Οι δημοσιογράφοι που «τρέμουν» την τεχνητή νοημοσύνη είναι σχεδόν οι ίδιοι που φοβούνται και τη φυσική νοημοσύνη.
Όχι. Ο φόβος των δημοσιογράφων για την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντανακλά τη φυσική αγωνία που κάθε φορά προκαλεί το ιστορικό πέρασμα από τη μια βιομηχανική επανάσταση στην άλλη. Δεν είναι ίδιος με αυτόν που ένιωσαν οι συντάκτες εφημερίδων με την εφεύρεση του ραδιοφώνου το 1920, δεν μοιάζει με την απειλή της TV το 1938 στους radio broadcasters ούτε με τον τρόμο των τηλεοπτικών ρεπόρτερ το 1990 όταν ανέτειλε το WEB. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί νέο «ορόσημο» στην εξελικτική πορεία του οικοσυστήματος των ΜΜΕ, αλλά βελτιωμένη έκδοση εργαλείων προκειμένου να εξοικονομηθούν χρόνος και πόροι για να μείνει η ποιότητα ένα πεδίο δόξης λαμπρό για βελτίωση των media. Όσοι δημοσιογράφοι αισθάνονται την αδρεναλίνη να ρέει στο άκουσμα της ΑΙ, μάλλον αρνούνται το upskilling, ενεργοποιώντας αντανακλαστικά αυτοαναφορικότητας και αυτοσυντήρησής τους στο επάγγελμα. Ο λάθος λόγος για να φοβάσαι, όταν εργάζεσαι στα ΜΜΕ. Ο σωστός λόγος είναι η αγωνία για τις ανεξέλεγκτες συνέπειες για τη δημοκρατία και τον πλουραλισμό της λάθος χρήσης των εργαλείων ΑΙ, η εξάπλωση των deep fakenews για προπαγάνδα και χειραγώγηση της κοινής γνώμης αλλά κυρίως για εξατομικευμένη ενημέρωση σε πολίτες που τους αρέσει να ζουν στην προσωπική τους «φούσκα», χτυπώντας μόνοι τους φιλικά την πλάτη τους ότι «έτσι είναι τα πράγματα, επειδή εμείς πιστεύουμε πως έτσι πρέπει να είναι τα πράγματα».
Τα μηνύματα είναι αντιφατικά και τα «στρατόπεδα» έτοιμα να πάρουν φωτιά. To Ινστιτούτο Reuters της Οξφόρδης μιλά για παραγωγή ειδήσεων από εφαρμογές ΤΝ έως το 2026, ενώ ο δημοσιογράφος και θεωρητικός των ΜΜΕ Νίκ Νιούμαν υποστηρίζει πως δημοσιογράφοι και ειδησεογραφικοί οργανισμοί θα πρέπει «να επανεξετάσουν επειγόντως το ρόλο και το σκοπό τους». Πώς θα γίνει αυτό; Για να αντιμετωπίσουν τη νέα πρόκληση, οι πρωτοπόροι θα προσπαθήσουν να δημιουργήσουν περιεχόμενο και εμπειρίες που δύσκολα θα μπορούν να αναπαραχθούν από ΑΙ.
Η επιλογή μετάδοσης πρωτογενών ειδήσεων, οι σε βάθος αναλύσεις και η ανάδειξη θεμάτων μέσα από βιωματικές εμπειρίες που δημιουργούν δεσμούς ανάμεσα στο Μέσο και την κοινωνία, αλλά και η αξιοποίηση video και podcast, ενισχυτικά προς το ρεπορτάζ, αναφέρονται στην έκθεση του Ινστιτούτου ως συστατικά που δύσκολα μπορεί να «κοπιάρει» η ΤΝ, ως «αναχώματα» της καταστρεπτικής επέλασης των κατασκευασμένων ειδήσεων, ως «αντισώματα» στο ψέμα και την προπαγάνδα.
Η λογική που ήθελε στις αίθουσες σύνταξης (και στις ελληνικές) «όλοι να τα κάνουν όλα» και κυρίως να συμφέρουν, και η πρακτική της μετατροπής αποφοίτων ΑΕΙ σε μηχανές ανάρτησης ειδήσεων, είναι αυτές που καλλιέργησαν το έδαφος για να «ανθίσουν» τα τεχνητά ρομπότ, που έστρωσαν το χαλί για έναν εύκολο περίπατο της ΑΙ στα media. Οι προκλήσεις είναι πολλές, αλλά δε συνιστούν λόγο εξοστρακισμού της ΤΝ. Οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει να φοβούνται την ΑΙ επειδή θα… τους φάει τη δουλειά, αλλά γιατί πιθανόν, αν δεν κινηθούν σβέλτα, θα φανεί πιο έξυπνη από αυτούς. Θα πρέπει να την χρησιμοποιήσουν για βαρετές διαδικασίες, για τον καιρό ή τους σεισμούς ή για data journalism για να κάνουν ανεμπόδιστα τη δουλειά τους, στην οποία υποτίθεται ότι έχουν ταχθεί: Την αναζήτηση της αλήθειας και του ρεπορτάζ, που δυστυχώς έδωσε τη θέση του σε έναν θολό χυλό, που παρήγαγαν τα εργοτάξια των newsrooms με τους «πλαδαρούς» νοητικά συντάκτες και τους άνευρους και άβουλους «ανεβαστήρες». Πιο ρομπότ και από την ίδια την ΑΙ!
Αυτό για το οποίο πρέπει να παλέψουν δημοσιογράφοι, ΜΜΕ, θεσμοί, σωματεία και ακαδημαϊκά ιδρύματα, είναι η εμπορευματοποίηση των ειδήσεων, η επιρροή της ΑΙ στις ακραίες και περιθωριοποιημένες ομάδες διαιωνίζοντας προκαταλήψεις, στερεότυπα και παραπληροφόρηση. Οι δημοσιογράφοι οφείλουν να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της διατήρησης βασικών αξιών, όπως η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ακρίβεια. Πρέπει να λειτουργήσουν ως «πυροσβέστες» μιας απειλητικής φωτιάς, που έχει ανάψει καίγοντας μαζί χλωρά και ξερά: Πρωτογενές περιεχόμενο και τεχνητά παρασκευασμένο content. Στην Ελλάδα θεωρούμε ότι οι συζητήσεις αποτελούν…αναμνήσεις από το μέλλον, την ίδια ώρα που οι περισσότεροι δημοσιογράφοι γοητευόμαστε «σκαλίζοντας» το Open AI, το Bling AI, το Bard, το Dall.e 2 και άλλες εφαρμογές. Στην αρχή μένουμε με ανοιχτό το στόμα, αλλά σύντομα αντιλαμβανόμαστε ότι οι εφαρμογές δίνουν παραπλανητικές απαντήσεις, ότι τα δεδομένα είναι 3 χρόνια πίσω και αυτό το μαγικό αποτέλεσμα που μας παραδίδεται είναι μια «σούπα» που ούτε παιδί του δημοτικού δε θα δοκίμαζε.
Συμπέρασμα; Πεντανόστιμες τυρόπιτες στη μηχανή μπορείς να φτιάξεις, πολυτελή αυτοκίνητα με ρομπότ μπορείς να κατασκευάσεις, αριστουργήματα τέχνης υπό προϋποθέσεις μπορείς να παράξεις με ΤΝ… Αλλά ρεπορτάζ με ΑΙ — ε, δεν υπάρχει! Οπότε, ο φόβος και η αγωνία συνιστούν μάλλον «προφάσεις εν αμαρτίαις». Αμαρτίες που διαπράττονται πολύ πριν την έλευση της ΤΝ.
Σόνια Χαϊμαντά:
Δημοσιογράφος και διδάσκουσα στο τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ – Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Media Trainer – Crisis Management Consultant.
