Το ξίφος συναντά την ιστορία, την άσκηση και την έρευνα στην Ιστορική Ξιφασκία (HEMA), μια δραστηριότητα που τα τελευταία χρόνια κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος και στην Ελλάδα. Ο κ. Γεώργιος Ζαχαρόπουλος, εκπαιδευτής Ιστορικής Ξιφασκίας HEMA στον σύλλογο CORIOLANOS – ACADEMIA DA ESPADA HELLAS, και ο κ. Παναγιώτης Παπανικολάου, εκπαιδευτής στον PEGASUS ATHENS HISTORICAL FENCING CLUB, μας μιλούν για την ιστορία, την πρακτική, τις αξίες και το μέλλον της HEMA στη χώρα μας.
Τι σημαίνει στην πράξη «αναβίωση ιστορικών ευρωπαϊκών πολεμικών τεχνών» και σε ποια σημεία διαφέρει η Ιστορική Ξιφασκία (HEMA) από το σύγχρονο ολυμπιακό άθλημα της ξιφασκίας;
Γ.Ζ.: Η Ιστορική Ξιφασκία, και η οπλομαχητική γενικότερα, είναι επί της ουσίας η πρόγονος της Ολυμπιακής. Αναφέρεται στην εποχή που τα ξίφη χρησιμοποιούνταν είτε στον πόλεμο, είτε σε μονομαχίες τιμής ή ακόμα και για αυτοάμυνα. Το «αθλητικό» κομμάτι ήταν κατά μία έννοια πάντα ένα μέρος της οπλομαχητικής από την αρχαιότητα. Για να μπορείς να χρησιμοποιήσεις ικανοποιητικά ένα ξίφος, θα έπρεπε να εκπαιδευτείς σε αυτό. Να εμπλακείς σε προπονητικές αναμετρήσεις με τους συμπολεμιστές/συν-εκπαιδευόμενούς σου, να συμμετάσχεις σε αναμετρήσεις και διαγωνισμούς έτσι ώστε να μπορέσεις, μέχρι ένα σημείο, να μετρήσεις τις ικανότητές σου σε μια προσομοίωση αναμέτρησης όπου κρίνεται η ζωή σου. Οπότε το «αθλητικό» στοιχείο υπήρχε πάντα. Με την αντικατάσταση των ξιφών από τα πυροβόλα όπλα, τα οποία απαιτούσαν και λιγότερη μαχητική ικανότητα, αυτό που συνέχισε να υπάρχει μέχρι σήμερα είναι το αθλητικό κομμάτι, που πλέον όλοι γνωρίζουμε ως Ολυμπιακή Ξιφασκία. Η συνέχεια λοιπόν είναι αδιάρρηκτη. Απλά στην Ολυμπιακή Ξιφασκία, λόγω και της προτεραιότητας της ασφάλειας των αθλητών και αθλητριών, τα ξίφη έγιναν ελαφρύτερα, πιο εύκαμπτα, αρκεί η επαφή με το όπλο για να μετρήσει ένα χτύπημα, οι πόντοι αποδίδονται μέσω ηλεκτρονικού συστήματος κ.ά. Λόγω της αποκλειστικής αθλητικής ιδιότητας και του μικρού βάρους των σπαθιών, οι ταχύτητες επίθεσης και οι χρόνοι αντίδρασης των ξιφομάχων έχουν μεγιστοποιηθεί και πλέον οι αγώνες διεξάγονται με διεθνείς κανονισμούς από αναγνωρισμένους φορείς. Όμως οι βασικές τεχνικές και έννοιες της οπλομαχητικής είναι ακόμα εκεί, ζωντανές…
Εμείς στην Ιστορική Ξιφασκία είμαστε λίγο πιο νοσταλγικοί και ταξιδεύουμε στο παρελθόν. Μας ενδιαφέρει και η ανάπτυξη και εξέλιξη της Ξιφασκίας πολιτιστικά και ιστορικά, αλλά και η αίσθηση ενός αγώνα, μίας μονομαχίας, κρατώντας στα χέρια σου ένα σπαθί ακριβές αντίγραφο σε ανατομία, διαστάσεις και βάρος με ένα αυθεντικό του 15ου ή 16ου αιώνα. Να αισθανθείς και να βιώσεις την κίνηση και τον χειρισμό ενός τέτοιου εργαλείου… είναι πραγματικά ένα ταξίδι στο παρελθόν.
Π.Π.: Θα ήθελα επίσης να συμπληρώσω πως μιλάμε για μια τέχνη που έχει αδιάλειπτη συνέχεια εκπαίδευσης από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας. Αυτό είναι και το πιο συναρπαστικό κομμάτι της ιστορικής ξιφασκίας σήμερα.
Ποιες θα λέγατε ότι είναι οι βασικές αξίες του αθλήματος και ποιες οι δεξιότητες που κερδίζει κάποιος μέσα από την ενασχόλησή του με αυτό;
Γ.Ζ.:Η Ιστορική Ξιφασκία δεν είναι μια αμιγώς αθλητική δραστηριότητα. Το αθλητικό της κομμάτι είναι σίγουρα έντονο και απαιτητικό για όποιον/α θέλει να το ακολουθήσει σωστά και να διακριθεί σε αυτό, αλλά αυτό είναι μόνο ένα μέρος της. Η μελέτη της Ιστορίας των όπλων, η επαφή με το ιστορικό μας παρελθόν είναι εξίσου σημαντικά. Θα έλεγα ότι είναι μια ψυχο-αθλητική δραστηριότητα. Αν θέλεις απλά να το ακολουθήσεις σαν ένα ενδιαφέρον hobby που σε φέρνει σε επαφή με την ιστορία μέσω της άσκησης και της αθλητικής προπόνησης, φυσικά και μπορείς. Αν θέλεις να ακολουθήσεις αποκλειστικά τον αθλητικό δρόμο και τον πρωταθλητισμό σε τοπικό ή παγκόσμιο επίπεδο, επίσης μπορείς. Η Ιστορική Ξιφασκία είναι μια δραστηριότητα που απευθύνεται πραγματικά εις άπαντες! Η συνεργασία, η ευγενής άμιλλα, η δημιουργικότητα και η αγάπη για την ιστορία είναι βασικά χαρακτηριστικά της Ιστορικής Ξιφασκίας. Μαζί με μία μικρή δόση ρομαντισμού…
Π.Π.: Αυτά που έχω δει μέσα από τη δική μου εμπειρία σε μαθητές μου, είναι η συγκέντρωση του νου και ο κινητικός έλεγχος του σώματος. Επίσης, η διαφυγή από την καθημερινότητα και το άγχος του σύγχρονου τρόπου ζωής. Στα πλαίσια της ομάδας υπάρχει το καλό κλίμα συνεργασίας για την εξέλιξη της τέχνης και η διασκέδαση μέσα από συν-ασκήσεις και αναμετρήσεις εντός μαθήματος για ψυχαγωγία, έρευνα και ευχαρίστηση.
Είναι ένα άθλημα που βασίζεται σε μεσαιωνικά και αναγεννησιακά εγχειρίδια Ευρωπαίων οπλοδιδασκάλων. Αυτό σημαίνει πως υπάρχει και κομμάτι θεωρητικής μελέτης για τους αθλούμενους;
Γ.Ζ.: Σαφώς υπάρχει, αλλά και πάλι εξαρτάται από τον καθένα. Η θεωρητική μελέτη των εγχειριδίων οπλομαχητικής, που πλέον είναι εύκολα προσβάσιμα από το ευρύ κοινό, επαφίεται στον ασκούμενο. Σαν εκπαιδευτές πάντα προτρέπουμε στη μελέτη των αυθεντικών συγγραμμάτων, ώστε κάθε αθλούμενος/η να έχει προσωπική εμπειρία, αλλά ο χρόνος που αφιερώνει ο καθένας αφορά τον ίδιο. Αυτό συνάδει με την προηγούμενη απάντηση που αφορά τι θέλει ο καθένας προσωπικά να αποκομίσει από την Ιστορική Ξιφασκία. Υπάρχει ένα μεγάλο εύρος.
Π.Π.: Για τους λάτρεις της ιστορίας υπάρχει πολύς χώρος για έρευνα, όπως γράφει και ο φίλος κ. Ζαχαρόπουλος πιο πάνω. Το όμορφο της ιστορικής ξιφασκίας είναι αυτή η διπλή ταυτότητα και οι δρόμοι που μπορεί κάποιος να διαλέξει, ανάλογα με το τι τον συναρπάζει περισσότερο, και να δώσει βάρος εκεί που επιθυμεί.
Πόσο σημαντική είναι η φυσική κατάσταση; Μπορεί ένας άνθρωπος χωρίς ιδιαίτερη αθλητική εμπειρία ή δύναμη να ξεκινήσει να ασκείται στην HEMA;
Γ.Ζ.: Φυσικά και μπορεί. Απλά να σηκωθεί από την καρέκλα του και να έρθει για προπόνηση! Όπως προείπαμε, ο καθένας μπορεί να ασχοληθεί με αυτό. Και να το πάει όσο έντονα θέλει και μπορεί. Η φυσική κατάσταση είναι κάτι που χτίζεται και φτιάχνεται, ακόμα και αν σκοπεύεις στον πρωταθλητισμό. Αν υπάρχει καλή διάθεση, όρεξη για προπόνηση, συνέπεια και θέληση, μπορείς να φτάσεις κάπου που ποτέ δεν φανταζόσουν!
Π.Π.: Είχα και έχω πολλούς μαθητές που ήταν του «καναπέ». Άνθρωποι με καθιστική ζωή ή εργασία. Ένα μεγάλο ποσοστό μαθητών μου είναι προγραμματιστές. Αυτό που με χαροποιεί είναι πως έχω δει ανθρώπους που τους έκανε να αποκτήσουν έναν καινούριο τρόπο ζωής, να ξεκινήσουν να ασκούνται περισσότερο, ανθρώπους που έχασαν κιλά ή άλλαξαν διατροφικές συνήθειες για να γίνουν καλύτεροι στο αθλητικό κομμάτι της ιστορικής ξιφασκίας. Σαν εκπαιδευτής, για εμένα αυτό είναι μια προσωπική επιτυχία: να δίνεις πράγματα σε ανθρώπους πέρα από το φάσμα της τέχνης που πρεσβεύεις.
Το ξίφος είναι ένα αντικείμενο που ιστορικά και πολιτισμικά έχει συνδεθεί έντονα με την ανδρεία, το ανδρικό φύλο κ.λπ. Η HEMA σήμερα, όπως εξελίσσεται, καταρρίπτει αυτή την εικόνα, πιστεύετε;
Γ.Ζ.: Νομίζω ότι αυτό έχει ήδη καταρριφθεί από την Ολυμπιακή Ξιφασκία. Η πλειονότητα των μεγαλύτερων διακρίσεων που έχουμε πάρει ως χώρα στο άθλημα της ξιφασκίας σε παγκόσμιο επίπεδο είναι από γυναίκες! Και μπράβο τους! Και συνεχίζουν ακάθεκτες! Στην Ιστορική Ξιφασκία το πάμε ακόμα ένα βήμα παραπέρα, διοργανώνοντας μεικτά τουρνουά. Όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Να σας δώσω και ένα trivia: στην Ιστορική Ξιφασκία θεωρούμε ως την απαρχή των συγγραμμάτων που μελετούμε το περίφημο εγχειρίδιο Ms I.33 (πρώιμος 14ος αιώνας), που περιέχει σπαθί για ένα χέρι με ασπίδιο. Σε τέσσερις πίνακες του βιβλίου, ο ένας εκ των δύο αντιπάλων στις απεικονίσεις των τεχνικών είναι γυναίκα, η περίφημη Walpurgis!
Π.Π.: Θα μπορούσαμε να πούμε αυτοί οι μύθοι παραμένουν μύθοι, γιατί η πραγματικότητα είναι άλλη, ιστορικά αλλά και ρεαλιστικά, στο σήμερα. Πλέον όλες οι σχολές έχουν αρκετά ως πολλά μέλη γυναίκες, με εξαιρετικές επιδόσεις μαθησιακά αλλά και αθλητικά.
Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια στην Ιστορική Ξιφασκία γενικότερα;
Γ.Ζ.: Αρχικά, έχουν αυξηθεί οι άνθρωποι που ασχολούνται με την Ιστορική Ξιφασκία και σε ερευνητικό και σε πρακτικό επίπεδο. Υπάρχει επίσης μία αλματώδης αύξηση όσον αφορά το αθλητικό κομμάτι, γεγονός που μας οδήγησε στη δημιουργία της ομάδας HISTORICAL FENCING RATING GREECE (https://www.hfrgreece.org/) την 1η Φεβρουαρίου του 2026, ώστε να διοργανώνονται επισήμως Ελληνικά βαθμολογούμενα κύπελλα και πρωταθλήματα στην Ιστορική Ξιφασκία. Είναι κάτι που δουλεύαμε από το τέλος της περασμένης χρονιάς και καταφέραμε να το ολοκληρώσουμε με αρκετές θυσίες προσωπικού χρόνου και κόπου στις αρχές του 2026, συνδιοργανώνοντας ένα κύπελλο τον Μάρτιο και το πρώτο Ελληνικό πρωτάθλημα Ιστορικής Ξιφασκίας τον Ιούνιο. Υπάρχει επίσης βελτίωση και εξέλιξη στον τομέα του προστατευτικού εξοπλισμού αλλά και στα ξίφη που χρησιμοποιούνται για προπόνηση, καθιστώντας πλέον την Ιστορική Ξιφασκία και την HEMA μια πλήρως ασφαλή δραστηριότητα για να ασχοληθεί κάποιος.
Π.Π.: Η ανάγκη για εξέλιξη και ένα όραμα όσων αγαπάνε την ιστορική ξιφασκία ήταν η δημιουργία των πρώτων κυπέλλων και Πρωταθλήματος για τους Έλληνες ασκούμενους. Πιστεύουμε πως τέτοιες δραστηριότητες ενισχύουν την κοινότητα, εξελίσσουν την τέχνη και δημιουργούν δυνατούς δεσμούς μεταξύ των ασκούμενων εντός αλλά και εκτός μαθήματος.
Πώς ονειρεύεστε να εξελιχθεί η HEMA τα επόμενα χρόνια στη χώρα μας; Τι θα θέλατε να δείτε να συμβαίνει;
Γ.Ζ.: Έχουμε ήδη ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας με την Ελληνική Ομοσπονδία Ξιφασκίας, ώστε να βρει πλέον η Ιστορική Ξιφασκία το σπίτι που της αρμόζει και να ενταχθεί σωστά στο αθλητικό γίγνεσθαι της χώρας μας, ώστε να εξελιχτεί και να μεγαλώσει.
Π.Π.: Η αναγνώριση είναι μονόδρομος για την εξέλιξη και αυτό αποσκοπούν για το μέλλον οι σύλλογοί μας.
Πού μπορείτε να εκπαιδευτείτε στην Ιστορική Ξιφασκία στην Αθήνα:
(Ιστορική Ξιφασκία σε αναγνωρισμένα και ενεργά αθλητικά σωματεία από τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και σε έγκυρους πολιτιστικούς συλλόγους)
- ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΛΕΣΧΗ ΞΙΦΑΣΚΙΑΣ (https://athensfencingclub6.webnode.gr/)
- CORIOLANOS (https://coriolanossports.webnode.gr/)
- A.I.E.Π.Τ. LEONTES (https://medievalswordmanship.wordpress.com/)
- PEGASUS ATHENS HISTORICAL FENCING CLUB (https://pegasus-ahfc.com/)
