Συναντηθήκαμε με τον Νίκο Παππά και τον Μάριο Νοβακόπουλο, εκπροσώπους μιας νέας γενιάς ιστορικών, που μελετούν και δημιουργούν (απόδειξη πως αυτά τα δύο καθόλου αντικρουόμενα δεν είναι), πέρα από στεγανά και χωρίς ατζέντες.
Ακούραστοι και πολυδιάστατοι, οι δημιουργοί της Cognosco Team, μας μιλούν για ιστορία, για γνωστές παρεξηγήσεις και ανακρίβειες που συναντούν στην έρευνά τους και για τους μελλοντικούς τους στόχους. Η αγάπη τους για τη μελέτη της ιστορίας και για τη γνώση, τους ωθεί να ψάχνουν όλο και βαθύτερα κι εμείς κερδίζουμε σε ενδιαφέροντα άρθρα και βίντεο.
Πώς ξεκίνησε η δημιουργία της Cognosco Team και από πότε;
Το Cognosco δημιουργήθηκε από τρεις φίλους. Είμαστε εγώ (Νικόλαος Παπάς), ο Μάριος (Νοβακόπουλος) και ο Μιχάλης (Ρέττος). Είχαμε γνωριστεί από το 2015 και κάποια στιγμή νιώσαμε την ανάγκη να δημιουργήσουμε κάτι στο διαδίκτυο, κάτι το οποίο κυρίως θα παρέχει οπτικοακουστικό υλικό στο YouTube για εκπαιδευτικούς σκοπούς, αλλά και ένα site το οποίο θα λειτουργεί ως αποθετήριο υλικού που υπάρχει σκόρπιο στο διαδίκτυο, τόσο στο ιστορικό κομμάτι όσο και σε άλλους τομείς της γνώσης. Το Cognosco θα ήταν ένας «χώρος» όπου όλο αυτό το υλικό θα υπήρχε μαζεμένο.
Ουσιαστικά θέλαμε να προσφέρουμε κάτι το οποίο νιώθαμε πως έλειπε. Υπάρχουν μεγάλα κενά στην δημόσια ιστορία, ενώ η σχολική ιστορία πάντα είχε προβλήματα, ήταν ανιαρή και με κακά βιβλία. Τα βίντεο είναι ιδανικό μέσο για να έρθει το ευρύ και ειδικά το νεαρό κοινό σε επαφή με την ιστορία. Βλέπαμε για πολλά χρόνια τα αντίστοιχα ξένα κανάλια και σκεφτήκαμε «Γιατί να μην κάνουμε ένα και εμείς;» Επιπλέον, θα μπορούσαμε να στρέψουμε τη θεματολογία εκεί που θέλαμε. Π.χ. το Βυζάντιο έχει μηδενική παρουσία στην δημόσια ιστορία και θέλαμε να το αλλάξουμε αυτό. Φυσικά, το κανάλι και η ιστοσελίδα εξελίσσονται όσο εμείς μεγαλώνουμε και αλλάζουμε ενδιαφέροντα. Έτσι, πλέον έχει τομείς λογοτεχνίας, φιλοσοφίας κλπ. Αντίστοιχα λειτουργεί και σαν αναμεταδότης άρθρων, από καλές ιστοσελίδες που γνωρίζουμε. Μεγάλη χαρά έχουμε όταν μπορούμε να ανασύρουμε κάποιο άρθρο ή μελέτη από κάποια παλιά ή εγκαταλελειμμένη ιστοσελίδα. Είναι σαν να του δίνεις ξανά ζωή. Επίσης έχουμε ψηφιοποιήσει κείμενα από παλιά περιοδικά.
Στο website σας βλέπουμε σχεδόν 20 ονόματα αρθρογράφων. Μιλήστε μας λίγο για την ομάδα, αλλά και για τις συνεργασίες σας με άλλους ειδικούς.
Σωστά. Ένας από τους λόγους δημιουργίας του site ήταν και η αρθρογραφία. Από τους πρώτους μήνες λειτουργίας του site άρχισαν να επικοινωνούν μαζί μας παιδιά τα οποία είχαν τα ίδια ενδιαφέροντα, αλλά και τις ίδιες ανησυχίες με εμάς. Όπως κι εμείς, έτσι κι αυτοί, έγραφαν κείμενα για τα οποία αισθάνονταν ότι δεν υπήρχε ιστοσελίδα που να μπορεί να τα φιλοξενήσει, καθώς δεν ήταν καθαρά ιστορικά. Έτσι μας εμπιστεύτηκαν. Σιγά σιγά γίναμε φίλοι με τους περισσότερους από αυτούς και συνεχίζουμε μέχρι σήμερα να συνεργαζόμαστε. Ο κάθε ένας από τους συνεργάτες μας έχει διαφορετικά ενδιαφέροντα, όμως μας ενώνει ένας κοινός παρονομαστής, η αγάπη για την ιστορία και τη γνώση.
Η βασική ομάδα έχει το θετικό ότι ειδικεύεται σε διαφορετικούς τομείς της ιστορίας. Εγώ (Νίκος) ενδιαφέρομαι περισσότερο για την αρχαία ιστορία και την πολιτική επιστήμη, ο Μάριος είναι διεθνολόγος και έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στην βυζαντινή ιστορία, ενώ ο Μιχάλης είναι εκτός από φιλόλογος και υποψήφιος διδάκτωρ στη νεότερη ιστορία. Όλα αυτά συνδυάζονται και οδηγούν σε εξαιρετικές συζητήσεις (και εννοείται συγκρούσεις) επί παντός επιστητού.
Πως επιλέγετε τα θέματα σας; Υπάρχουν κάποια που τα αποφεύγετε;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη διαδικασία. Πολλά εξαρτώνται από την επικαιρότητα, επετείους, ή από ό,τι τυχαίνει να διαβάζουμε εκείνη την εποχή. Γενικά αναρτούμε υλικό ιστορικού ενδιαφέροντος κάθε είδους, λαογραφία, οτιδήποτε από τις ανθρωπιστικές επιστήμες, καθώς και ειδήσεις για θέματα παιδείας, εξωτερικής πολιτικής κ.ά. Λίγα πράγματα αποφεύγουμε ρητά. Για παράδειγμα έχουμε γενικό κανόνα να αποφεύγουμε άρθρα για τον εμφύλιο πόλεμο, για προφανείς λόγους.
Θα σας αντιπροσώπευε ο χαρακτηρισμός «site εκλαϊκευμένης γνώσης;»
Και ναι και όχι. Για παράδειγμα, το κανάλι στο YouTube είναι από τη φύση του πιο εκλαϊκευμένο. Ο προφορικός λόγος πρέπει να είναι πιο προσιτός, αλλά και σε χρόνο πιο συμπυκνωμένος. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μεταφέρεις το θέμα πιο απλά, με τα θετικά και τα αρνητικά που μπορεί κάτι τέτοιο να έχει. Όσο για το site, έχουμε υλικό για όλα τα γούστα. Υπάρχουν σίγουρα και πιο εκλαϊκευμένα άρθρα για το ευρύ κοινό (σε αυτό άλλωστε θέλαμε εξ αρχής να απευθυνθούμε) αλλά και πιο εξειδικευμένα. Σίγουρα αυτά έχουν μικρότερη αναγνωσιμότητα, όμως και μόνο η ύπαρξή τους είναι κέρδος και μπορεί κάποιος να τα διαβάσει όποτε αυτός κρίνει ότι είναι έτοιμος και έχει τον χρόνο (κάτι που στον σύγχρονο τρόπο ζωής εκλείπει) να το μελετήσει.
Ποια είναι η διαδικασία δημιουργίας ενός βίντεο ή ενός άρθρου, από την αρχική ιδέα μέχρι την τελική δημοσίευση;
Ένα βίντεο προϋποθέτει κείμενο, κεντρική ιδέα και το πως θα το κάνεις ενδιαφέρον σε προφορικό λόγο ώστε ο θεατής να μην κουραστεί. Από εκεί και πέρα, αφού το σπικάρουμε, ξεκινάμε την διαδικασία «ντυσίματος» με σχετικό οπτικό υλικό. Άλλες φορές είναι απλό (παίρνοντας φωτογραφίες ή βίντεο) και άλλες φορές είναι πιο σύνθετο καθώς χρειάζονται χάρτες (αυτό προϋποθέτει και γνώση της γεωγραφίας), animation ή και δημιουργία της εικόνας από την αρχή, καθώς στο διαδίκτυο δεν υπάρχει κάτι σχετικό. Το άρθρο είναι μια πιο απλή διαδικασία. Σκέφτεσαι το θέμα και βασισμένος στις πηγές γράφεις αυτό που θέλεις να περάσεις στον αναγνώστη.
Πώς αντιδρά το κοινό στο περιεχόμενό σας; Δεν μπορώ να μη ρωτήσω, έχει τύχει να κατηγορηθείτε ως εθνικιστές ή ανθέλληνες λόγω κάποιου άρθρου σας;
Είμαστε πολύ χαρούμενοι με το κοινό μας. Δεχόμαστε πολλές και καλές ερωτήσεις. Φυσικά υπάρχουν και άνθρωποι εύθικτοι, παρεξηγήσεις, ή ιδεολογικές αντιπαλότητες. Έχουμε κατά καιρούς κατηγορηθεί για ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς. Αυτό συμβαίνει και στα άρθρα και στα βίντεο.
Ποιο είναι το πιο δημοφιλές άρθρο σας και γιατί πιστεύετε ότι ξεχώρισε;
Τα πιο δημοφιλή άρθρα συνεργατών μας έχουν θεματολογία τους Έλληνες αιχμάλωτους μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την Χριστιανική Επανάσταση της Ιαπωνίας τον 17ο αιώνα. Θεωρώ ότι η ανταπόκριση προέρχεται από το γεγονός ότι αποτελούν θέματα πρωτότυπα, για τα οποία υπάρχει ενδιαφέρον αλλά όχι το αντίστοιχο υλικό στο διαδίκτυο.
Μπορείτε να μας αναφέρετε μερικές από τις πιο συνηθισμένες ιστορικές «παρεξηγήσεις» ή ανακρίβειες που συναντάτε κατά τη διάρκεια των ερευνών σας;
Το πιο «χτυπητό» είναι η προσπάθεια να αναδείξουμε τον ελληνικό πολιτισμό της Βυζαντινής εποχής και τις βυζαντινές ρίζες του Νέου Ελληνισμού. Τα τελευταία 30 χρόνια είχε αναπτυχθεί μια τρομερή παραφιλολογία γύρω από αυτά τα θέματα, η οποία ξεκινούσε από άστοχες ερμηνείες και κατέληγε σε ξεκάθαρες πλαστογραφίες και εφευρέσεις γεγονότων εκ του μηδενός. Επίσης πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να δεχθούν ως αξιόλογο πολιτισμό αυτόν της Μεσαιωνικής Δύσης, γιατί βασίζονται σε στερεότυπα τύπου Monty Python, ότι όλοι οι άνθρωποι της εποχής ήταν άπλυτοι και απολίτιστοι Βάρβαροι.
Ποια είναι η πιο ενδιαφέρουσα ή απρόσμενη ιστορική ανακάλυψη που κάνατε πρόσφατα;
Δεν είναι πρόσφατη αλλά είναι εντυπωσιακή. Ο «πόλεμος των Ουράνιων αλόγων», δηλαδή η σύγκρουση μεταξύ ελληνιστικών πόλεων κρατών της κεντρικής Ασίας με την αρχαία Κίνα. Ακόμη, πρόσφατα ήρθαμε σε επαφή με τη διασύνδεση ανάμεσα στην αρχαία μυθολογία και τις χριστιανικές γραφές ή προφητείες, όπως προκύπτει από πολλές παραδόσεις της Μεσαιωνικής εποχής. Θα ακολουθήσουν σίγουρα σχετικά βίντεο.
Υπάρχει μια και αντικειμενική ιστορία;
Όχι. Υπάρχει ιστορία με διαφάνεια και τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια, υπάρχει ιστορία που σέβεται τις πηγές και είναι σε ανοικτό διάλογο με τις διάφορες ερμηνείες. Αλλά δεν υπάρχει αντικειμενική ιστορία. Ο Ιστορικός δεν είναι εξωτερικός παρατηρητής, αλλά υποκείμενο και δρών της ιστορίας. Ακόμη και εάν δεν έχει ατζέντα, ή αν δεν λέει συνειδητά ψέματα, και πάλι έχει προκαταλήψεις, συμπάθειες και αντιπάθειες. Ακόμη και τα ενδιαφέροντά μας, εάν π.χ. προτιμούμε την στρατιωτική ιστορία ή την ιστορία της τέχνης από την οικονομική, επηρεάζει το αποτέλεσμα. Όπου ακούσετε να σας λένε με στόμφο, «Ακούστε εδώ, από εμένα θα μάθετε την μια και μοναδική αλήθεια, όλοι οι υπόλοιποι είναι άσχετοι», φύγετε τρέχοντας! Το ίδιο ισχύει και με την υποτίμηση παλαιότερων ερμηνειών, όχι απαραίτητα επειδή τα πορίσματα τους ανατράπηκαν από την έρευνα ή την αρχαιολογική σκαπάνη, αλλά επειδή είναι… παλιές και ξένες προς το αξιακό πλαίσιο της δικής μας εποχής.
Υπάρχουν ιστορικά ζητήματα που δεν έχετε καλύψει ακόμα, αλλά με τα οποία σκοπεύετε να ασχοληθείτε στο μέλλον;
Σκοπεύουμε να ασχοληθούμε περισσότερο με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και γενικά την πρόσφατη παγκόσμια ιστορία. Το ίδιο ισχύει και για την ελληνιστική εποχή ή την αρχαία Ρώμη.
Cognosco Team – Knowledge is an adventure
