Κάθε Έλληνας που σέβεται τον εαυτό του έχει συμμετάσχει –στα φοιτητικά έστω χρόνια– σε πορείες. Θυμάμαι, λοιπόν, ένα σύνθημα που όταν το είχα ακούσει πρώτη φορά (το 2018) είχα πει «έλα μωρέ, τι υπερβολές!» Γνωστό είναι: «Οι ιμπεριαλιστές τη γη ξαναμοιράζουν» – μετά λέει και κάτι ακόμα που μου διαφεύγει. Λίγα χρόνια μετά, με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, άρχισα να πιάνω το νόημα. Σήμερα, το 2026, δυστυχώς το σύνθημα που τότε μου φαινόταν cheesy, το παραδέχομαι ως μια γκαραντί πραγματικότητα.
Οι χώρες γίνονται σιγά σιγά οικόπεδα και ένας Πορτοκαλής Τραμπ εξαγγέλει ότι θα αγοράσει, θα πουλήσει, θα διαβουλευθεί με τον εαυτό του για το μέλλον τους. Στο πρόσφατο στόχαστρο βρέθηκε η παγωμένη Γροιλανδία, η οποία ποτέ άλλοτε δεν μας είχε απασχολήσει. Να ’σου τώρα η «Γροιλανδία» και «το βασίλειο της Δανίας» και οι «σπάνιες γαίες» στο τοπ τεν των ειδήσεων καθημερινά. Αλλά ποια είναι αλήθεια αυτή η Green-Land, η πράσινη γη, που είναι πράσινη μονάχα στα παράλιά της; Πάμε λοιπόν να μεταφερθούμε στο λουκούμι που αποζητάει ο Τραμπ, να το μάθουμε, να ξέρουμε περί τίνος πρόκειται.
Εθνικός Ύμνος και Κόκκινος Έρικ
Περίπου 56.500 άνθρωποι ζουν στη Γροιλανδία, με τους περισσότερους από αυτούς να προέρχονται από την συνεύρεση Ευρωπαίων με Ινουίτ. Η ιστορία της Γροιλανδίας με τη Δανία ξεκινά από την εποχή των Βίκινγκς. Οι πρώτοι Ευρωπαϊκοί οικισμοί δημιουργήθηκαν γύρω στο 986 μ.Χ. από τον Νορβηγό εξερευνητή Erik the Red (Ερυθρός Έρικ), ο οποίος εξορίστηκε από την Ισλανδία και ίδρυσε αποικίες, καθιστώντας τη Γροιλανδία μέρος του Νορβηγικού (και αργότερα Δανο-Νορβηγικού) βασιλείου.
Πρόκειται για το μεγαλύτερο νησί στη Γη, με έκταση σχεδόν το ⅕ της Ευρώπης, αλλά και χαρακτηριστική αραιοκατοίκηση, μόλις ~0,026–0,028 κάτοικοι ανά km², οι οποίοι ζουν ουσιαστικά περιμετρικά των πάγων, όπως θα δείτε και στον χάρτη.
Ο εθνικός Ύμνος της Γροιλανδίας εξυμνεί εκείνο που περισσότερο αγαπούν οι ντόπιοι, κι αυτό που θέλει κολασμένα ο Πορτοκαλής: τη γη. Με τίτλο «Εσύ, η Αρχαία μας Γη», ήταν ένα από τα πρώτα εθνικά τραγούδια της Γροιλανδίας και δημιουργήθηκε ως «πολεμικό άσμα» για εκείνους που πίεζαν για μεγαλύτερη αυτονομία, ενώ παράλληλα περιγράφει την ομορφιά, τη δύναμη και την αρχαία ιστορία της χώρας, εστιάζοντας στη φύση, την κληρονομιά των Ινουίτ και την υπερηφάνεια για τη γη.
Voilà και η πρώτη στροφή:
«You our ancient land, with your head held high / To the blue mountains, with your head held high»
Η σημαία της Γροιλανδίας, γνωστή ως «Erfalasorput» (που σημαίνει «Η Σημαία μας» στα Γροιλανδικά), υιοθετήθηκε επίσημα στις 21 Ιουνίου 1985. Περιλαμβάνει δύο ίσες οριζόντιες λωρίδες: λευκή πάνω που συμβολίζει το χιόνι και τον πάγο, που καλύπτουν το 80% της χώρας, και κόκκινη κάτω ως σύμβολο του ήλιου και παραδοσιακών γροινλανδικών στοιχείων, όπως το αίμα και τη φλόγα. Βεβαίως, η σημαία εξυπηρετεί και πολιτικούς σκοπούς εξού και επιλέχθηκαν τα ίδια χρώματα με τη δανέζικη ώστε να αντανακλάται η μακροχρόνια σχέση και σύνδεση.
Ποιος είναι ο «μουσακάς» της Γροιλανδίας;
Suaasat, αγαπητοί! Μια ζεστή σούπα με κρέας, συνήθως φώκιας, φάλαινας, ταράνδου ή πουλιών, μαζί με κρεμμύδια, πατάτες, ρύζι ή κριθάρι. Στις γιορτές, την τιμητική του έχει το Kiviak. Μικρά θαλασσοπούλια γεμίζονται ολόκληρα (με φτερά και ράμφη) μέσα σε δέρμα φώκιας, θάβονται και ζυμώνονται για μήνες. Θεωρείται μια πρώτης τάξεως λιχουδιά που την κρατούν για ειδικές περιπτώσεις και δεν είναι για…χόρταση.
Σήμερα, στις πόλεις –όπως στην πρωτεύουσα, το Νουκ– η παραδοσιακή κουζίνα συνδυάζεται με δανέζικες μοντέρνες επιρροές. Σε εστιατόρια θα βρείτε ταρτάρ φάλαινας, σούσι-στυλ ψάρια, μπέργκερ με muskox, αλλά η βάση της κουζίνας παραμένει: Θάλασσα και Κυνήγι!
Ο Γροιλανδός θέλει μια θέση στο δημόσιο
Ο μέσος Έλληνας γονιός εάν πήγαινε στη Γροιλανδία θα ήταν πανευτυχής. Θα γλίτωνε από μια σειρά καβγάδων με τα παιδιά του. Δεν θα χρειαζόταν ποτέ να ουρλιάξει: «παιδάκι μου μπες στο δημόσιο να φας γλυκό ψωμί και άσε τα όνειρα!», διότι απλώς το Δημόσιο είναι ο βασικότερος εργοδότης του κράτους, απασχολώντας σχεδόν το 74% του πληθυσμού. Αυτό φυσικά δεν είναι τυχαίο. Πρέπει να σημειώσουμε ότι το ιδιωτικό κέρδος, οι επενδύσεις τρίτων, είναι πολύ περιορισμένες στη Γροιλανδία λόγω της ιδιαίτερης γεωγραφίας και γεωλογίας της. Αποτέλεσμα αυτού είναι πως ακόμα και οι εταιρίες είναι ολικά ή εν μέρει κρατικοποιημένες.
Η Royal Greenland, η μεγαλύτερη εταιρεία αλιείας, η Air Greenland, τα ταχυδρομεία της Royal Arctic Line, οι τηλεπικοινωνίες Tusass, η ενέργεια και η λιανική εξυπηρετούνται όλα από κρατικές δομές, με τη συγχρηματοδότηση της Δανίας.
Φυσικά υπάρχουν και ορισμένες θέσεις εργασίας στον τουρισμό, τη φιλοξενία και το κυνήγι, αλλά σε μικρή κλίμακα, ενώ η ανεργία είναι χαμηλή – πολύ κάτω από 10% (σύμφωνα με τα στοιχεία μου το ζενίθ ήταν 8,9%).
Έχει πανεπιστήμιο η Γροιλανδία;
Βεβαιότατα και ναι! Περίπου 650 Γροιλανδοί φοιτούν ετησίως στο μοναδικό πανεπιστήμιο το «Ilisimatusarfik» (οι δυνατοί ας αποπειραθούν να το διαβάσουν), σε σχολές σχετικές με την εκπαίδευση, τη νοσηλευτική, υγεία, τις κοινωνικές επιστήμες και τις γλώσσες. Το πανεπιστήμιο είναι υπερσύγχρονο, βρίσκεται στην πρωτεύουσα και μάλιστα εκτός από προπτυχιακό, περιλαμβάνει και μεταπτυχιακά και διδακτορικά!
«Φαρμακείο έγινε το σούπερ μάρκετ»
Μια συμπόνια και απέραντη κατανόηση γέμισε την ψυχούλα μου όταν έπεσα πάνω σε ένα yt video του καναλιού «Q’s Greenland» που εξηγεί την καθημερινή ζωή στη Γροιλανδία. Αδέρφια, αν εδώ κλαίμε με τις τιμές πού να δείτε εκεί. Έχουμε και λέμε, τα κορν φλέικς 7.5$, ο καφεδάκος 9$, η κέτσαπ 6$! Συνολικά για ένα νορμάλ σούπερ μάρκετ η κοπέλα πλήρωσε 76$. Μιλάμε για 30–60% ακριβότερο από τη Δανία ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες, και σε ορισμένα είδη ακόμα περισσότερο.
Βεβαίως στη Γροιλανδία το εξωφρενικό κόστος εξηγείται λόγω κόστος logistics. Τα περισσότερα αγαθά έρχονται κυρίως εισαγόμενα, από τη Δανία και τον υπόλοιπο κόσμο, με πολύ δύσκολα και συνεπώς ακριβά μεταφορικά. Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για την Ελλάδα, αλλά αυτό είναι άλλη κουβέντα… Την επόμενη φορά που θα πάω σουπερ μάρκετ πάντως θα μονολογώ «Γροιλανδία γίναμε» κι όποιος κατάλαβε, κατάλαβε.
Τα must-read της Γροιλανδικής λογοτεχνίας
Οι Ινουίτ έχουν μακρά παράδοση προφορικών ιστοριών που αναφέρονται στο κυνήγι, τη φύση και τα πνεύματα – τα οποία μάλιστα έχουν πρωτεύοντα ρόλο στη Γροιλανδική κουλτούρα. Τον 20ο αιώνα οι ιστορίες μπαίνουν στο χαρτί, και αρχίζει να αποτυπώνεται γραπτώς ο προβληματισμός της ταυτότητας, της ανεξαρτησίας, αλλά και αιώνιου μπρα ντε φερ παράδοσης και μοντερνισμού.
Στο διεθνές προσκήνιο, ωστόσο, η Γροιλανδία συστήνεται κυρίως μέσα από το βλέμμα ενός Δανού: το Miss Smilla’s Feeling for Snow (1992) του Peter Høeg, ένα παγκόσμιο best seller που οι New York Times βάφτισαν «πύλη εισόδου στο Nordic noir». Το βιβλίο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1997 από τον Bille August, με φόντο την Κοπεγχάγη, τη Σουηδία και τη δυτική Γροιλανδία, ενώ έχει μεταφερθεί και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός με τίτλο «Η Δεσποινίς Σμίλλα διαβάζει το χιόνι» (βρείτε το εδώ ).
Σήμερα η δυνατότερη λογοτεχνική φωνή της γροιλανδικής λογοτεχνίας είναι 35χρονη Niviaq Korneliussen γεννημένη και μεγαλωμένη στη Νότια Γροιλανδία. Το 2014 εκδόθηκε το μυθιστόρημά της «HOMO sapienne»,που ακολουθεί την καθημερινότητα πέντε queer νέων, οι οποίοι προσπαθούν να βρουν τον χώρο τους στη «μικρή αλλά ταυτόχρονα μεγάλη πόλη» του Νουούκ. Σήμερα η Korneliussen θεωρείται η πιο πολυδιαβασμένη εν ζωή συγγραφέας της χώρας. Το «HOMO sapienne» πούλησε σχεδόν 2.000 αντίτυπα στη γροιλανδική γλώσσα και πολλές χιλιάδες ακόμη στη δανική – επίδοση εντυπωσιακή αν αναλογιστεί κανείς ότι στη Γροιλανδία ένα βιβλίο χαρακτηρίζεται «best seller» όταν ξεπεράσει τα 1.000 αντίτυπα.
Φτιάξτε βαλίτσες
Εάν έχετε ψηθεί μετά από όλα αυτά να πάτε είναι αρκετά πιο εύκολο απ΄ όσο φαντάζεστε. Κλείνετε εισιτήριο για Κοπεγχάγη (Δανία) ή Ρέικιαβικ (Ισλανδία) και από εκεί θα βρείτε πολλές αεροπορικές συνδέσεις με την πρωτεύουσα της Γροιλανδίας! Ο φθηνότερος μήνας είναι ο Ιούνιος κι απ΄ όσο βλέπω τα εισιτήρια ξεκινούν από 700 ευρώ, ενώ το ταξίδι διαρκεί συνολικά περίπου 20 ώρες με τις ανταποκρίσεις. Σκεφθείτε το…
