Κείμενο του Γιώργου Πανόπουλου που αναδημοσιεύουμε από το blog του.
Στην επαρχιακή Αθήνα στην οποία βρέθηκε τις προηγούμενες μέρες η Τζούντιθ Μπάτλερ, (η Αμερικανίδα μετα-στρουκτουραλίστρια φιλόσοφος), απολαμβάνει μιας λιμασμένης λατρείας από μία ορισμένη ομάδα που απαρτίζεται από fauxμινίστριες, από queer «άτομα» και από «προοδευτικούς» μεσήλικες άντρες και γυναίκες που θεωρούν την υιοθέτηση των ασυνάρτητων δογμάτων της ως ιαλουρονική ένεση που θα τους χαρίσει νεανικό σφρίγος και επαναστατικότητα.
Οι περισσότεροι φυσικά δεν έχουν ακούσει το όνομά της Τζούντιθ Μπάτλερ αλλά όλο και περισσότεροι έρχονται σε επαφή, μαθαίνουν, ή πληροφορούνται τα αποτελέσματα των θεωριών της: ότι δηλαδή δεν υπάρχουν βιολογικά φύλα, ότι δεν υπάρχουν άντρες και γυναίκες, ότι άντρες που δηλώνουν γυναίκες μπορούν να κλέβουν άνετα τα μετάλλια γυναικών στον αθλητισμό, ότι δεν υπάρχουν ομοφυλόφιλοι και λεσβίες και ότι το να αλλάζεις το φύλο σου κατά το κέφι σου ισοδυναμεί με το να αλλάζεις κούρεμα.
Οι θεωρίες της Μπάτλερ έχουν τροφοδοτήσει τις νέες γενιές φοιτητών που μελετούν το φύλο εις βάρος των φεμινιστικών θεωριών και του γυναικείου κινήματος. Οι ιδέες της είναι καταφανώς γελοίες, αλλά ο κοινωνικός τους αντίκτυπος είναι μεγάλος, ίσως μεγαλύτερος και από την απήχηση των υποστηρικτών της Επίπεδης Γης, αφού φοιτητές, ακτιβιστές, θεσμοί, πολιτικοί, ειδικοί, σελέμπριτις και οργανώσεις έχουν αναλάβει τη διάδοσή τους. Αν αναρωτιέστε επίσης που οφείλεται ο κατακερματισμός της σεξουαλικότητας με την πληθώρα των σεξουαλικών ταυτοτήτων αναζητείστε ξανά από πίσω «το» Μπάτλερ.
Όλα ξεκίνησαν το 1990 με την έκδοση του βιβλίου της Gender Trouble, Η αναταραχή του Φύλου (1990), όπου εισάγει την έννοια της «ερμηνευτικής επιτελεστικότητας» του φύλου (gender performativity). Τι σημαίνει επιτελεστικότητα; Έλα ντε. Σημαίνει λέει η Μπάτλερ ότι το βιολογικό και το κοινωνικό φύλο δεν είναι παρά επιτελέσεις [performances] οι οποίες αποκτούν ισχύ και εξουσία μέσω των επαναλαμβανόμενων πράξεων των υποκειμένων. Κατά συνέπεια, φύλο δεν είναι αυτό που είμαστε αλλά αυτό που επιτελούμε. Αν δεν μπορείτε να παρακολουθήσετε τέτοιου είδους αρλούμπες δεν είστε οι μόνοι. Το 1998 απονεμήθηκε στην Μπάτλερ το βραβείο «κακής γραφής» από το περιοδικό Philosophy and Literature.
Η μεταμοντέρνα θεωρία των φύλων υπόσχεται ριζικό μετασχηματισμό μέσα από γλωσσικές ασυναρτησίες. Ούτε αγώνες στο δρόμο, ούτε κοινωνικές τάξεις, ούτε δράση. Βάζω ένα «το» στο όνομά μου, δηλώνω «όχι δυαδικός», δηλώνω πίστη στην τρανς ιδεολογία κι ο κόσμος άλλαξε χωρίς κόπο και προσπάθεια. Ποιος είναι ο Μάρξ άλλωστε – άλλος ένας λευκός προνομιούχος, σεξιστής, ετεροφυλόφιλος άντρας. Η θεωρία της Μπάτλερ είναι ελκυστική για δεκαοκτάχρονους που πηγαίνουν στα πανεπιστήμια για να αλλάξουν τον κόσμο άμεσα, ανώδυνα και ακούραστα και βολική για τους μεγάλους που είδαν ότι δεν έχουν καταφέρει να αλλάξουν τον κόσμο με κανένα άλλο τρόπο. Αυτό βεβαίως δεν είναι πολιτική – αυτό είναι η εξέγερση των προνομιούχων μετριοτήτων, που θέλουν με κάθε τρόπο να βρεθούν στο κέντρο της σκηνής και τρομοκρατούνται από κάθε αντίδραση στην αναιμική αίσθηση του εαυτού τους – ένα ξέσπασμα θυμού με κοινωνικό άλλοθι. Οι «αφυπνισμένοι» είναι εγωκεντρικοί σε σημείο που λιποθυμάνε και εξεγείρονται για μια λάθος αντωνυμία -του/της και παθιάζονται για το δικαίωμα να φοράνε κακοβαλμένες περούκες με μούσια, αλλά είναι αναίσθητοι στις θηριωδίες που συμβαίνουν σε ομοφυλόφιλους, λεσβίες και γυναίκες σε «μακρινές χώρες για τις οποίες δεν γνωρίζουμε τίποτα», για να θυμηθώ τη φράση του Βρεττανού πρωθυπουργού Τσάμπερλεϊν όταν η Γερμανία του Χίτλερ ετοιμαζόταν να μπει στην Τσεχοσλοβακία.
Οι φεμινίστριες –στη Δύση που έχει διαδοθεί ο woke ιός αλλά και στην Ελλάδα– έχουν φρίξει με τις fauxμινίστριες που βάζουν σε κίνδυνο δεκαετίες γυναικείων αγώνων και κατακτήσεων οδηγώντας τα πάντα στον πολιτικό σχετικισμό και στην αδρανοποίηση. Οι σημερινοί φοιτητές που ασχολούνται με τις σπουδές φύλου έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου με την πεποίθηση ότι το «αρσενικό» και το «θηλυκό» είναι ανθρώπινες επινοήσεις σε αντίθεση με τη βιολογική πραγματικότητα. Πιστεύουν ότι μπορούμε να γκρεμίσουμε αυτό το καταπιεστικό δυαδικό σύστημα ενθαρρύνοντας τη ρευστότητα και στις δύο κατηγορίες. Αυτό, υποστηρίζουν, ότι θα αμφισβητήσει και τα σεξιστικά στερεότυπα. Είναι άλλο πράγμα όμως να καταλαβαίνουμε την τρομακτική πίεση που ασκείται στις γυναίκες να φορούν ψηλά τακούνια και εντελώς διαφορετικό να υποστηρίζεις ότι οι άνδρες που φοράνε ψηλά τακούνια είναι στην πραγματικότητα γυναίκες. Ενώ στα μαθήματα Γυναικείων Σπουδών εξέταζαν τα πρότυπα ανδρικής βίας και κακοποίησης κατά των γυναικών, η ιδεολογία στις Σπουδές Φύλου εξυμνεί έναν άνδρα που παίρνει μέρος και νικάει σε ένα γυναικείο άθλημα, επαινώντας την συμμετοχή και τη νίκη του ως επίτευγμα ποικιλομορφίας και συμπερίληψης.
Η δημόσια στάση της Μπάτλερ –ιδίως η υποστήριξή της σε αντιδυτικά ή αντισιωνιστικά κινήματα– έχει προκαλέσει και πολιτικές αντιδράσεις. Κατηγορείται για επιλεκτική ευαισθησία σε θέματα καταπίεσης, ή ακόμη και για ανοχή σε αντιδημοκρατικά φαινόμενα, αν εντάσσονται στον αντιδυτικό λόγο. Σε συνέντευξή της στον Guardian κατηγόρησε τις φεμινίστριες που υπερασπίζονται την προστασία των δικαιωμάτων που βασίζονται στο φύλο για φασισμό. «Η ιδεολογία κατά των φύλων είναι μία από τα κυρίαρχες τάσεις του φασισμού στην εποχή μας», είπε. «Οι TERF» (trans exclusionary radical feminist) όρος που χρησιμοποιείται υποτιμητικά για τις φεμινίστριες που υποτίθεται ότι κάνουν χρήση του φεμινισμού για τα επιτεθούν στα τρανς άτομα επειδή αρνούνται στους άντρες που δηλώνουν γυναίκες να αγωνίζονται στα γυναικεία αθλήματα, να μπαίνουν στις γυναικείες φυλακές, στα καταφύγια βιασμένων γυναικών, στα γυναικεία αποδυτήρια) «δεν θα αποτελέσουν μέρος του σύγχρονου αγώνα κατά του φασισμού… Μερικές στα φεμινιστικά κινήματα δείχνουν συμπάθεια στις ακροδεξιές εκστρατείες».
Τριάντα πέντε χρόνια μετά το Gender Trouble, οι δυσνόητες θεωρίες της κατέληξαν να συσκοτίζουν τις διαρθρωτικές αλλαγές υπέρ των γυναικών. Ευτυχώς πολλές φεμινίστριες και ακτιβίστριες για τα γυναικεία δικαιώματα αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι η θεωρία του φύλου γκρεμίζει όλα όσα έχουν καταφέρει μέσα στις δεκαετίες. Μαρξίστριες φεμινίστριες όπως η Nancy Fraser, η Αμερικανίδα φιλόσοφος, κατηγορούν τη Μπάτλερ για υπερβολική έμφαση στο λόγο και την ταυτότητα εις βάρος της ταξικής πάλης και των υλικών σχέσεων εξουσίας.
Η ιδέα ότι μπορούμε να «φορέσουμε» ή να «απαλλαγούμε» από το βιολογικό μας φύλο σαν ρούχο οδηγεί κάποιους στο συμπέρασμα ότι «μπορούμε να διαλέξουμε μια ταυτότητα που μας απαλλάσσει από την καταπίεση». Αν αυτό ήταν αληθινό, τότε το να γεννιέσαι κορίτσι στο Νεπάλ και να απομονώνεσαι σε μια καλύβα λόγω της περιόδου σου, ή το να σε παντρεύουν με το ζόρι στα 15, ή το να είσαι θύμα trafficking, θα μπορούσε να «αντιμετωπιστεί» με μια απλή αλλαγή στην έκφραση φύλου. Η σκληρή πραγματικότητα διαψεύδει αυτή την ανόητη και βαθιά απολιτική αντίληψη. Οι γυναίκες και τα κορίτσια που ζουν το μισογυνισμό, τη βία και την κακοποίηση στο πετσί τους, δεν σώζονται αν εκφράσουν διαφορετικά το φύλο τους. Η ιδέα ότι το φύλο είναι κυρίως performance ανήκει στις πολυτέλειες μιας προνομιούχας Δύσης που αγνοεί επιδεικτικά και ηλιθιωδώς τις δομές της εξουσίας και δεν δίνει πεντάρα για τα προβλήματα του κόσμου.
Ο μισογυνισμός Τζούντιθ μου και λοιποί συγγενείς δεν νικιέται με drag shows. Ούτε η πατριαρχία διαλύεται επειδή κάποιος «ντύνεται» γυναίκα ή άντρας ή κάτι κι απ’ τα δύο. Η καταπίεση έχει υλική βάση: νόμους, θεσμούς, σώματα, αγορές, στρατούς. Δεν αρκεί να την ερμηνεύσουμε συμβολικά. Πρέπει να τη δούμε εκεί που υπάρχει: στον κόσμο και στην πραγματικότητα.
