«Κι όμως ξαφνικά χτυπάει το τηλέφωνο κι ακούμε “Σ’ αγαπώ”».
Οι στίχοι αυτοί, από το έργο της Λένας Πλάτωνος, ήταν σχεδόν προφητικοί, όπως υπήρξε πάντα και η ίδια ως δημιουργός. Το τηλέφωνό μου χτύπησε ξαφνικά (εντάξει, είχαμε όντως ραντεβού), και στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν εκείνη. Μέσα σε πενήντα λεπτά τηλεφωνικής συνομιλίας, ξεδιπλώθηκε ο κόσμος της – ένας κόσμος γεμάτος μελωδίες, νοσταλγία και πειραματισμό. Αφορμή για αυτή τη συνομιλία στάθηκε η πολυαναμενόμενη εμφάνισή της αυτό το Σάββατο στο Αγοραφοβικό Φεστιβάλ, αλλά η κουβέντα μας άγγιξε πολλά περισσότερα. Ας την απολαύσουμε, λοιπόν, ξανά, όπως της αξίζει, γιατί η θεία Λένα (όπως την αποκαλούμε χαϊδευτικά πολλοί από τους θαυμαστές της) δεν ήταν ποτέ απλώς εδώ· ήταν πάντα ένα βήμα μπροστά.
Yπάρχει μια στιγμή που να χαρακτηρίζετε ως κομβική για την ενασχόλησή σας με τη δημιουργία;
Από πολύ μικρή, όταν έπαιζα πιάνο, έφτιαχνα και δικά μου τραγούδια. Όμως, όταν αποφάσισα να ακολουθήσω επαγγελματικά το πιάνο, ένιωσα κάποια στιγμή να μπλοκάρω. Δεν μπορούσα πια να συνθέσω, και ό,τι δημιουργούσα δεν κατέληγε κάπου.
Σε ηλικία 19 ετών, όταν βρέθηκα στο Σάλτσμπουργκ για ανώτερες σπουδές πιάνου, γνώρισα τυχαία έναν νεαρό στο δρόμο. Αργότερα βρεθήκαμε σε ένα καφενείο, και καθώς μιλούσαμε (συμπτωματικά μέναμε και οι δύο κοντά στο σημείο όπου γεννήθηκε ο Μότσαρτ), με ρώτησε αν συνθέτω, εκτός από το να παίζω πιάνο. Εντελώς αυθόρμητα του απάντησα «ναι»!
Με αυτόν τον άνθρωπο, λίγες μέρες μετά, αρχίσαμε να αναπτύσσουμε μια βαθιά σχέση, να συνεργαζόμαστε και να φτιάχνουμε τραγούδια μαζί. Τα πρώτα μου τραγούδια ήταν πάνω σε δικούς του στίχους, στα αγγλικά. Έτσι ξεκίνησα να γράφω μουσική πιο σοβαρά· αυτή η συνάντηση ήταν το έναυσμα. Τότε συνειδητοποίησα ότι η σύνθεση και η ενορχήστρωση με ενδιέφεραν περισσότερο από το να μελετάω πιάνο. Ήταν κάτι νέο μέσα μου, που με παρέσυρε σφόδρα!
Αυτά τα τραγούδια, εμείς τα έχουμε ακούσει;
Σε μια εκπομπή που με είχαν καλέσει πολύ παλιά ο Γιώργος Παπαστεφάνου με τη Δάφνη Τζαφέρη, είχα παίξει ένα από αυτά, το μόνο που θυμάμαι κιόλας μέχρι σήμερα, γιατί οι υπόλοιπες ηχογραφήσεις χάθηκαν μέσα στον χρόνο. Λέγεται «Blind Guy» και το παίζω στο πιάνο και το τραγουδάω εγώ.
Μιας και μιλήσαμε για χαμένες ηχογραφήσεις, πριν από λίγα χρόνια κυκλοφορήσατε το «Balancers» με ανέκδοτο υλικό της περιόδου ‘82-’85. Υπάρχει περίπτωση να δουν κι άλλες ανέκδοτες ηχογραφήσεις σας το φως;
Δεν είμαι σίγουρη αν θα υπάρξουν άλλες ανέκδοτες ηχογραφήσεις στο μέλλον. Σίγουρα θα υπάρχουν κάποια πράγματα μέσα σε κασέτες, αλλά ποτέ δεν είχα τον χρόνο –ούτε τον πραγματικό, αλλά ούτε και τον ψυχικό– για να ψάξω και να ανακαλύψω υλικό από εκεί.
Όσον αφορά το άλμπουμ «Balancers», το τραγούδι «Τώρα Που Περιμένεις Την Αγάπη Σου» έχει ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου. Το αγαπώ πολύ και το παίζουμε τελευταία στις συναυλίες μας με τη Σαββίνα.
Στη μουσική έχετε κάνει πολλά πράγματα, κάποιου άλλου είδους τέχνης σας απασχόλησε ποτέ τόσο βαθιά;
Ζωγραφίζω από μικρή ηλικία, από παιδάκι. Κάποια στιγμή, και μάλιστα εντελώς ξαφνικά, άρχισα να ζωγραφίζω εξαιρετικά καλά, κάτι που έγινε κυριολεκτικά μέσα σε μια νύχτα. Θυμάμαι να έχω μπροστά μου τις νερομπογιές και να αντιγράφω μια κάρτα με την εικόνα του κάστρου του Ηρακλείου, όπως φαίνεται όταν μπαίνεις στο λιμάνι. Το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικό, σαν να το είχε φτιάξει ζωγράφος! Δεν μπόρεσα ποτέ να εξηγήσω πώς έγινε αυτή η αλλαγή στον τρόπο που ζωγράφιζα, τι διεργασίες είναι αυτές που κάνει μερικές φορές ο εγκέφαλός μας. Δηλαδή από το να ζωγραφίζω απλώς καλά, ξαφνικά βρέθηκα να δημιουργώ σαν επαγγελματίας (γέλια!).
Μάλιστα, είχα δείξει τα έργα μου στον πολύ σπουδαίο Γιάννη Μόραλη, και εκείνος μου είπε πως δεν χρειαζόταν να σπουδάσω κάτι για να συνεχίσω. Πίστευε πως, αν το έπαιρνα σοβαρά, θα εξελισσόμουν μόνη μου πολύ καλά.
Πρόσφατα μάλιστα, όταν παίξαμε ζωντανά στο Βερολίνο, μου ζήτησαν να κάνω και μια έκθεση ζωγραφικής, κάτι που έκανα με μεγάλη χαρά.
Έχετε εμφανιστεί αρκετές φορές στο εξωτερικό και η ανταπόκριση ήταν πάντα πολύ θερμή. Επίσης ξένοι δημιουργοί έχουν ασχοληθεί με το έργο σας, και όλο και περισσότεροι άνθρωποι σας ανακαλύπτουν και μαγεύονται από τη μουσική σας. Πώς σας κάνει να νιώθετε αυτό;
Με συγκινεί βαθιά όλη αυτή η ανταπόκριση. Είναι μια απόδειξη της διαχρονικότητας και της αντοχής του έργου μου. Δεν ανήκει, μάλλον, στα είδη μουσικής που ακούγονται για λίγο καιρό και μετά ξεχνιούνται. Φαίνεται πως υπάρχει κάτι απροσδιόριστο στις ρίζες του, στη δομή του, αλλά και στα πιο βαθιά του νοήματα, που αγγίζει διαφορετικές γενιές. Αυτό με γεμίζει χαρά. Έχω συνειδητοποιήσει, με την πάροδο του χρόνου, ότι το έργο μου είχε και έναν προφητικό χαρακτήρα. Πάντα με ενδιέφερε το μέλλον, αναρωτιόμουν τι θα συμβεί. Αποδείχθηκα προφητική όχι μόνο σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, αλλά και σε πολύ προσωπικά θέματα της δικής μου ζωής.
Το μέλλον υπήρχε πάρα πολύ έντονα στο έργο σας, κοιτούσε πάντα μπροστά. Πώς ήταν το μέλλον που οραματιζόσασταν τότε; Μοιάζει με το μέλλον που τελικά ήρθε;
Φαντάστηκα μια περιπλοκή των πραγμάτων. Φαντάστηκα την απόκλιση των φύλων. Την ακατάλυτη σχέση μας με την τεχνολογία, ειδικά με τους υπολογιστές. Αυτή η αίσθηση ότι δεν υπάρχει επιστροφή. Αποτυπώθηκε έντονα και στο τραγούδι μου «Αναλύζα», όπου μιλώ για το «ηλεκτρονικό κρυφτό» και τον διχασμό ανάμεσα στον ψηφιακό κόσμο και στα ανθρώπινα συναισθήματα:
…με το ένα χέρι καλύπτεις το παιχνίδι,
«ηλεκτρονικό κρυφτό»
και με το άλλο αποκαλύπτεις το παιχνίδι,
«τα μάτια σου κοιτώ και πέφτω χάμω»…
Παρόλο που οι προβλέψεις μου είχαν στοιχεία ανησυχίας, σήμερα, φαντάζομαι το μέλλον να έχει κάτι απελευθερωτικό. Ίσως υπάρχει ακόμα η ελπίδα για μια βαθύτερη επανασύνδεση με τον εαυτό μας και τους άλλους, πέρα από την τεχνολογία.
Υπήρξαν γυναίκες δημιουργοί στη γενιά σας; Νιώσατε εσείς ποτέ σεξισμό;
Όχι, προσωπικά δεν ένιωσα. Υπήρξαν γυναίκες δημιουργοί, ναι, τόσο στην κλασική μουσική όσο και στη ροκ. Ανατρέξτε σας παρακαλώ στην Delia Derbyshire, μια γυναίκα η οποία έπαιξε σημαντικότατο ρόλο στη διαμόρφωση του ηλεκτρονικού ήχου. Η συμμετοχή της στο άλμπουμ «An Electric Storm» των White Noise ήταν μια από τις μεγαλύτερες επιρροές μου. Θυμάμαι να βρίσκομαι στη Βιέννη σε μια εποχή που η ροκ μουσική είχε ωριμάσει αρκετά και όλοι αναζητούσαν το «μετά». Εκεί ήταν που ήρθε στα χέρια μου αυτός ο καταπληκτικός δίσκος, ο οποίος αποδείχτηκε καθοριστικός. Όταν τον άκουσα, κατάλαβα πως προς τα εκεί πηγαίνει το πράγμα…
Στην ηλεκτρονική μουσική του σήμερα υπάρχουν καλλιτέχνες που σας έχουν γοητεύσει; Φαντάζομαι πως πολλοί νέοι θα σας έχουν προσεγγίσει κατά καιρούς;
Είναι πάρα πολλοί. Από τους παλιότερους, φυσικά, οι Στέρεο Νόβα ξεχωρίζουν. Επίσης, ανακαλύπτω συχνά εξαιρετικά ενδιαφέροντες καλλιτέχνες όπως την Αλκυόνη και το Παιδί Τραύμα, που φέρνουν φρέσκες ιδέες στη σκηνή. Μια καταπληκτική περίπτωση είναι η Eirini QN, την οποία μάλιστα προσέγγισα εγώ η ίδια. Τη θεωρώ πολύ ταλαντούχα.
Παρόλα αυτά, υπάρχει έντονη νοσταλγία και παρελθοντολαγνεία στην εποχή μας. Συμφωνείτε;
Υπάρχει δυσκολία στην ανθρώπινη επαφή. Όλο αυτό έχει οδηγήσει σε συναισθήματα κατάθλιψης και φόβου για το μέλλον, με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης να προσθέτει περαιτέρω αβεβαιότητα.
Πάμε λοιπόν και στα μελλοντικά σας πλάνα.
Ετοιμάζω έναν νέο δίσκο σε συνεργασία με τον Νίκο Μωραΐτη, που πιστεύω ότι θα είναι από τους πολύ καλούς μου δίσκους. Ο Νίκος είναι ένας πολύ άξιος στιχουργός, χαρισματικός και πολυδιάστατος. Ένας χαμαιλέων, που κάνει συνεχώς διαφορετικά πράγματα, και σε αυτή τη δουλειά έχει κάνει θαύματα. Τα τραγούδια του δίσκου ερμηνεύονται από διάφορους καλλιτέχνες, όπως η Δήμητρα Γαλάνη, ο Φοίβος Δεληβοριάς, η Αθηνά Ρούτση, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, η Αλέκα Κανελλίδου κ.ά. Η Χάρις Αλεξίου επίσης, ερμηνεύει με μοναδικό τρόπο ένα τραγούδι απαγγέλλοντας.
Ο δίσκος θα ονομάζεται «Εννέα στο φως». Το εξώφυλλο απεικονίζει ένα έμβρυο έτοιμο να γεννηθεί, με τον αριθμό εννέα να συμβολίζει τους εννέα μήνες της κύησης. Ο δίσκος είναι έτοιμος και αναμένεται να κυκλοφορήσει σε, περίπου, δύο μήνες. Παράλληλα, έχουμε προγραμματίσει να τον παρουσιάσουμε ζωντανά, συνοδεύοντάς τον με ξεχωριστά βίντεο κλιπ για το κάθε κομμάτι.
Θα κυκλοφορήσoυν επίσης σε δίσκο και τα «Παραδοξιακά» που παρουσιάσαμε στη Στέγη με τον Stergios T. (Στέργιο Τσιρλιάγκο).
Άρα καταλαβαίνω πως βρίσκεστε σε μια πάρα πολύ δημιουργική φάση;
Ναι, ναι! Μάλιστα προετοιμάζω κι έναν τρίτο δίσκο, πάλι με τον Νίκο Μωραΐτη. Αυτήν τη φορά όμως θα υπάρχει μία μόνο φωνή. Μια βαθιά φωνή. Είναι δίσκος απελπισμένος, του χωρισμού. Τον φτιάχνω αυτή την εποχή που μιλάμε.
Αυτό το Σάββατο στο Αγοραφοβικό Φεστιβάλ τι θα ακούσουμε;
Στο Αγοραφοβικό θα παίξουμε… λίγο απ’ όλα! Μια μικρή διαδρομή μέσα από όλο το έργο μου.
Δε θα παίξουμε κάποιο από τα καινούρια μου κομμάτια πάντως, ακόμα.
Θα είμαστε παρέα με τους αγαπημένους μου Γιάννη Παλαμίδα, Σαββίνα Γιαννάτου, Στέργιο Τσιρλιάγκο (πλήκτρα).
Φαντάζομαι είναι οι πιο χαρακτηριστικές φωνές σας, οι φωνές του έργου σας. Τι θαυμάζετε σε αυτούς;
Έχουν μεγαλώσει στα χέρια μου! (γέλια). Τι θαυμάζω; Μα φυσικά τις υπερβατικές φωνές τους!
…και είναι φοβερό το πόσο αναλλοίωτες παραμένουν στον χρόνο.
Αυτό το έχουμε γενικά ως «σόι», είναι στο κύτταρό μας — ίσως και ένα ψυχικό «νόσημα» (γέλια)!
Συμπληρώνονται φέτος και 30 χρόνια από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι, όπου ήσασταν και αγαπημένοι φίλοι. Τι θυμάστε από αυτόν;
Ο Μάνος εμένα ουσιαστικά με «λάνσαρε», με έκανε γνωστή στο πανελλήνιο. Έλεγε: «αυτή την κοπέλα την ξεχωρίζω». Κάπου αλλού είχε πει πως είμαι η πιο άξια διάδοχός του.
Ένας άνθρωπος μοναδικός, με βαθιά καλλιτεχνική ευαισθησία και γενναιοδωρία.
Άνθρωποι που να σας πίκραναν, που σας απογοήτευσαν υπήρξαν;
Όχι, όχι, δε θα το ‘λεγα. Αντίθετα είχα την τύχη να έχω κοντά μου ανθρώπους που με αγάπησαν βαθιά, όπως ο Νίκος ο Καρούζος και η Λιλή η Ζωγράφου. Ήταν μεγάλοι μου θαυμαστές κι έχω να το λέω. Μάλιστα ο Νίκος Καρούζος είχε ακούσει τα πολύ πρώτα μου κομμάτια.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον Νίκο Καρούζο, που είχε ακούσει τα πρώτα μου κομμάτια ένα βράδυ στο σπίτι της Ντόρας Μπακοπούλου που ήμασταν μαζί και με τον Βασίλη Διαμαντόπουλο. Με αγγλικό στίχο τότε τα τραγούδια. Ο Καρούζος είχε πάθος για τον ελληνικό λόγο και ήταν κατά της τάσης να γράφουμε στα αγγλικά, ενώ ο Βασίλης ήταν υπέρ του αγγλικού. Μάλιστα εκείνο το βράδυ είχαν τσακωθεί για αυτό το θέμα! Θυμάμαι την «πάλη» αυτή, στο κέντρο του σαλονιού.
Ο Νίκος Καρούζος έγινε τελικά ένας από τους πιο αγαπημένους μου σύγχρονους ποιητές και σίγουρα ένας από τους σημαντικότερους της εποχής του.
Πώς νιώσατε όταν ξανακούσατε τη Λιλιπούπολη στο Ηρώδειο;
Λόγο και της φυγής της Μαριανίνας λίγο μετά, με στιγμάτισε αυτή η συναυλία. Ειδωθήκαμε για πρώτη -και τελευταία- φορά έπειτα από πάρα πολλά χρόνια. Ήμασταν αγκαλιασμένες για δέκα λεπτά και κλαίγαμε, χωρίς να πούμε τίποτα. Ήταν βαθιά συναισθηματική αυτή η επαφή, ήταν σαν τα είπαμε όλα. Επικοινωνώντας με «ρεύματα», με κύματα συναισθημάτων.
Η συναυλία επίσης ήταν καταπληκτική, όπως και ο Νίκος Χριστοδούλου που διηύθυνε αλλά και όλοι οι συμμετέχοντες.
Κάτι για το τέλος. Αγαπηθήκατε όσο θα θέλατε;
Ναι, νιώθω γεμάτη από αγάπη. Υπήρξε βέβαια μια μορφή αγάπης που την πήρα με λάθος τρόπο, αυτή της μητέρας μου. Είχαμε πολλούς διαξιφισμούς. Με αγαπούσε, αλλά με έναν τρόπο που δεν ήταν «σωστός», και αυτό άφησε μέσα μου μια έλλειψη. Αυτή η έλλειψη δημιούργησε έναν μηχανισμό που με κάνει να είμαι πολύ αγαπησιάρα, να αναζητώ και να δίνω πολλή αγάπη στους άλλους, με έναν τρόπο που δεν ελέγχω. Καταλαβαίνω πως μέσα από την τέχνη μου, αγγίζω τους ανθρώπους ανομολόγητα. Σε βαθιά, «μαλακά» τους σημεία. Τα αναγνωρίζω στον εαυτό μου κι έτσι τολμώ να τα βρίσκω και στους άλλους. Έτσι, μέσω της μουσικής μου, δένομαι πολύ με τον κόσμο. Έχω πάρει πολλή αγάπη λοιπόν, αλλά έχω δώσει και πάρα πολλή, επίσης!
