Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος του καλλιτεχνικού κοσμήματος σε μια πόλη (και μια εποχή) που κινείται σε σχεδόν βάρβαρους ρυθμούς; Η ομάδα Jelo6 και η Νίκη Στυλιανού μπορεί και να έχουν κάποιες απαντήσεις.
Τα αρχικά Jelo6, αποτελούν συντομογραφία του συνθήματος «Jewelry, Objects and our 6 senses» (Κόσμημα, Αντικείμενο και οι 6 αισθήσεις μας). Ένα σύνθημα που διαμορφώνει αντίστοιχα και τον τίτλο της κεντρικής έκθεσης: ΤΟ ΚΟΣΜΗΜΑ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΚΙΝΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ, που φιλοξενείται 23-26 Φεβρουαρίου στο Ζάππειο Μέγαρο, Αίθουσα 15.
Με αυτή την αφορμή, φιλοξενούμε σήμερα μια συνέντευξη με την δραστήρια, όλο έμπνευση και ιδέες, Νίκη Στυλιανού, για την οποία η λέξη «καλλιτέχνιδα» αποτελεί μάλλον περιοριστικό και περιορισμένο χαρακτηρισμό. Κομίζοντας την ομορφιά, αποθεώνει την ίδια την ζωή, την κίνηση, την σημασία και την χαμένη αξία των πέντε αισθήσεών μας. Και αρκετά πράγματα ακόμη. Περιμένουμε πολλά από εκείνη στο μέλλον και έχουμε κάθε λόγο.
Κατά την διάρκεια των σπουδών σου στην αρχιτεκτονική, είχες σκεφτεί τον σχεδιασμό κοσμημάτων;
Σπούδασα Αρχιτεκτονική στο Μετσόβειο Πολυτεχνείο στην Αθήνα. Θυμάμαι εκείνη την εποχή με νοσταλγία. Εξάρχεια, βόλτες, παρέες, εκδρομές και κατά περιόδους πολύ πολύ διάβασμα και ξενύχτια πάνω απ τα σχεδιαστήρια. Ζούσα στο παρόν τότε. Κάθε στιγμή ήταν καινούρια. Κοσμήματα έφτιαχνα για μένα. Φόραγα διάφορα. Ό, τι με συγκινούσε ή μου’ δινε την ευκαιρία να ενσαρκώσω ρόλους διαφορετικούς: τεράστιους σταυρούς τύπου goth, δερμάτινα βραχιόλια με καρφιά, ινδικά σκουλαρίκια… Δανειζόμουν κι απ τη μαμά μου που ήταν παιδί των λουλουδιών και είχε μεγάλη συλλογή από έθνικ κομμάτια, τα οποία ακόμα λατρεύω. Κι όταν έβρισκα κάτι που μου τράβαγε την προσοχή σε κάποιο κατάστημα, παζάρι, πάγκο, το αγόραζα. Τότε δεν ήξερα ότι ξεκινούσα μια συλλογή. Όπως επίσης δεν ήξερα πως η ζωή θα μ’ έφερνε μέχρι εδώ.
Τι σημαίνει για σένα, για την ζωή σου, το κόσμημα;
Κάποτε φορούσα κοσμήματα για να εκφραστώ. Τώρα σχεδιάζω, φτιάχνω, συλλέγω, διδάσκω και εκθέτω κοσμήματα για να εκφραστώ. Έχω αυτή την αίσθηση ότι όλοι είμαστε συνδεδεμένοι σε μια μεγάλη δαντέλα. Όλοι ένα, και καθένας να μη μοιάζει με κανέναν άλλο. Το κόσμημα με βοηθάει να τοποθετώ σε ύλη μια τόσο άπιαστη και φευγαλέα πεποίθηση. Τα δικά μου κοσμήματα, είναι συνήθως περιβάλλοντα. Στοιχεία που επαναλαμβάνονται για να φτιάξουν επιφάνειες. Η κάθε μια να μοιάζει με ένα μικρό σύμπαν ή ένα μεγάλο κείμενο. Έχουν το δικό τους εσωτερικό σύστημα διάρθρωσης. Τη δικιά τους γλώσσα. Φτιάχνοντάς τα, μαθαίνω για τον εαυτό μου. Τα κοσμήματα των άλλων πάλι, είναι κείμενα διαφορετικά απ το δικό μου. θά θελα να τα διαβάσω όλα τα κείμενα που συναντώ. Κάποια με ξενίζουν. Δεν ξέρω να τα αξιολογήσω. Άλλα μιλάνε βαθιά μέσα μου για πράγματα δικά μου παρόμοια. Ενίοτε απωθημένα. Όπως και νάχει, τα αγαπώ όλα. Και μαζί τις ιστορίες των ανθρώπων που τα έφτιαξαν ή τα φόρεσαν. Προτιμώ το σύγχρονο κόσμημα απ’ την κλασική αργυροχρυσοχοΐα. Σε μια έκθεση σύγχρονου κοσμήματος κάνω βουτιά στον πλούτο: Πόση επιθυμία για δημιουργικότητα, πόσες ζωές, πόσα μάτια να βλέπουν διαφορετικά, πόσα χέρια ν αγγίζουν διαφορετικά, πόσες διαδικασίες επιλογής να υλοποιούν διαφορετικά. Δεν ξέρω ποια στιγμή έφαγα την πετριά… Μεγάλη αγάπη σου λέω!
Μίλησέ μας για την Uni.Versus στου Ψυρρή και τα σχέδιά σου σε σχέση με τον χώρο στο παρόν και το μέλλον.
To Uni.Versus Art Room γεννήθηκε στου Ψυρρή σε μια εποχή πολύ δύσκολη για μένα. Μόλις τα’ χα χάσει όλα. Έβγαινα από ένα διαζύγιο που κατέλυσε κάθε μου εσωτερικό και εξωτερικό σύστημα, ακόμα κι αυτό της οικογένειας. Έπρεπε να τα μάθω όλα απ την αρχή. Ένας φίλος μεσίτης εμφανίστηκε τότε και μου είπε για το νεοκλασικό της Αγίου Δημητρίου. Τί μου το λες του είπα. Είναι μεγάλο. Τι να το κάνω εγώ; Έχω εργαστήριο και κατοικία βόρεια. Είναι μακριά. Και το ενοίκιό του είναι απαγορευτικό για μένα. Μπα. Και πήγα για ύπνο. Το πρωί που ξύπνησα ήξερα ότι ήθελα να φτιάξω ένα χώρο τέχνης εκεί. Ένα χώρο απ’ τον οποίο κανείς δε θα αποκλείεται με βασική προϋπόθεση βέβαια να έχει αγάπη για τη δημιουργική διαδικασία. Το Uni.Versus Art Room γι αυτό βαφτίστηκε έτσι. Είναι ένα χωνευτήρι όπου διαφορετικά πεδία, ακόμα κι αυτά που μοιάζουν ασύνδετα ή αντικρουόμενα, μπορούν να συναντηθούν σε νέου τύπου αλληλεπιδράσεις. Το Uni.Versus Art Room εδώ κι ένα χρόνο περίπου έχει μεταφερθεί στα Πετράλωνα. Καινούργιο στέκι. Ονειρεύομαι να μεγαλώσει και να γίνει πολυχώρος. Να φιλοξενεί εκθέσεις, δημιουργικές ομάδες, σεμινάρια, ατελείωτες συζητήσεις και καφεδάκια. Τώρα τελευταία ονειρεύομαι και performances. Το σώμα. Το χάσαμε το σώμα. Η κιναισθητική εμπειρία είναι σημαντική προϋπόθεση για συμμετοχή σε κάθε μορφή τέχνης. Αυτή η έκφραση: «το είδα ή το άκουσα ή το άγγιξα κλπ και κάτι κινήθηκε μέσα μου», δεν είναι όμορφη; Άγρια όμορφη!
Από το 1998, έχεις επιμεληθεί πλήθος εικαστικών εκθέσεων και έχεις διδάξει και οργανώσει ένα σωρό δημιουργικά εργαστήρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Πώς αισθάνεσαι με την διδασκαλία, την μετάδοση των γνώσεών σου και την επικοινωνία με ανθρώπους που επιθυμούν να εισαχθούν στον κόσμο του σχεδιασμού, της αρχιτεκτονικής, του κοσμήματος;
Αν το κόσμημα σαν δημιουργικό μέσο έκφρασης είναι η μισή μου ζωή, η μετάδοση, ή μάλλον η ανταλλαγή γνώσης είναι η άλλη μισή. Πάρα πολλοί οι λόγοι. Θα μπορούσα να γεμίσω πολλές σελίδες. Θα διαλέξω δύο απ’ τους λόγους. Πόση χαρά μου δίνει να δίνω φτερά σε άλλους να προχωρούν, να δημιουργούν και να ανοίγουν καινούργιες πόρτες για όλους μας στο χώρο της τέχνης και του Σύγχρονου Κοσμήματος ειδικότερα. Είναι πολλοί άνθρωποι γύρω μας που θεωρούν ότι είναι ατάλαντοι, ή ότι δεν έχουν καλλιτεχνική φλέβα. Δεν το πιστεύω αυτό. Η αυτο-έκφραση είναι δικαίωμα. Και μάλιστα γενετήσιο. Αν μπορείς να ζεις, μπορείς και να δημιουργείς.’Ολα είναι δημιουργικότητα. Ένας γευστικός καφές. Ένα ωραίο μπουκέτο λουλούδια στο βάζο. Ο νους και οι εκμαθημένες πεποιθήσεις μας εμποδίζουν να δούμε ότι ο τρόπος που περνάμε τις μέρες μας είναι η τέχνη μας. Η δημιουργία μας. Αν κανείς έχει αγάπη για την πρώτη ύλη του, είναι μεθυστικό να μάθει να της δίνει ανάσα και να την μετασχηματίζει. Αν μπορεί να φανταστεί, είναι καλλιτέχνης. Αυτό πιστεύω. Ο δεύτερος λόγος που απολαμβάνω την διδασκαλία, είναι λίγο πιό εγωιστικός. Σε μια ζωή δεν προλαβαίνω να φτιάξω όλα όσα μπορώ να φανταστώ. Σκέψου τι ευλογία να μπορώ να συν-δημιουργήσω… Να βλέπω ανθρώπους με ιδέες παρόμοιες, ή εμπνεύσεις που συνηχούν με τις δικές μου, να φτιάχνουν όλα όσα δε θα φτιάξω ποτέ. Παράδεισος.
Πού έχεις δει, σε ποιο μουσείο, φλι μάρκετ ή κοσμηματοπωλείο, το πιο ωραίο κόσμημα της ζωής σου;
Το πιο ωραίο κόσμημα της ζωής μου είναι ένα ζευγάρι σκουλαρίκια που έχω, του Λαλαούνη. Τα σκουλαρίκια της Ωραίας Ελένης. Χρυσά. Μακριά. Τα φοράω και ταξιδεύω μπρος και πίσω στο χρόνο. Μου τα’ φερε δώρο η κόρη μου, που’ναι και πρωτότοκη, όταν γεννήθηκε.
Πώς μπορεί το κόσμημα να μετάσχει στην κιναισθητική εμπειρία; Τι είναι κιναισθητική εμπειρία; Τι θα δούμε από 23 έως 26 Φεβρουαρίου στο Ζάππειο Μέγαρο;
Μας έμαθαν ότι οι βασικές αισθήσεις με τις οποίες αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο είναι πέντε. Επισήμως όμως είναι έξι, με έκτη την κιναισθησία. Τί είναι κιναισθησία; Είναι ο τρόπος με τον οποίο αποκτούμε συνείδηση της θέσης του σώματος μας στο χώρο, του βάρους του, του τρόπου που κινείται και αλληλεπιδρά με το περιβάλλον. Ένα κόσμημα μπορεί να ενισχύσει την κιναισθησία και την κατανόησή της με πολλούς τρόπους. Με τη αίσθηση που δημιουργεί στο δέρμα μας όταν το αγγίζει, με τον τρόπο που περιορίζει ή διευκολύνει τις κινήσεις μας, με τον ήχο του, τη μάζα του, όλες εκείνες τις ιδιότητές του που μας δίνουν πληροφορία για το πως θα ισορροπήσουμε, πώς θα τοποθετηθούμε, πώς θα περπατήσουμε, θα χορέψουμε ή θα αγκαλιαστούμε. Το Σύγχρονο Καλλιτεχνικό Κόσμημα που αγαπώ, έχω την εντύπωση πως καμιά φορά το παρακάνει στην αποξένωσή του από τη βιωματική εμπειρία. Βλέπουμε παντού τρισδιάστατες δημιουργίες φωτογραφημένες σε άσπρο φόντο, ή εκτεθειμένες σε οριζόντιες επιφάνειες, συχνά μέσα σε βιτρίνες, αποσυνδεδεμένες απ το χέρι που τις υλοποίησε, ή απ το σώμα που θα τις αγαπήσει. Δεν είναι απαραίτητα κακό αυτό. Θα μ άρεσε όμως να προκαλέσω συζήτηση. Να τολμήσω μια νέα προσέγγιση. Τόσο ως προς τον τρόπο που εκτίθενται τα κοσμήματα αυτά, αλλά και ως προς τον τρόπο που μιλούν στις αισθήσεις μας. Έτσι, τολμώ να δανειστώ από το χώρο της performance/παράστασης, τιμώντας τον τελετουργικό χαρακτήρα του σύγχρονου κοσμήματος, που σε πείσμα της εμπορικότητας, έχει έναν σχεδόν ακτιβιστικό χαρακτήρα. Δηλώνει και προτείνει αλλαγές. Στην φετινή διοργάνωση της Athens Jewelry Week στο Ζάππειο, που για πρώτη φορά υποδέχεται τους επισκέπτες της με νέο φορμάτ και το όνομα JELO6 Project, θα δείτε το «ΚΟΣΜΗΜΑ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΚΙΝΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ». 23 έως 26 Φεβρουαρίου. Στις 25/2 το απόγευμα, σας καλούμε να «συμμετέχετε» στις μικρές μας παραστάσεις με το σώμα να πρωτοστατεί ενώ ακολουθεί τις διηγήσεις των κοσμημάτων. Τις τέσσερις αυτές μέρες, στην αίθουσα 15 του Ζαππείου, δημιουργοί απ’ όλον τον κόσμο, κολεκτίβες, μια έκθεση μέσα στην έκθεση, μια σχολή, καθώς και δορυφορικές εκθέσεις και workshops που προγραμματίζονται σε μικρότερους χώρους στο κέντρο της πόλης μας, δημιουργούν πλαίσιο για να συναντηθούμε, να επαναπροσδιορίσουμε το πεδίο μας και να επαναπροσδιοριστούμε.
Τι σχεδιάζεις το επόμενο διάστημα ως σχεδιάστρια;
Πολλά. Δεν μπορώ να σταματήσω. Και δεν μπορώ να αποφασίσω αν αυτό είναι καλό ή κακό. Ισχύει άραγε ότι η αφιέρωση σε ένα πράγμα και μόνο μας προχωράει; Ή το ξεδίπλωμα στη ζωή και στους δρόμους τις, έτσι όπως μας ανοίγονται, μας δίνει ικανοποίηση και μας ολοκληρώνει; Όπως και να χει, ζω με μεγάλη περιέργεια και αγάπη για όλους και για όλα. Δεν τρέχω όμως πολύ μπροστά στο μέλλον. Κάποια πράγματα μου τα αφήνω για έκπληξη. Μόνο να σας καλέσω θα ήθελα, στην επόμενη ατομική έκθεση που οργανώνω στα Πετράλωνα, αφιερωμένη στον Κωνσταντίνο Παπαδούκα. Καλός και ταλαντούχος φίλος. Πολύ ενδιαφέροντας νους με μεγάλο εύρος εκφραστικών μέσων. Τον Απρίλιο θα τον φιλοξενήσω στο Uni.Versus. Θα επανέλθω με λεπτομέρειες.
Η Ομάδα του JELO6 PROJECT:
Διοργάνωση, συνολική Επιμέλεια, θεωρητικό υπόβαθρο: Νίκη Στυλιανού
Graphics: Κωνσταντίνος Ζήσης
Γραμματειακή Υποστήριξη: Ευγενία Τζώρτζη
Εξωτερική Συνεργασία: Neli Dhimpali
Συν-επιμέλεια: Jorge Manilla, (για την ομαδική Declaration of Sentiments) Σοφία Ζαράρη, (για τα performances) Ήρα
Μπράμη, Ευγενία Φερούση, (για την performance στο Πωλητήριο του Μουσείου Μπενάκη) Άγγελος Αγγελίδης
