Χειμωνιάτικα Γιάννενα, της ομίχλης και των οντάδων

Χάραζε ο τόπος με βουνά πολλά
κι ανάτελλε τα ζωντανά του,
καλούς ανθρώπους και κακούς, νυφίτσες,
αλεπούδες, μια λίμνη ως κόρην
οφθαλμού και κάστρα πατημένα.

Θα ’ναι τα Γιάννενα, ψιθύρισα,
στο χιόνι και στον άγριο καιρό
γυάλινα και μαλαματένια.
Κι όσο πήγαινε η μέρα,
σαν το βαπόρι σε καλά νερά,
είδα και μιναρέδες κι άκουσα
τα μπακίρια να βελάζουν.

Μ. Γκανάς, Γυάλινα Γιάννινα, Καστανιώτης

Φέτος ήμουν κι εγώ ανάμεσα στους τυχερούς που χάθηκαν μέσα της. Είχα να έρθω απ’ το 2009 και σχεδόν δε θυμόμουν τίποτα, οπότε είχα τη χαρά να την ανακαλύψω απ’ την αρχή. Περπάτησα γύρω γύρω την Παμβώτιδα την τυλιγμένη στην ομίχλη, τα σοκάκια του κάστρου μούσκεμα από τη βροχή και μπήκα σε όλα τα μαγαζιά με τα ασημικά ένα-ένα, ψάχνοντας να αγοράσω μια ταμπακιέρα –κάθε ταξίδι μου έχει και μια τέτοια μικρή εμμονή–, δώρο σε κάποιον αγαπημένο. Ταμπακιέρα δε βρήκα (έμαθα από τους γλυκούς, ηλικιωμένους ιδιοκτήτες ότι δεν φτιάχνονται πια πουθενά στα Γιάννενα), αλλά βρήκα άλλα πράγματα. Νομίζω πως αν τα Γιάννενα είναι μια φορά υπέροχα τις άλλες εποχές, τότε τον χειμώνα είναι υπέροχα στην ογδόη.

Η Ήπειρος έχει αμέτρητες ομορφιές έτσι κι αλλιώς. Φύση που οργιάζει, μεγάλη μουσική παράδοση (αγαπημένα πολυφωνικά Ηπειρώτικα) και πολύ φιλόξενα χωριά. Αλλά εγώ αυτήν τη φορά, έδωσα χρόνο αποκλειστικά στην πρωτεύουσά της. Παρακάτω μερικές από τις μικρές και μεγάλες βόλτες μου και ανακαλύψεις μου (δεν χωράνε σε ένα κείμενο όλα όσα έκανα και είδα δυστυχώς), για όσους ετοιμάζονται να την επισκεφτούν. Σκέτος έρωτας τα Γιάννενα, σας λέω.

Η πρώτη βόλτα

Πρώτη περιπλάνηση στην Παμβώτιδα, πρωινή πρωινή, με ένα καφεδάκι στο χέρι, σε μια ιδιαίτερα Αγγελοπουλική ατμόσφαιρα. Περπατάω γύρω γύρω την όμορφη λίμνη και δεν τη χορταίνω. Απέναντι βλέπω το Μητσικέλι και τα Τζουμέρκα να στέκονται αιώνια, επιβλητικά και χιονισμένα. Το κρύο είναι αρκετό, οι κύκνοι και οι πάπιες διασχίζουν γαλήνια το νερό και την ομίχλη, οι σκύλοι κάνουν τη βόλτα τους, όπως και οι νωχελικοί περιπατητές της πόλης. Όλα μαζί φτιάχνουν μια εικόνα σπάνια και μοναδική στην Ελλάδα. Ηρεμώ. Σε μια στροφή του παραλίμνιου δρόμου βλέπω το γλυπτό του γιαννιώτη γλύπτη Θεόδωρου Παπαγιάννη. Ένα μαρμάρινο, μαρμαρωμένο στο χρόνο αγκαλιασμένο ζευγάρι κοιτάει προς το Κάστρο των Ιωαννίνων. Ακολουθώ το βλέμμα τους και προχωράω προς τα εκεί. Αφήνομαι να ανακαλύψω, χωρίς οργάνωση, χωρίς συγκεκριμένο πλάνο.

«Στο Κάστρο το παλιό»

Το Κάστρο των Ιωαννίνων είναι ένα από τα ελάχιστα Κάστρα στην Ελλάδα που κατοικούνται μέχρι σήμερα. Χωρίζεται σε τέσσερα τμήματα: την Καστροπολιτεία (την παλιά πόλη των Ιωαννίνων), τον εξωτερικό περίβολο, τη ΒΔ ακρόπολη, όπου δεσπόζει το Ασλάν Τζαμί και τη ΝΑ ακρόπολη με το περίφημο Ιτς Καλέ. Η έκταση μέσα στα τείχη του είναι περίπου 200 στρέμματα.

Περνάω τη μεγάλη πύλη με το οικόσημο του Αλή Πασά και αρχίζω να διασχίζω αργά τα πλακόστρωτα δρομάκια της περίτειχης μαγικής πόλης. Δεν βλέπω αυτοκίνητο ούτε για δείγμα σήμερα. Συναντάω μία απ’ τις πιο όμορφες και καλοδιατηρημένες παλιές πόλεις που έχω δει. Έχει άρωμα, χρώμα και παλμό, έχει τα φοιτητικά της καφέ και ταβερνάκια, αλλά έχει και μια χαλαρότητα και ηρεμία. Η καρδιά της Ηπειρωτικής πρωτεύουσας χτυπάει ακριβώς εδώ. Περπατώντας στα λιθόστρωτα καλντερίμια, νιώθω…να ανήκω εδώ. Έχω περπατήσει για ώρα, με παγωμένη μύτη και την κάμερα ανά χείρας κι αποφασίζω να ξαποστάσω. Στο τέρμα της παλιάς πόλης (έχω φτάσει ξανά στη λίμνη) συναντάω το καφέ «Σκάλα», με την χουχουλιάρικη ατμόσφαιρά του και το ξύλινο πάτωμα και το πιάνο και τους τοίχους γεμάτους αφίσες από παραστάσεις και live που πραγματοποιήθηκαν εδώ με τα χρόνια. Πίνω μια υπέροχη σοκολάτα με κονιάκ και ζεσταίνεται λίγο το κοκαλάκι μου. Έχω ήδη αποφασίσει ότι άνετα θα μπορούσα να ζω σ’ αυτήν την πόλη· να μελαγχολώ, να γράφω, να χάνομαι.

Το νησάκι της κυρα-Φροσύνης

Βγαίνω ξανά στο κρύο και παίρνω ένα από τα μικρά καραβάκια της λίμνης, που ξεκινάνε σχεδόν κάθε 5-10 λεπτά και θέλουν περίπου 20 για να σε πάνε με ασφάλεια απέναντι. Φτάνω στο γραφικό, καταπράσινο λιλιπούτιο νησάκι, όπου δεν κατοικούν περισσότερες από 100 οικογένειες (ζουν κυρίως από το ψάρεμα και τον τουρισμό). Περπατάω στα κουκλίστικα δρομάκια του και χαίρομαι την παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική, με τις χαρακτηριστικές στέγες της από σχιστόλιθο. Οι μαγαζάτορες έξω από τα καταστήματά τους κυριολεκτικά διαλαλούν τα προϊόντα τους (άλλοι ευγενικοί, άλλοι με μια προσέγγιση πιο «επιθετικού μάρκετινγκ»). Σταματάω να δοκιμάσω μια παραδοσιακή πίτα και παίρνω και για το σπίτι μια κανελάδα κι έναν μπακλαβά ferrero rocher -έπρεπε, νομίζω. Είναι μεσημέρι και τα ταβερνάκια είναι γεμάτα επισκέπτες που τρώνε βατραχοπόδαρα, φρέσκα χέλια και πέστροφες (οι τιμές είναι τσιμπημένες, οπότε θέλει λίγη προσοχή). Εγώ θα συνεχίσω λίγο ακόμα.

Το μουσείο του Αλή Πασά

Το νησί είναι συνδεδεμένο με τη ζωή και το θάνατο του Αλή Πασά κι ακόμα περισσότερο ίσως με την απόφασή του να θανατώσει την κυρα-Φροσύνη, μαζί με άλλες 17 γυναίκες από την περιοχή, ρίχνοντάς τες στη λίμνη των Ιωαννίνων. Ο λόγος της εκτέλεσης ήταν υποτίθεται ο «ανήθικος τρόπος ζωής» τους. Κάποιες ακόμα γυναίκες της ιστορίας που δολοφονήθηκαν για πολιτικά παιχνίδια ή για κάποιους άλλους λόγους που δε θα μάθουμε ποτέ. Παρόλα αυτά, κάνω την καρδιά μου πέτρα και μπαίνω στο μουσείο του Αλή Πασά για να μάθω περισσότερα. Οι προθήκες είναι γεμάτες με μοναδικά έργα ηπειρώτικης ασημουργίας: όπλα, κοσμήματα, κεραμικά, παραδοσιακές φορεσιές. Μερικά από τα πιο εντυπωσιακά εκθέματα είναι το χρυσοποίκιλτο καριοφίλι του Αλή, το εντυπωσιακό τσιμπούκι του (μήκους 1,62 μ.) και η μεταξωτή φορεσιά της Κυρα-Βασιλικής, της γυναίκας του. Φτάνω στο δωμάτιο με την αναπαράσταση του χειμωνιάτικου οντά. Με το ζόρι κρατιέμαι να μην περάσω την κόκκινη κορδέλα, να κάτσω στις φλοκάτες, ν’ ανάψω έναν ναργιλέ και να μην φύγω ποτέ.

Λιχουδιές, ποτά και καλοπέραση

Τα Γιάννενα έχουν έναν δικό τους τρόπο να ζουν καλά. Δεν είναι καθόλου τουριστικοποιημένα, έχουν μια αβίαστη ηρεμία, κρυφές καλοδιατηρημένες στοές και δρομάκια, έχουν στυλ, φοιτητοστέκια, γουστόζικα μαγαζάκια και φανταστικό φαγητό. Όπου και να έφαγα, χόρτασα και καταευχαριστήθηκα. Η οδός Ανεξαρτησίας είναι γεμάτη επιλογές, όπως και η παλιά πόλη. Η αναμονή και η ουρά που έπρεπε να υποστώ έξω απ’ τη «Μετσοβίτικη φωλιά» (πράγμα που δεν κάνω σχεδόν ποτέ, μιας και είμαι πάρα πολύ ανυπόμονος άνθρωπος) άξιζε 100% γιατί το κοντοσούβλι και το μετσοβόνε που δοκίμασα ήταν απ’ τα καλύτερα που έχω φάει ποτέ. Το δεύτερο βράδυ έφαγα στο «τσιπουράδικο Καμάρα», που είναι τόσο χωμένο μέσα σε ένα κάθετο στενάκι στην Ανεξαρτησίας, που αν δεν ξέρεις τι ψάχνεις, λογικά δε θα το δεις ποτέ. Μας κεράσαν μεζεδάκι με το που κάτσαμε, φάγαμε υπέροχα (δοκιμάστε τις πλεξούδες μπριζόλες με πατάτες, οπωσδήποτε!), ήπιαμε καθαρό, αρωματικό τσίπουρο και οι τιμές ήταν πολύ φιλικές. Και φυσικά, μια must επιλογή για κάτι πιο γρήγορο (αλλά όχι πρόχειρο) μετά το ξενύχτι είναι και η πάντα αγαπημένη Βρωμιάρα, η ορίτζιναλ, η πρώτη.

Εννοείται ότι όλα τα βράδια που έμεινα στην πόλη κατέληξα να ακούω μουσικάρες και να χορεύω όπως όταν ήμουν φοιτήτρια, στο «Beatnik», που είναι απλά η απόλυτη μαγαζάρα της πόλης. Το ξενύχτι ήταν δεδομένο κι αναμενόμενο. Το τελευταίο βράδυ μου όμως στα Γιάννενα, βρέθηκα τυχαία και στο «Bar Route 66» και πραγματικά δεν πρόκειται να ξεχάσω ούτε τα φανταστικά ουίσκια που δοκίμασα, ούτε την όμορφη Στοά Λιάμπεη (ούτε τον γλυκύτατο μακρυμάλλη σερβιτόρο που με βοήθησε να διαλέξω τα πιο περίεργα, τα πιο σπάνια Ιρλανδικά). Στη Στοά Λιάμπεη που είναι μία από τις πολλές της πόλης, λειτουργούσε ένα είδος πολυαγοράς όπου κανείς έβρισκε από επεξεργασμένα δέρματα μέχρι έπιπλα και ποτά.

Και κάποια τελευταία tips

• Ένα από τα βροχερά πρωινά επισκέφτηκα και τη Δημοτική Πινακοθήκη της πόλης που στεγάζεται στο ανακαινισμένο κτίριο Πυρσινέλλα. Η συλλογή της περιλαμβάνει πάνω από 1.000 έργα, εκπροσώπους της Σχολής του Μονάχου, του ιμπρεσιονισμού, του μοντερνισμού, του εξπρεσιονισμού, καθώς και Έλληνες χαράκτες και γλύπτες. Είναι προσεγμένη και όμορφη και αξίζει σίγουρα μια επίσκεψη.

• Τα Γιάννενα έχουν μεγάλη παράδοση στην ασημουργία. Η τέχνη του αργυροχρυσοχόου «περνάει» από γενιά σε γενιά, με τον παλαιό τρόπο, εκεί στους πάγκους των μαστόρων. Γυρίστε τα μαγαζάκια με τα ασημικά για να βρείτε μικρά έργα τέχνης, με μεγάλη ιστορία: χειροποίητα κοσμήματα, σερβίτσια, δίσκοι και εκκλησιαστικά αντικείμενα. Επίσης, μπορείτε να επισκεφτείτε το Μουσείο Αργυροτεχνίας, που βρίσκεται στο κάστρο των Ιωαννίνων, στο Ιτς Καλέ. Η έκθεση επικεντρώνεται στην τεχνολογία της αργυροχοΐας από τον 15ο αιώνα και μετά.

• Στη διασταύρωση της οδού Αβέρωφ με την κεντρική πλατεία, βλέπουμε το πολυφωτογραφημένο Ρολόι των Ιωαννίνων, ένα από τα πιο εμβληματικά τοπόσημα της πόλης. Κατασκευασμένο το 1905 και καλοδιατηρημένο, υπήρξε μάρτυρας σημαντικών γεγονότων στη μακρά ιστορία του και μέχρι σήμερα αποτελεί σημείο συνάντησης για τους κατοίκους και για τους επισκέπτες.

Αγαπημένα Γιάννενα, ελπίζω να σας ξαναδώ σύντομα.