Ένα φως που ταξιδεύει από τη σκηνή στο τραγούδι, από το Παρίσι στην Αθήνα, από την τζαζ στην παράδοση — η Φένια Παπαδόδημα υφαίνει μια καλλιτεχνική πορεία γεμάτη τόλμη και αναζήτηση. Στις 12 Μαρτίου επιστρέφει δυναμικά στο Half Note με τη συναυλία «Women’s Prayers», όπου ζωντανεύει τις φωνές γυναικών που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην τέχνη και στην κοινωνία. Από τη Billie Holiday και τη Nina Simone μέχρι τη Ρόζα Εσκενάζυ και την Edith Piaf, το Women’s Prayers έρχεται να αγκαλιάσει την πόλη και εμείς μιλήσαμε με αφορμή τη συναυλία και την Ημέρα της Γυναίκας με τη Φένια Παπαδόδημα.
Τι σας ενέπνευσε να δημιουργήσετε το «Women’s Prayers» και πώς προέκυψε η ιδέα να ενώσετε τόσο διαφορετικές μουσικές παραδόσεις;
Είχα την ανάγκη να παρουσιάσω τα δικά μου τραγούδια μαζί με όσα άλλα με σημάδεψαν τόσα χρόνια στην πορεία μου στο θέατρο και στο μουσικό θέατρο, μέσα από τους πιο σημαντικούς ρόλους γυναικών που έπαιξα. Σπουδαίες γυναικείες μορφές με τις οποίες έζησα, όχι απλά γνωρίζοντας τις βιογραφίες τους αλλά κυριολεκτικά ζώντας κομμάτια των ζώων τους, παίρνοντας τη θέση τους πάνω στη σκηνή. Αυτά τα πρόσωπα, αυτές οι γυναίκες μέσα στα χρόνια έγιναν σύμμαχοι, συνοδοιπόροι, σύντροφοι.
Μας συνδέει η κρυφή προσευχή που έφερε η καθεμία από αυτές. Μία προσευχή που λειτουργούσε απελευθερωτικά και δημιουργικά στον υπαρξιακό τους αγώνα. Που τους έδινε φτερά να κάνουν τον πόνο τραγούδι, χορό, ζωγραφικό πίνακα, ποίηση. Αυτή η εσωτερική ανάγκη για προσευχή που τις χαρακτήριζε και που ακούγεται, διαβάζεται, αναγνωρίζεται στα έργα τους.
Η προσευχή είναι ένα όπλο ακατανίκητο για όποιον εργάζεται για την αλήθεια με κίνητρα αθώα. Το θέατρο σου δίνει τη δυνατότητα ν’ αναβιώσεις όσα έζησε ένα άλλο πρόσωπο, μέσα σου, κι έτσι να αισθανθείς την βαθύτερη δύναμη που κινούσε την ύπαρξη του. Υπάρχει ένα αληθινό πάρε δώσε ακόμη κι αν πρόκειται για πρόσωπα που δεν ζουν πια. Ακούγεται παράξενο, αλλά είναι απόλυτα αληθινό.
Ποιο από τα γυναικεία πρόσωπα που τιμάτε σε αυτή τη συναυλία σας έχει επηρεάσει περισσότερο προσωπικά και καλλιτεχνικά;
Όλες αυτές οι γυναίκες με έχουν βαθύτατα επηρεάσει. Βλέπω πτυχές της δίκης μου ψυχοσύνθεσης σε κάθε μία από αυτές. Από μικρή ήμουν ένα παιδί πολυσύνθετο. Όχι γιατί κανείς μού το επέβαλε, αλλά γιατί έτσι ένιωθα. Χόρευα, έπαιζα πιάνο, τραγουδούσα, έγραφα, μου άρεσε πολύ να γράφω. Τώρα συνειδητοποιώ ότι όλα αυτά με βοήθησαν όταν χρειάστηκε να προσεγγίσω ερμηνευτικά αυτές τις διαφορετικές προσωπικότητες. Με την καθεμία από αυτές τις γυναίκες έχω κάτι κοινό.
Όλες μ’ έχουν επηρεάσει καλλιτεχνικά και κυρίως μου έχουν δείξει τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για να αφήσεις μια αυθεντική μαρτυρία. Όποια κι αν είναι η τέχνη σου. Όποια κι αν είναι η θέση στην οποία βρίσκεσαι. Και πράγματι η Φρίντα Κάλο άφησε το δικό της αποτύπωμα στη ζωγραφική, η Μπίλυ Χόλιντεϋ στον τρόπο με τον όποιον τραγουδούσε, η Ισαδώρα Ντάνκαν «γέννησε» κυριολεκτικά τον σύγχρονο χορό, η Μαρία Πολυδούρη εδραίωσε τη θέση της γυναίκας ποιήτριας στο στερέωμα των αρχών του 20ού αιώνα στην Ελλάδα – ένα αληθινό κατόρθωμα! Η Μαρίκα Παπαγκικα κατάφερε να γίνει σταρ τη δεκαετία του ‘20 στη Νέα Υόρκη! Δεν μπορώ να ξεχωρίσω μία από αυτές σαν πιο κοντινή μου. Με όλες τους με συνδέει κάτι πολύ δυνατό. Με την Ισαδώρα Ντάνκαν μας ενώνει η αγάπη για την αρχαία Ελλάδα και τον χορό «που γίνεται προσευχή».
Με την Μπίλυ Χόλιντεϋ η αναζήτηση της «δικής μου» φωνής, όπως το κατάφερε η ίδια τραγουδώντας τόσο διαφορετικά από όλες τις τραγουδίστριες της εποχής της. Από μικρή ένιωθα ένα δέος για την ιστορία των μαύρων σκλάβων και τη γέννηση του γκόσπελ στην Αμερική. Η γιαγιά της Μπίλυ ήταν μια από αυτούς. Έχω γράψει τη θεατρική νουβέλα «Μια γάτα που την λέγαν Μπίλυ Χόλιντεϋ» που παίξαμε με μεγάλη επιτυχία, με τον σαξοφωνίστα Ντεηβιντ Λιντς, σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή στο θέατρο Πορεία. Με τη Φρίντα Κάλο μάς συνδέει η τόλμη στη δημιουργία εικόνων που ορίζουν ένα βαθύτερο προσωπικό τοπίο. Δεν ζωγράφισα ποτέ, αλλά σαν σκηνοθέτης του σινεμά δημιουργώ εικόνες. Με τη Μαρίκα Παπαγκίκα με συνδέει ο αγώνας στην ξενιτιά! Με κάποιον τρόπο υπήρξα κι εγώ μετανάστρια στο Παρίσι. Εκεί έζησα πολλά χρόνια και δούλεψα σαν ηθοποιός και τραγουδίστρια, αλλά κυρίως μέσα από το τραγούδι κατάφερνα να υπερβώ κάθε δυσκολία. Με τη Μαρία Πολυδούρη μας ενώνει το ότι γνωρίσαμε και οι δύο πώς είναι να ζεις κάτω από «το άστρο της δυσκολίας», της αντιξοότητας σε όλα τα επίπεδα και πώς είναι να το κάνεις αυτό ποίημα, τραγούδι.
Αν μπορούσατε να δειπνήσετε με μία από τις γυναίκες που τιμάτε στη συναυλία, ποια θα επιλέγατε και τι θα τη ρωτούσατε;
Θα ήθελα πολύ να ρωτήσω την Ισαδώρα Ντάνκαν τι ένιωσε όταν βρέθηκε στην Ακρόπολη, ανάμεσα στους κίονες, στις αρχές του 1900. Τι ήταν αυτό που αισθάνθηκε για να δηλώσει ότι «εκεί αντιλήφθηκε την πεμπτουσία της κίνησης σαν προσευχή».
Πώς βιώνετε τη διαδικασία να «ζωντανεύετε» τις φωνές αυτών των γυναικών μέσα από τη μουσική σας; Υπάρχει κάποιο τραγούδι που σας συγκινεί ιδιαίτερα κάθε φορά που το ερμηνεύετε;
Δεν ζωντανεύω ακριβώς τις φωνές τους μέσα από τα τραγούδια, αλλά το βίωμα τους. Και πολλές φορές αυτό το βίωμα ταυτίζεται με το δικό μου κι έτσι μέσα στα χρόνια έγραψα τους δικούς μου στίχους και τραγούδια. Άλλες φορές πάλι ζωντανεύω μέσα από το τραγούδι κάποιες από τις κορυφαίες στιγμές υπαρξιακού αγώνα αυτών των προσώπων. Όπως συμβαίνει με το Strange fruit της Μπίλυ Χόλιντεϋ, που είναι ίσως το πιο δυνατό και δημοφιλές τραγούδι της, η κραυγή της ενάντια στον ρατσισμό. Για πολλά χρόνια δεν τολμούσα να το αγγίξω αυτό το τραγούδι μέχρι που έγραψα τη μουσική κι έπαιξα σε μια παράσταση που σκηνοθέτησε η Μανία Παπαδημητρίου στο θέατρο Τέχνης. Ήταν «Τα ημερολόγια αλληλεγγύης», αληθινές μαρτυρίες του Χ. Αγγελάκου και Γ. Τυρίκου – Έργα, για τους πρόσφυγες στη Μυτιλήνη. Εκεί ένιωσα ότι έγινα κομμάτι του πόνου αυτών των ανθρώπων. Και ήταν η πρώτη φορά που τραγούδησα το Strange fruit και το έκανα δικό μου.
Η συναυλία σας φέρει στοιχεία της Jazz & Heritage μουσικής. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτό το μουσικό είδος και πώς το προσαρμόζετε στη δική σας καλλιτεχνική ταυτότητα;
Ο όρος Jazz & Heritage αφορά κυρίως την αφροαμερικάνικη παράδοση στη τζαζ μουσική. Κάτι απόλυτα δικαιολογημένο, καθώς σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό η τζαζ χρησιμοποίησε μεταποιημένες φόρμες της αφρικανικής μπλουζ και γκόσπελ παράδοσης. Η μουσική που παίζουμε εμείς και που ονόμασα Jazz & Heritage of the World, κλείνοντας το μάτι σε όσους έτυχε να δουν τη συναυλία της Dee Dee Bridgwaters στο Jazz & Heritage Center της Νέας Ορλεάνης, περιέχει μέλη παραδοσιακών μελωδιών αλλά όχι μόνο αφρικάνικης προέλευσης. Αυτό που με συγκινεί και που εκτιμώ βαθύτατα εδώ και χρόνια στον τρόπο με τον οποίο η παγκοσμίως γνωστή vocalist, συνταιριάζει μουσικές παραδόσεις, αλλά και μουσικούς που έρχονται από εντελώς διαφορετικούς κόσμους, είναι για μένα ένας πολύ ενδιαφέρον δρόμος γιατί εμπεριέχει τις ρίζες κάθε ερμηνευτή. Κάτι θεωρώ απόλυτα απαραίτητο για την ουσιαστική εξέλιξη ενός καλλιτέχνη. Στη μουσική που δημιουργούμε με τους μοναδικούς ερμηνευτές με τους οποίους έχω την τιμή να παίζω, θ’ ακούσει κανείς παραδόσεις ελληνικές, ανατολικές, ινδικές να εμπλέκονται μέσα σε αρμονικές και ρυθμικές δομές της σύγχρονης τζαζ.
Το ρεπερτόριό σας περιλαμβάνει τραγούδια που άφησαν ιστορία για το κοινωνικό και πολιτιστικό τους μήνυμα. Πιστεύετε πως η μουσική εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να αλλάξει αντιλήψεις σήμερα;
Αναμφισβήτητα η μουσική, το τραγούδι μπορεί να επηρεάσει και επηρεάζει τις συνειδήσεις. Το πρόβλημα είναι ποια είναι τα τραγούδια που το σύστημα επιλέγει να προάγει με κάθε τρόπο. Συνήθως τα τραγούδια που προβάλλονται μαζικά είναι πολύ κακής ποιότητας… Το διαπιστώνω από αυτά που ακούει η κόρη μου καμιά φορά στις γιορτές στο σχολείο. Είναι πραγματικά αδιανόητο να κυκλοφορούν και να βομβαρδίζονται τα μικρά παιδιά με όλα αυτά τα σκουπίδια. Ας μου συγχωρεθεί η έκφραση, αλλά φοβάμαι πως έτσι ακριβώς είναι. Το ίδιο συμβαίνει φυσικά και με όσα βλέπουμε στην τηλεόραση. Όλα είναι κατευθυνόμενα μακριά από την αληθινή ζωή και την αληθινή τέχνη. Η έλλειψη μία ευρείας μόρφωσης και καλλιέργειας είναι ένα τεράστιο ζήτημα που στην Ελλάδα γίνεται ακόμη πιο έντονο τα τελευταία χρόνια. Θέλουν να δημιουργούν εθισμούς στους ανθρώπους, όχι αναζητήσεις. Είναι πιο εύκολο να χειρίζεσαι ένα εθισμένο, απρόσωπο πλήθος.
Πώς θα συνεχίσουμε όσοι δεν μπορούμε να τραφούμε με αυτή την πλαστική τροφή; Θα συνεχίσουμε να κάνουμε αυτό που ξέρουμε, που μπορούμε, για να διαδίδουμε τις αξίες στις οποίες πιστεύουμε μέσα από την τέχνη μας και για να δίνουμε κίνητρο, δύναμη κι ελπίδα σε όσους πραγματικά μας ακούν. Και δεν είναι λίγοι. Πιστέψτε με.
Τι μήνυμα θα θέλατε να περάσει στο κοινό μέσα από τη συναυλία «Women’s Prayers»; Τι ελπίζετε να νιώσουν όσοι θα σας ακούσουν;
Θα ήθελα να μοιραστώ την δύναμη αυτών των γυναικών. Έτσι όπως την ένιωσα μέσα από τις ζωές τους. Τη διαφορετικότητα τους και το απρόβλεπτο της εξέλιξης τους. Και μέσα από αυτά να μιλήσω για την τόλμη που χρειάζεται να είσαι αληθινά ο εαυτός σου.
Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια μουσικά και θεατρικά;
Αυτή την περίοδο συνεχίζουμε την μουσική παράσταση «Ο Ξεπεσμένος Δερβίσης» του Α. Παπαδιαμάντη, σε δική μου πρωτότυπη μουσική με τον Γιώργο Παλαμιώτη και τον Παναγιώτη Κωστόπουλο στο θέατρο Μπέλλος. Μία δουλειά που έχει αγαπηθεί ιδιαίτερα και που θα συνεχιστεί κάθε Δευτέρα μέχρι το Πάσχα.
Όσα τραγούδια μου ακούγονται στην παράσταση καθώς και άλλα από διαφορετικές θεατρικές παραστάσεις που έχω ανεβάσει τα τελευταία χρόνια, θα ηχογραφηθούν και θα κυκλοφορήσουν σ’ ένα ενιαίο άλμπουμ. Είναι μία δουλειά που αγαπώ πολύ και δεν θα ήταν υπερβολή αν της έδινα τον τίτλο “My prayer”, κλείνοντας ξανά το μάτι στη Dee Dee.
Ποιο είναι το αγαπημένο σας τραγούδι για την Αθήνα;
Πραγματικά δεν το είχα σκεφτεί ποτέ αλλά με συγκινεί πολύ η «Αθήνα» του Μάνου Χατζηδάκη, γιατί μου θυμίζει μία άλλη ζωή, τις Κυριακές όταν ήμουν παιδί και βλέπαμε την ελληνική ταινία στις 15.00 με μία πάστα σεράνο… Χρυσές εποχές που έφυγαν για πάντα…!
Για εσάς η πόλη ακόμη ζει;
Όχι μόνο ζει, αλλά νιώθω ότι τα κρυφά, πιο δυνατά σημεία της παραμένουν αναλλοίωτα μέσα στο χρόνο. Κάθε βράδυ που πηγαίνω στο θέατρο περνώντας κάτω από την Ακρόπολη, βλέπω «τα βαρέα τείχη», όπως ακριβώς τα περιγράφει ο Παπαδιαμάντης, σαν ζωντανά πρόσωπα που αφουγκράζονται τους περαστικούς. Μα θα μου πείτε αυτό είναι για σας η πόλη της Αθήνας; Και αν το καλοσκεφτώ θα απαντήσω ότι ναι, είναι ένα σημαντικό κομμάτι του μύθου της πόλης που ακόμη τροφοδοτεί όσους ζούμε εδώ και σηκώνουμε ακόμη το βλέμμα προς τον ορίζοντα. Είναι ένα σημείο ζωντανό που μας συνδέει με το άπειρο. Δεν είναι τυχαίο που ο Ξεπεσμένος Δερβίσης του Παπαδιαμάντη περιπλανιέται γύρω από την Ακρόπολη.
INFO
Φένια Παπαδόδημα: φωνή
Γιάννης Κιριμκιρίδης: πιάνο
Αντρέας Πολυζογώπουλος: τρομπέτα
Γιώργος Παλαμιώτης: μπάσο
Παναγιώτης Κωστόπουλος: τύμπανα
Φωτογραφίες: Ελευθερία Νικολαίδου
Σχεδιασμός Αφίσας: Sugatank -Γιάννης Ρουμπάνης
Social Media: Κάλλια Γερακιανάκη
Επικοινωνία: Ελευθερία Σακαρέλη
Ημ/νια: Τετάρτη 12 Μαρτίου στις 21.30
Προπώληση εισιτηρίων https://www.more.com/gr-el/tickets/music/fenia-papadodima-womens-prayers/
Half Note Jazz Club: Τριβωνιανού 17, Μετς | 210 9213310 Ι www.halfnote.gr
Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε εδώ: Φένια Παπαδόδημα | «WOMEN’s prayers» | Jazz & Heritage of the World
