Οι Παρασκευές και τα Σάββατα στο Theater of the No γεμίζουν με την παράσταση Mother Tongue της Γεωργίας Τσαγκαράκη.
Ένας καταιγιστικός γυναικείος μονόλογος για τη γλώσσα, τη μνήμη και τη λύτρωση, που κινείται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν μιας μεσήλικης Ελληνίδας stand up κωμικού που όμως ζει και εργάζεται στο Λονδίνο. Μετά από πολυετή απουσία επιστρέφει στην πατρίδα Ελλάδα και αναβιώνει τραυματικές εμπειρίες που την καθόρισαν. Η παράσταση εναλλάσσεται μεταξύ αγγλικής και ελληνικής γλώσσας, δημιουργώντας μια μοναδική διγλωσσική εμπειρία.
Λίγες μέρες πριν το πρώτο ανέβασμα στη σκηνή του Theater of the No, μιλήσαμε με τη δημιουργό.
Τι αποτέλεσε την αφετηρία για τη δημιουργία του Mother Tongue και πώς συνδέεται το έργο με τα προσωπικά σου βιώματα;
Πριν από πολλά χρόνια, το 2008 συγκεκριμένα, έγραψα ένα διήγημα, στο οποίο πρωταγωνιστούσε μια ηρωίδα με πολύ ενδιαφέροντα συμπεριφορικά χαρακτηριστικά. Η προσωπικότητά της, που αχνοφαινόταν στο διήγημα, μου κέντρισε το ενδιαφέρον και συνέχισα να την επεξεργάζομαι μέσα από άλλες μορφές γραφής. Η ιστορία της έγινε σενάριο για μικρού μήκους ταινία (δεν γυρίστηκε ποτέ), καινούργιο διήγημα, παραμύθι και τελικά κατέληξε σε μονόλογο μετά από την παρότρυνση φίλου μου κινηματογραφιστή, του Στέφανου Μπερτάκη, που όταν διάβασε το σενάριο μου είπε χαρακτηριστικά «αυτό δεν είναι σενάριο, κάν’ το θεατρικό μονόλογο ή περφόρμανς, σου πάει πιο πολύ!» έτσι μέσα στον κορονοϊό έγραψα το μονόλογο «Mother Tongue».
Κοινά στοιχεία με τη Skyler Doukas;
Ναι, αρκετά αλλά όχι τα πυρηνικά της δεδομένα. Ας πούμε έχουμε την ίδια ηλικία, σπούδασα κι εγώ στο Λονδίνο και αγαπώ την αγγλική γλώσσα, την νιώθω οικεία σε έμενα, έχω υπάρξει και κωμική ηθοποιός, μεγάλωσα σε σπίτι με κήπο και χωράφι. Κάποια άλλα δεδομένα που την χαρακτηρίζουν και θα έλεγα την έχουν στιγματίσει, όπως για παράδειγμα ο θάνατος του μπαμπά της σε νεαρή ηλικία και ο κακοποιητικός πατριός, είναι στοιχεία μυθοπλασίας, που επιλέχθηκαν για να δικαιολογήσουν την συμπεριφορά και τις επιλογές ζωής της Skyler. Όπως σας είπα, με απασχόλησε πολύ και για πολλά χρόνια. Ήταν μια ιστορία που ζήτησε να ειπωθεί μέσα από εμένα.
Πώς ισορροπείς την παράσταση ανάμεσα στο χιούμορ του stand up και στις τραυματικές μνήμες της ηρωίδας;
Η Skyler Doukas είναι μια stand up κωμικός. Αυτό είναι το επάγγελμά της. Το ερώτημα θα μπορούσε να είναι πώς ένας άνθρωπος με τόσο τραυματικές εμπειρίες επέλεξε να γίνει κωμικός. Δεν έχω απάντηση, αλλά καθώς έγραφα το έργο, η σκέψη του να είναι η ηρωίδα κωμική ηθοποιός, με ανακούφισε και με έκανε να μπορέσω να πω την ιστορία πιο ανώδυνα. Η ισορροπία είναι λεπτή και συγγραφικά και υποκριτικά πρέπει να ομολογήσω, αλλά σίγουρα το χιούμορ δημιουργεί μία γέφυρα, μια ανάσα που διατρέχει την ιστορία λυτρωτικά.
Τι ρόλο παίζει η εναλλαγή αγγλικής και ελληνικής στη σκηνική αφήγηση και πώς συμβάλλει στη δημιουργία μιας «τρίτης γλώσσας»;
Το θέατρο και γενικά η τέχνη, είναι ιδανικά μια άλλη γλώσσα επικοινωνίας που γεφυρώνει πολιτισμούς, γλωσσικά ιδιώματα και τρόπους σκέψεις. Με αυτή τη λογική προτείνω την τρίτη γλώσσα, ως μια μεταφορά της δύναμης της τέχνης και της μη λεκτικής επικοινωνίας που μπορεί να ενυπάρχει σε μια ερμηνεία. Το σώμα, η σκέψη και το συναίσθημα, μπορεί να είναι ένα ανεξάρτητο ερμηνευτικό μέσον που να λειτουργεί ως κοινός τόπος όλων των παρευρισκομένων ανεξαρτήτου γλώσσας.
Η εναλλαγή τώρα της αγγλικής και της ελληνικής γλώσσας στο έργο είναι μια κομβική συγγραφική επιλογή, καθώς συνάδει με την εσωτερική κατάσταση της ηρωίδας. Η Skyler έχει «αρνηθεί» τη μητρική της γλώσσα γιατί η μητέρα και κατ’ επέκταση η μητέρα πατρίδα την πρόδωσε, μη προστατεύοντάς την. Οικειοποιείται λοιπόν μια νέα γλώσσα, μέσα στην οποία νιώθει ασφαλής, μακριά από τα τραυματικά γεγονότα που την καθόρισαν ενώ μιλούσε τα Ελληνικά – τη μητρική της γλώσσα. Επιστρέφοντας όμως στην πατρίδα της ξυπνάει μαζί με τις αναμνήσεις και η μητρική γλώσσα. Το αποτέλεσμα είναι μια αναγκαία συνύπαρξη των δύο γλωσσών στο εσωτερικό τοπίο της ηρωίδας και κατ’ επέκταση στη σκηνική αφήγηση.
Με ποιον τρόπο το animation και το spoken word ενισχύουν τη δραματουργία του μονολόγου;
Φορώντας το καπέλο του σκηνοθέτη, είχα ανάγκη να ανακαλύψω έναν τρόπο για την ηρωίδα να κάνει διάλογο με τις δύσκολες αναμνήσεις που αναδύονται με την επιστροφή της. Πέρυσι λοιπόν την άνοιξη, είχα μια ξαφνική έκλαμψη και άρχισα να φαντάζομαι αυτόν τον διάλογο να ξετυλίγεται με τη φόρμα του animation. Στην τέχνη του animation μπορεί να υπάρχει κάτι εξαιρετικά αθώο και την ίδια στιγμή αποκαλυπτικό κι έτσι θέλησα να το εξερευνήσω. Ήρθα λοιπόν σε επαφή με την Ζίνα Παπαδοπούλου, το έργο της οποίας θαυμάζω απεριόριστα, και είχα την τύχη να ανταποκριθεί στο κάλεσμα μου. Την ενδιέφερε το έργο κι έτσι ξεκινήσαμε δοκιμές να δούμε πώς θα μπορούσε να γίνει αυτός ο διάλογος. Ένα άλλο εργαλείο διαλόγου είναι η μουσική σύνθεση και τα ηχοτοπία που κατοικούν μέσα στο μυαλό και την καρδιά της ηρωίδας. Με τον Στέφανο Γιακουμάκη –μουσικοσυνθέτη– συνεργαζόμαστε τα τελευταία 4 χρόνια. Παρά το νεαρό της ηλικίας του, η αντίληψη και το ταλέντο του κάθε φορά με εκπλήσσουν και το μουσικό του έργο συμπληρώνει οργανικά τις εικόνες που κατοικούν μέσα στο κείμενο.
Το spoken word poetry είναι μια μορφή παραστατικής τέχνης που συνδυάζει την προφορική αφήγηση με την ποίηση, δίνοντας έμφαση στην φωνητική απόδοση, τη γλώσσα του σώματος και τη συναισθηματική έκφραση μπροστά σε ένα κοινό. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή ποίηση που προορίζεται για ανάγνωση, το spoken word είναι φτιαγμένο για να ακούγεται και να εκτελείται και συχνά πραγματεύεται θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης, προσωπικών εμπειριών και ταυτότητας. Η αλήθεια είναι ότι καθώς έγραφα το έργο δεν είχα στο μυαλό μου αυτή τη φόρμα γραφής. Είναι κάτι που ανακάλυψα ότι ενυπήρχε στο κείμενο όταν πια ολοκληρώθηκε και άρχισε η σκηνική του έρευνα. Νομίζω τελικά ότι αυτή η επιλογή συνδέεται με την ψυχική μετάβαση της ηρωίδας που καθώς έρχεται σε επαφή με τα πιο βαθιά της συναισθήματα, έρχεται αντιμέτωπη και με την ανάγκη της να τα εκφράσει στο κοινό. Έτσι από stand up κωμικός μετατρέπεται σε φορέας spoken word poetry δημιουργώντας μια άλλου είδους stand up dramedy ερμηνεία.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στην προσέγγιση ενός έργου που συνδυάζει κωμωδία, τραύμα και γλωσσική δυαδικότητα;
Η λέξη που θα χρησιμοποιήσω είναι η ισορροπία. Μιλάμε για αντιθέσεις και για προγραμματισμό εγκεφάλου. Τι βλέπω τώρα? Κωμωδία ή δράμα? Σε ποια γλώσσα? Στα Αγγλικά ή στα Ελληνικά?
Η μεγαλύτερη πρόκληση λοιπόν ήταν να βρω την ισορροπία αρχικά στο συγγραφικό κομμάτι, πόσο, πότε και που μπαίνουν οι αντιθέσεις ώστε να λειτουργούν προς όφελος της αφήγησης. Στη συνέχεια, με απασχόλησε πολύ σκηνοθετικά το μέτρο, ώστε να μπορεί να είναι κατανοητή αυτή η επιλογή των αντιθέσεων. Μια βάρκα είναι η σκηνική αφήγηση, που ιδανικά χωράει και ταξιδεύει κοινό κι ερμηνευτές στην ίδια θάλασσα. Ως ηθοποιός τέλος, προσπάθησα να χωρέσω μέσα μου αυτές τις αντιθέσεις του ύφους και της γλώσσας, ενσωματώνοντας ουσιαστικά αυτή την διχασμένη από το τραύμα προσωπικότητα της ηρωίδας.
Κατά πόσο η εμπειρία της ζωής στο εξωτερικό σε επηρέασε τόσο στην ανάπτυξη της ηρωίδας σου όσο και της θεματικής γύρω από τη γλώσσα και τη μνήμη;
Μετά την αποφοίτηση μου από το Εθνικό θέατρο συνέχισα τις σπουδές μου στο Λονδίνο. Αυτό συνέβη πριν αιώνες! Αλλά δεν είχα καθίσει πολύ καιρό. Όμως τα τελευταία χρόνια δουλεύω πολύ στο εξωτερικό ως σκηνοθέτης και εκπαιδευτικός θεάτρου. Μου είναι λοιπόν οικεία η αίσθηση και της αγγλικής γλώσσας και της συναναστροφής με ξένους καλλιτέχνες. Γράφοντας το έργο, ήρθα σε επαφή με τις μνήμες μου στο εξωτερικό, αλλά κυρίως με τις μνήμες μου εδώ. Τι θα θυμόμουν πολύ έντονα εάν όντως ζούσα έξω; Το σπίτι της γιαγιάς μου, το χωράφι με τα δέντρα, τα αντικείμενα της παιδικής μου ηλικίας. Τον παιδικό μου έρωτα και την παιδική μου φιλενάδα. Την εφηβεία μου στην παλιά Αθήνα. Όσον αφορά στη γλώσσα, το έργο πρώτα γράφτηκε κυρίως στα Ελληνικά και όσο προχώραγε η επεξεργασία του, ανακάλυπτα της απόσταση ασφαλείας που παρείχε η ξένη γλώσσα σε ένα άτομο που έχει υποστεί τραύμα. Με οδήγησε δηλαδή πολύ οργανικά η ανάγκη της ηρωίδας να διαπραγματευτεί τη ζωή της μέσα από την επιλογή της αγγλικής γλώσσας ως κύρια γλώσσα επικοινωνίας της. Μάλιστα, κατά την διάρκεια της μελέτης μου πάνω στο θέμα, ανακάλυψα την ύπαρξη μιας ερευνητικής μεθόδου που ονομάζεται second language processing. Αυτή η προσέγγιση ουσιαστικά στηρίζεται σε αυτήν τη ψυχική απόσταση που δημιουργεί μια ξένη γλώσσα από τα τραυματικά γεγονότα που συνέβησαν στη μητρική γλώσσα. Με τη χρήση της ξένης γλώσσας μπορεί κάποιος να επεξεργαστεί τραυματικά γεγονότα, όντας ασφαλής και σε απόσταση από τη δύσκολη αίσθηση της ανάμνησης. Πληροφορία αποκαλυπτική και πολύ χρήσιμη για το έργο Mother Tongue.
Μπορούν όλα τα γεγονότα της ζωής ενός ανθρώπου, ακόμη και τα πιο δύσκολα, να προσεγγιστούν με χιούμορ; Λειτουργεί ως βάλσαμο πολλές φορές;
Δεν νομίζω ότι είναι πάντα εφικτό αυτό. Είναι πάντως μια ωραία σκέψη και μια όμορφη ευχή!
Η παρουσίαση της παράστασής σου στο Theater of the No φαίνεται να ταιριάζει γάντι, αφού είναι και το μέρος δίγλωσσο. Μοιράσου κάποιες σκέψεις σου μαζί μας για τις επικείμενες εμφανίσεις σου.
Η συνεργασία με το Theater of the No είναι μια πολύ ευτυχής συγκυρία πραγματικά. Όταν αποφάσισα πέρυσι να ανεβάσω το έργο –μη έχοντας ακόμα βρει παραγωγή ή θεατρικό χώρο–, είχα την αγωνία για το που θα μπορούσε να γίνει η παράσταση και σε τι κοινό θα απευθυνόταν. Με απασχολούσε κυρίως το θέμα της δίγλωσσης απόδοσής του. Η συνεργασία λοιπόν με το Theater of the No ήρθε ως απάντηση στα ερωτήματά μου, καθώς η φιλοσοφία του είναι ταιριαστή με το έργο. Την ίδια στιγμή και ο χώρος, που θυμίζει stand up comedy stage, συνομιλεί αρμονικά με τη φόρμα της παράστασης.
Αρχίζουμε την Παρασκευή τις παραστάσεις και έχω πολύ όρεξη και συγκίνηση που έχει έρθει η στιγμή να πω την ιστορία της Skyler Doukas, μιας ηρωίδας που με συντροφεύει πολλά χρόνια τώρα. Έχω επίσης και μεγάλη χαρά κι ευγνωμοσύνη που αυτή η ιστορία θα φιλοξενηθεί στον ζεστό χώρο του Theater of the No.
Παραστάσεις: Από Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2025
Κάθε Παρασκευή & Σάββατο στις 20.30
Στο THEATRE OF THE NO, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου 3
Προπώληση Εισιτηρίων: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/mother-tongue-by-georgia-tsangaraki/
