Όταν σκέφτεται κανείς το Παρίσι, το μυαλό του πηγαίνει στον Πύργο του Άιφελ, στην Παναγία των Παρισίων, στο Λούβρο, στις Βερσαλλίες και φυσικά στη ρομαντική αύρα του Σηκουάνα (δεν σημαίνει ότι η βρόμα και η λασπουριά ακυρώνουν την αίγλη των μπατώ μους). Όμως, κάτω από την επιφάνεια των θολών νερών του, κρύβεται ένα… αρχαιολογικό μουσείο. Η ανάδειξη των θησαυρών του ποταμού μέσα από τις συλλογές του Μουσείου Καρναβαλέ (Musée Carnavalet) δείχνουν ότι, αν έχεις θέληση, ακόμη και τα ποτάμια είναι μάρτυρες της αστικής ιστορίας.
Με αφορμή αυτά τα εντυπωσιακά ευρήματα, κάνω μια βουτιά (καλά, τρόπος του λέγειν, θυμάστε τι έλεγαν οι αθλητές στους Ολυμπιακούς Αγώνες για την παροιμιώδη μπόχα του ποταμού) στα μυστικά του Σηκουάνα και αναρωτιέμαι: τι θα αντικρίζαμε αν κάναμε μια ανασκαφή στις θαμμένες κοίτες του Κηφισού και του Ιλισσού; Ή αν αυτά τα ποτάμια υπήρχαν ακόμη;
Τα μυστικά του Σηκουάνα: Από την Προϊστορία στον Μεσαίωνα
Το Μουσείο Καρναβαλέ είναι ο φύλακας πολλών αστικών παριζιάνικων θησαυρών. Ως το παλαιότερο μουσείο της πόλης του Παρισιού, ειδικεύεται αποκλειστικά στην καταγραφή της παρισινής ταυτότητας από τις απαρχές της μέχρι σήμερα. Στα αρχεία του έχει καταφέρει να συγκεντρώσει εκατοντάδες αντικείμενα που «ψάρεψαν» οι αρχαιολόγοι από τον Σηκουάνα, καθώς η λάσπη και η έλλειψη οξυγόνου στον πυθμένα λειτούργησαν ως το τέλειο φυσικό συντηρητικό κάθε λογής αντικειμένων που φέρνουν στην επιφάνεια την ίδια την ιστορία της πόλης.
Ανάμεσα στα πιο συγκλονιστικά ευρήματα ξεχωρίζουν:
- Το μεσαιωνικό κουπί του 14ου αιώνα: Ένα σπάνιο, άθικτο ξύλινο αντικείμενο που διασώθηκε χάρη στις ιδιαίτερες συνθήκες του βυθού, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τη ναυσιπλοΐα της εποχής.
- Προϊστορικές πιρόγες: Ξύλινα βιβλία ιστορίας από τη νεολιθική περίοδο, που βρέθηκαν στα περίχωρα του Παρισιού.
- Ρωμαϊκά νομίσματα και τάματα: Αντικείμενα που πετούσαν οι πιστοί στο ποτάμι για να εξευμενίσουν τους θεούς των υδάτων.
- Όπλα και πανοπλίες: Κατάλοιπα από τις αμέτρητες μάχες και πολιορκίες που γνώρισε η πόλη, από τους Βίκινγκς μέχρι τον Εκατονταετή Πόλεμο.
Τι να έκρυβαν άραγε ο Κηφισός και ο Ιλισσός;
Αν μεταφερθούμε στην Αθήνα, η σύγκριση προκαλεί μια κάποια θλίψη. Η Αθήνα επέλεξε να «θάψει» τα δικά της ποτάμια κάτω από τόνους τσιμέντου και ασφάλτου. Ο Ιλισσός εγκλωβίστηκε σε αγωγούς, ενώ ο Κηφισός μετατράπηκε σε έναν αυτοκινητόδρομο-οχετό (κάτι σαν τον Σηκουάνα χωρίς νερό!)
Αν όμως αυτά τα ποτάμια ήταν ανοιχτά και μπορούσαμε να κάνουμε μια συστηματική ανασκαφή στην κοίτη τους τι θα βρίσκαμε άραγε;
Ειδικά ο Ιλισσός, κατά την αρχαιότητα, ήταν ένας ζωντανός θρησκευτικός και πολιτιστικός πυρήνας έξω από τα τείχη της πόλης. Στις όχθες του, εκεί όπου σήμερα κυλούν… τα αυτοκίνητα, υπήρχαν σπουδαία ιερά που σήμερα θα αποτελούσαν πηγή ανεκτίμητων ευρημάτων.
Στον Κηφισό και τον Ιλισσό θα μπορούσε να έχει διασωθεί ένα εντυπωσιακό αρχαιολογικό και ιστορικό αποτύπωμα της Αθήνας, καθώς οι κοίτες και οι όχθες των ποταμών αποτέλεσαν διαχρονικά χώρους λατρείας, καθημερινής ζωής και ανθρώπινης δραστηριότητας. Στον Ιλισσό, κοντά στο σημερινό Παναθηναϊκό Στάδιο, το Ιερό του Πανός και των Νυμφών, που συνδέεται και με τον γνωστό πλατωνικό διάλογο «Φαίδρος», θα μπορούσε να έχει αφήσει πίσω του ανάγλυφες αναθηματικές πλάκες, πήλινα ειδώλια και σκεύη σπονδών. Στον λόφο πάνω από τον Ιλισσό, στην περιοχή του Μετς, βρισκόταν ο Ναός της Αρτέμιδος, όπου προσφέρονταν θυσίες μετά τη μάχη του Μαραθώνα, ενώ μέσα στις αποθέσεις του ποταμού θα μπορούσαν να έχουν διατηρηθεί χάλκινα βέλη, αρχαία όπλα και αφιερώματα πολεμιστών.
Πέρα όμως από τα κλασικά χρόνια, οι ποταμοί της Αθήνας θα μπορούσαν να αποκαλύψουν ευρήματα από ολόκληρη την ιστορική διαδρομή της πόλης: από εργαλεία και αρχαϊκά ειδώλια από τους πρώτους αγροτικούς οικισμούς της Αττικής, μέχρι ρωμαϊκά νομίσματα και όπλα, βυζαντινά και οθωμανικά χρηστικά αντικείμενα.
Με άλλα λόγια, οι κοίτες του Κηφισού και του Ιλισσού θα μπορούσαν να λειτουργούν σαν μια υπόγεια αρχαιολογική τομή στην ιστορία της Αθήνας, αποκαλύπτοντας διαδοχικά στρώματα ανθρώπινης παρουσίας από την προϊστορία έως τη σύγχρονη εποχή.
Κι αν βρίσκονταν όλα αυτά;
Αγαπητοί φίλοι, αν ακόμη υπήρχε ο Κηφισός και ο Ιλισσός, ακόμη οι κυβερνήσεις θα τσακώνονταν ποιος θα κάνει την ανασκαφή.
Το Μουσείο Καρναβαλέ μου θύμισε ότι το Παρίσι, παρά τη δεδομένη και ιστορική ρύπανση του Σηκουάνα, τον διατήρησε στο επίκεντρο της ζωής του και τώρα «ξεθάβει» την ιστορία του. Η Αθήνα, αντίθετα, τσιμέντωσε το παρελθόν της – κάτι που πολύ συχνά κάνει.
Αν βρεθείτε στη γαλλική πρωτεύουσα, συμβουλεύω να ξεφύγετε από τα κλασικά και να επισκεφθείτε το Musée Carnavalet, το οποίο, ξέχασα να σας πως, έχει και δωρεάν είσοδο!
