Τα Χριστούγεννα που είπαμε το κρασί νεράκι

Τον παρατηρώ ώρα τώρα να δυσθυμεί πάνω από ένα πιάτο με εκλεκτούς, γιορτινούς μεζέδες. Ξεφυσάει κάθε τόσο. Το κολονάτο ποτήρι του γεμάτο νεράκι.
«Βρε Παύλο, να σου βάλω έστω μια μπύρα άνευ;».

Με κοιτάει σαν θλιμμένο κουτάβι, αλλά το σκέφτεται. «Άστο μωρέ… Δεν θα το ευχαριστηθώ, καλύτερα να μην πιω τίποτα». Αυτή ήταν η πρώτη Πρωτοχρονιά μετά από 35 χρόνια που ο Παύλος δεν τσούγκρισε μετά την αντίστροφη μέτρηση, κι ας του λέγαμε ότι και με νερό να τσουγκρίσει δεν είναι γρουσουζιά.
«Αν τσουγκρίσω με νερό, θα βγει ο πατέρας μου απ’ τον τάφο στην Κεφαλονιά και θα με δείρει! Να είμαστε καλά! Και του χρόνου», είπε και έπεσε σε μια βαθύτατη νύστα.

Στα φετινά γιορτινά τραπέζια το κρασάκι έδωσε τη θέση του στο νερό και την κόκα-κόλα. Η σαμπάνια αντικαταστάθηκε από μετρημένα σφηνάκια λικέρ. Οι μόνοι που τα ευχαριστιούνταν όπως πριν ήταν είτε οι οικοδεσπότες που δεν θα έπιαναν τιμόνι, είτε οι μονίμως κινούμενοι με ΜΜΜ και ταξί. Όλοι οι υπόλοιποι βιώσαμε μια νέου τύπου καραντίνα του αλκοόλ. Κουβεντιάζαμε τώρα για τα σελφ-αλκοτέστ, όπως πριν από πέντε χρόνια για τα τεστ Covid. Συγκρίναμε τιμές, κάναμε υπολογισμούς καταναλώσεων, αραδιάζαμε ιστορίες δικές μας ή φίλων μας που πιάστηκαν σε αλκοτέστ κι αποχαιρέτησαν σχεδόν έναν μισθό και, φυσικά, το δίπλωμά τους για μήνες.

Σε κάθε κουβέντα περί νέου ΚΟΚ (ο αυστηρότερος που εφαρμόστηκε ποτέ στην Ελλάδα), θα υπάρξει στο τραπέζι έστω ένας συνομιλητής που θα πεταχτεί λέγοντας: «Καλά κάνουν, έτσι πρέπει, να φτιάξουμε μια νέα κουλτούρα!». Βεβαιότατα και συμφωνώ, σε πρώτο επίπεδο, με τον συνομιλητή. Δύο πρόσφατες μελέτες με τον σύγχρονο προσομοιωτή οδήγησης του Μετσόβιου Πολυτεχνείου δίνουν σαφή αποτελέσματα. Σε αστικό περιβάλλον[i] τα τροχαία με τη χρήση αλκοόλ αυξάνονται από 5 σε νηφάλια κατάσταση, σε 46 σε κατάσταση μέθης, ενώ αντίστοιχα σε επαρχιακούς δρόμους[ii] από 8 σε 27.

Επιβεβαιώνεται όμως στην περίπτωση του νέου ΚΟΚ το γνωστό «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα»; Με άλλα λόγια, υπάρχει δίκαιη αντιστοιχία μεταξύ των παραβάσεων και των ποινών ή απλώς δημιουργείται μια νέα υπερ-αυστηροποίηση αντί για ουσιώδεις παρεμβάσεις; Στους νομικούς κύκλους, το ζήτημα του Κώδικα έχει φέρει σειρά αντιδράσεων, με δικηγόρους να κάνουν λόγο για «ασυμμετρία αδικήματος-ποινής, τιμωρητικές και εξαντλητικές μεθόδους».

Οικονομική ασυμμετρία

Ο βασικός μισθός στην Ελλάδα σήμερα είναι περίπου 750 ευρώ καθαρά. Οι ποινές του νέου πακέτου οδικής κυκλοφορίας ξεκινούν από 350 ευρώ οριζοντίως[i]. Συγκεκριμένα, για το αλκοόλ, στην πρώτη κλίμακα που αντιστοιχεί στο εύρος 0,24–0,4 εκπνεόμενου αέρα, δηλαδή προσεγγιστικά μισή ποσότητα ποτού πάνω από το όριο, ο οδηγός χάνει το δίπλωμά του και τον μισό βασικό μισθό. Τα ίδια ισχύουν για τη χρήση κινητού, ακόμα και αν ακουμπήσεις το GPS για να κάνεις επανεστίαση χάρτη, και φυσικά για τη ζώνη. Στην επόμενη ακριβώς βαθμίδα, το δίπλωμα κρατείται για 3 μήνες και η ποινή είναι 700 ευρώ, δηλαδή ένας ολόκληρος βασικός μισθός. Άρα η αυστηρότητα εξαντλείται τόσο στην υποβάθμιση της καθημερινότητας του «παραβάτη», στερώντας του τη δυνατότητα οδήγησης για μήνες, όσο και στην οικονομική επιβάρυνσή του.

Γεωγραφική ασυμμετρία

Στα δελτία ειδήσεων είδαμε όλοι διθυράμβους για τους 6.000 οδηγούς της Παραμονής εκ των οποίων μόλις το 1% ξεπέρασε τα όρια αλκοόλ στην Αττική. Στον νέο ΚΟΚ, όπως και στον αντικαπνιστικό νόμο, αλλά ακόμα και στα μέτρα του Covid, φαίνεται σαν το μαστίγιο να ραπίζει κυρίως την Αττική. Η εικόνα των μπλόκων στην Αθήνα, σε σύγκριση με επαρχιακές πόλεις, δεν έχει καμία απολύτως σχέση ούτε σε πλήθος, ούτε σε αυστηρότητα. Για να μη μιλήσουμε για τα νησιά μας, στα οποία πολλές φορές δεν υπάρχει καν αστυνομικό τμήμα (έχω καλοκαιρινό παράδειγμα από την όμορφη Ηρακλειά). Η εικόνα αυτή αποτυπώνει την κυριαρχία ενός υδροκέφαλου μενταλιτέ που καθιστά την Αττική κράτος εν κράτει. Συνθέτει έναν εκσυγχρονισμό με γεωγραφικά σύνορα που αφορά πρακτικά μόνο ένα ποσοστό των πολιτών οι οποίοι καλούνται να γίνουν οι φορείς μιας νέας κουλτούρας εσωτερικής χρήσης.

Κοινωνική ασυμμετρία

Ο πολίτης έχει ακόμα (ευτυχώς) το δικαίωμα της ένστασης. Πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι για αρκετούς ανθρώπους η κατοχή διπλώματος οδήγησης δεν είναι μια ακόμα πολυτέλεια, αλλά ένας κομβικός παράγοντας επιβίωσης προσωπικής και οικογενειακής. Οι φροντιστές ασθενών, λ.χ., δεν νοείται να μην μπορούν να οδηγήσουν για τρεις μήνες, τη στιγμή μάλιστα που η επείγουσα μεταφορά σε νοσοκομείο με ασθενοφόρο δεν είναι δεδομένη στην Ελλάδα του 2026 λόγω των σοβαρών ελλείψεων. Αντίστοιχα και εργαζόμενοι που η δουλειά τους εξαρτάται από τη μετακίνηση. Αυτό που μαθαίνω από πηγές είναι ότι η γενικότερη γραμμή είναι «απόρριψη ενστάσεων». Την απάντηση, μάλιστα, γύρω από το αν έγινε δεκτή ή όχι η ένσταση τη λαμβάνει ο «παραβάτης» εντός τριημέρου, χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις από την αρμόδια αρχή. «Απορρίφθηκε ή εγκρίθηκε» αυτές είναι οι δύο μόνες απαντήσεις δίχως καμία αιτιολογία στην περίπτωση της απόρριψης. Αναρωτιέμαι, τρεις μέρες επαρκούν για να εξετασθούν εκατοντάδες φάκελοι με δικαιολογητικά ενστάσεων; Κι ακόμα, γιατί, εφόσον δεχτούμε ότι εξετάζονται, δεν έρχεται μια αιτιολογημένη απάντηση από την Τροχαία;

Αναζητώντας το χαμένο STOP

Αν συμφωνήσουμε, τώρα, ότι η αυστηροποίηση είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, αυτό σημαίνει ότι η αλλαγή κουλτούρας πετυχαίνει και, συνάμα, το κράτος μαζεύει από τα υπερπληθή πρόστιμα ένα σημαντικό χρηματικό κεφάλαιο. Όπως γράψαμε και παραπάνω, κάθε παράβαση ισοδυναμεί με σχεδόν ένα βασικό μισθό. Ο κάθε σύγχρονος και νηφάλιος πολίτης, λοιπόν, θα ανέμενε την ανάπτυξη έργων στο οδικό δίκτυο, με κεφάλαιο προερχόμενο από τις καταβολές των υπέρογκων προστίμων, ούτως ώστε να μπορούμε να μιλάμε για έναν εκσυγχρονισμό ολιστικό που επιστρέφει -και όχι μόνο στερεί- στους πολίτες.

Αντιθέτως η εικόνα των δρόμων, κυρίως μακριά απ’ το κέντρο των Αθηνών, παραμένει θλιβερή και κυρίως επικίνδυνη. Κακοσυντηρημένοι δρόμοι, λακκούβες δίχως καν μπαλώματα, κρυμμένα STOP πίσω από πυκνά δέντρα, ξεχαρβαλωμένες σημάνσεις και αφώτιστες οδοί. Ένα ψηφιδωτό που όχι μόνο δεν θυμίζει μοντέρνο κράτος και μεταρρυθμιστική πνοή, αλλά επιμένει στην παραίτηση και στην υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών. Παράλληλα είναι γεγονός ότι τούτες οι σημαντικότατες παραλείψεις στο δίκτυο αποτελούν εξίσου σοβαρό δημόσιο κίνδυνο με έναν οδηγό που πιάνει τιμόνι υπό την επήρεια αλκοόλ.

Εφόσον, λοιπόν, έχουμε νέο ΚΟΚ, δικαίως αναμένουμε και μια νέα κουλτούρα εκσυγχρονισμού από την πλευρά του κράτους, με αναβάθμιση υποδομών, μεγάλα αναπτυξιακά έργα και άμεσες επιδιορθώσεις στα ναρκοπέδια του οδικού δικτύου. Ειδάλλως, θα βγουν σωστοί όσοι λένε πως η αυστηροποίηση του ΚΟΚ αποτελεί ένα ακόμα παιχνίδι εντυπώσεων.

[i] Λοιπά πρόστιμα-παραβάσεις, Πηγή: www.pricefox.gr

[i]ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΠΗΡΕΙΑΣ ΑΛΚΟΟΛ ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΕ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, Θέμιδα Σ. Μπουροπούλου Επιβλέπων : Γιώργος Γιαννής, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Αθήνα, Οκτώβριος 2024, https://dspace.lib.ntua.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/61844/DT-%20Bouropoulou.pdf?sequence=1

[ii] Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΣΤΗΝ ΟΔΗΓΗΣΗ ΣΕ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΗ ΟΔΗΓΗΣΗΣ, Παπαδάκης Γεώργιος Επιβλέπων | Γιώργος Γιαννής, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Αθήνα, Μάρτιος 2025, https://dspace.lib.ntua.gr/xmlui/bitstream/handle/123456789/62947/George_Papadakis_Thesis_Alcohol_Driving_Simulator_2025.pdf?sequence=1