί και να προάγει γεγονότα τα οποία δεν εκφράζονται με αριθμητικές τιμές. Μπορεί να καταστεί μόνο ένα χρήσιμο εργαλείο στην υπηρεσία του ανθρώπου και ποτέ δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον «Άνθρωπο» όπως κάποιοι «διαδίδουν».
Είναι καλή ή κακή η Τεχνητή Νοημοσύνη;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ορίζεται ως «καλή» ή «κακή» ανάλογα το πολιτισμικό επίπεδο της κοινωνίας που την δημιουργεί, την χρησιμοποιεί και την ελέγχει. Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση, είτε το θέλουμε είτε όχι, θα αλλάξει τον πολιτισμό μας. Αν όμως θα τον αλλάξει προς μια θετική ή μια αρνητική κατεύθυνση, είναι υπόθεση όλων μας. Για το λόγο αυτό, η εσωτερική αλλαγή του κάθε ανθρώπου και η κατάκτηση της ιδιότητας του Homo Sapiens [σοφού ανθρώπου] κρίνεται ως τραγικά αναγκαία. Με όλα τα προηγούμενα, η προσπάθεια όλων των πολιτών πρέπει σήμερα να στρέφεται σε έναν στόχο: «να μην επιτρέψουμε να κατευθύνουν μονόπλευρα την ανάπτυξη της 4ης επιστημονικής επανάστασης και της Τεχνητής Νοημοσύνης οι «δυνάμεις του παράλογου κέρδους», ενός καταρρέοντος πολιτισμικού ρεύματος, όταν αυτές προσπαθήσουν να την κατασκευάσουν, να την προγραμματίσουν, να την ελέγχουν και να την κατευθύνουν σύμφωνα με τα δικά τους οικονομικά δόγματα και τα πιθανά αντιουμανιστικά και αντικοινωνικά τους συμφέροντα. Μέχρι τότε, ας μην καταδικάζουμε τις αθώες μηχανές.
Ας αναζητήσουμε όσους προωθούν τα όποια αντιουμανιστικά σχέδια και ας συνεργαστούμε όλοι μαζί προκειμένου να ελέγξουμε τους χρηματοδότες, τους κατασκευαστές και τους προγραμματιστές των όποιων μηχανών που ίσως φοβόμαστε.
Τελειώνω απευθύνοντας μια προτροπή προς τους νέους επιστήμονες:
«Ο επιστήμονας, την περίοδο της μεγάλης παγκόσμιας πολιτισμικής κρίσης που βιώνουμε, πρέπει να τολμήσει να αποτελέσει τον ισχυρό βραχίονα ξεπεράσματός της, εκφραζόμενος ελεύθερα, ασχέτως του κοινωνικού και επαγγελματικού κόστους, που πολλές φορές είναι αβάσταχτο».
Δρ Μάνος Δανέζης:
Αστροφυσικός και μέλος του Σώματος Ομότιμων Καθηγητών Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
