Θάλασσα, ήλιος, παραλίες, πισίνες, καρπούζι, δελφίνια…
Κάπως έτσι έχουμε στο μυαλό μας το καλοκαίρι. Μία εποχή που δεν μπορεί παρά να έχει πλούσια και φωτεινά χρώματα, χαρούμενη ατμόσφαιρα διακοπών και λαμπερές αμμουδιές. Πολλοί καλλιτέχνες απεικόνισαν καλοκαιρινές σκηνές σε πίνακές τους και τα αποτελέσματα δεν είναι ακριβώς όπως φανταζόμαστε. Μια γρήγορη ματιά θα μας δείξει πλήθος έργων με θέμα καλοκαιρινό βραδάκι, νυχτερινό ουρανό, ακόμη και αστικά τοπία.
Ο άνθρωπος ποτέ δεν σταμάτησε να εμπνέεται από το περιβάλλον του και, από την αρχαιότητα έως σήμερα, προσπαθεί να απεικονίσει αυτό που βλέπει και αυτό που νιώθει.
Έξι γνωστοί πίνακες ζωγραφικής δείχνουν τις διαφορετικές όψεις του καλοκαιριού, μέσα από τα μάτια καλλιτεχνών από διαφορετικές περιόδους, καλλιτεχνικά ρεύματα και τόπους.
Τοιχογραφία δελφινιών στο παλάτι της Κνωσσού, 1.600 π.Χ.
Τοιχογραφία που διακοσμούσε τους τοίχους του λεγόμενου «Μεγάρου της Βασίλισσας», στο Ανάκτορο της Κνωσσού.
Σώζονται μόλις λίγα μικρά τμήματα αυτής της τοιχογραφίας, αρκετά όμως για να αποκατασταθεί η εικόνα σε αυτό που βλέπουμε σήμερα. Μία ομάδα δελφινιών με έντονο μπλε χρώμα κολυμπά στο νερό. Έχουν την χαρακτηριστική πορτοκαλί κυμματιστή γραμμή που ζυνήθιζαν οι μινωίτες και γύρω τους υπάρχουν διάφορα μικρότερα ψάρια. Απεικονίζεται και ο βυθός, δείχνοντας τη γνώση και την αγάπη των μινωιτών για τη θάλασσα και το κολύμπι.
Καλοκαίρι, Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο, 1572, Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης, Βιέννη
Ο Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο ήταν Ιταλός ζωγράφος της Αναγέννησης, με το πιο ασυνήθιστο έργο για τα δεδομένα της εποχής. Ζωγράφιζε φανταστικά πορτρέτα με τα πρόσωπα να αποτελούνται από αντικείμενα όπως φρούτα, λαχανικά, ψάρια, βιβλία, λουλούδια. Ανήκει στο ρεύμα του Μανιερισμού και εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους Υπερρεαλιστές καλλιτέχνες του 20ου αιώνα.
Ο Μανιερισμός αναπτύχθηκε στην Ιταλία κατά την τελευταία περίοδο της Αναγέννησης και ήταν κατά κάποιον τρόπο μία αντίδραση στην αισθητική της ώριμης Αναγέννησης. Καταργούσε τις αρμονικές αναλογίες και τις εξιδανικευμένες μορφές, με επιτηδευμένες εκφράσεις και σώματα με άκρα που επιμηκύνονται. Πρόκειται για το μία νέα έκφραση, με πολυπλοκότητα στη σύνθεση, που δίνει την αίσθηση της σύγχυσης και περισσότερη συναισθηματική ένταση.
Ο συγκεκριμένος πίνακας αποτελεί μέρος μίας σειράς τεσσάρων έργων με θέμα (τι άλλο;) τις τέσσερις εποχές. Κάθε μορφή αποτελείται από αντικείμενα και καρπούς της εποχής και η μία είναι ασχημότερη της άλλης. Σημαντική λεπτομέρεια η αγκινάρα στο πέτο, γιατί, μπορεί να έχουμε μύτη σαν κολοκυθάκι, αλλά έχουμε στυλ.
Ηλιοτρόπια, Βίνσεντ Βαν Γκογκ, 1888, Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου
Ο Βανγκ Γκογκ ήταν Μεταϊμπρεσιονιστής Ολλανδός ζωγράφος, του οποίου το έργο επηρέασε σημαντικά και το ρεύμα του Εξπρεσιονισμού. Είναι γνωστός για τους πίνακές του με τα ηλιοτρόπια, τον έναστρο ουρανό και τις αυτοπροσωπογραφίες του (ειδικά αυτές με το κομμένο αυτί). Το έργο του αναγνωρίστηκε μετά θάνατον και σήμερα θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους όλων των εποχών.
Ο Μεταϊμπρεσιονισμός ήταν το καλλιτεχνικό ρεύμα που ακολούθησε τον Ιμπρεσιονισμό. Ακολουθούσε τη λογική και τις τεχνικές του Ιμπρεσιονισμού, αλλά οι καλλιτέχνες είχαν ως κύριο στόχο να μεγιστοποιήσουν τον συναισθηματισμό των έργων τους.
Πρόκειται για την τέταρτη εκδοχή ηλίανθων σε βάζο. «Ηλιοτρόπια», ονομάστηκαν δύο σειρές με πίνακες που φιλοτέχνησε ο καλλιτέχνης, το 1887 στο Παρίσι, όπου τα λουλούδια ήταν στο έδαφος και το 1888 στην Αρλ, όπου τα λουλούδια είναι σε βάζο. Ο φίλος του και επίσης καλλιτέχνης, Πωλ Γκωγκέν, είχε στην κατοχή του δύο από τους πίνακες με ηλιοτρόπια, ενώ ο Βαν Γκογκ είχε διακοσμήσει με αυτά τα άνθη το «κίτρινο δωμάτιο» στο σπίτι του, επειδή εκεί θα φιλοξενούσε τον Γκωγκέν.
Ένα θέμα με τα ηλιοτρόπια το είχε, αλλά δεν θα το συζητήσουμε. Εδώ ο άνθρωπος έκοψε το αυτί του και μετά ζωγράφιζε αυτοπροσωπογραφίες με μπαταρισμένο το κεφάλι του. Για την ιστορία, ένας από τους σπουδαιότερους και εντυπωσιακότερους πίνακές του, ζωγραφίστηκε όταν νοσηλευόταν σε άσυλο. Τον Βαν Γκογκ τον ενέπνεε η φύση, το χρώμα και η κίνηση. Τα ηλιοτρόπια είναι πια ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς καλοκαιρινούς πίνακες.
Θερινή Σελήνη στο Μιγιατζίμα, Τσουτσίγια Κοΐτσου, 1936, Γκαλερί Ρόνιν Σανταΐτσι
Ο Κοΐτσου ήταν ένας από τους σημαντικότερους Ιάπωνες ζωγράφους, με θεματολογία σκηνές από τον πρώτο πόλεμο μεταξύ της Δυναστείας των Τσινγκ στην Κίνα και της Αυτοκρατορίας της Ιαπωνίας. Ήταν ένας από τους κύριους εκφραστές του Shin-hanga ρεύματος.
Το Shin-hanga ήταν το νέο είδος ξυλοτυπίας, που κυριάρχησε στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο καλλιτέχνης ήταν ταυτόχρονα αυτός που ζωγράφιζε, σκάλιζε την πλάκα κι εκτύπωνε, ενώ ταυτόχρονα παρέμενε πιστός στις παραδοσιακές φόρμες. Το ρεύμα δέχτηκε επιρροές από τον ευρωπαϊκό Ιμπρεσιονισμό (ο οποίος με τη σειρά του είχε επηρεαστεί από τις παλαιότερες ιαπωνικές ξυλογραφίες), με αποτέλεσμα να γίνεται καλύτερη χρήση του φωτός, πιο ζωηρά χρώματα και έντονες κινήσεις.
Ο συγκεκριμένος πίνακας αποτελεί μία τυπική θεματολογία, αφού οι τοπιογραφίες είναι κάτι το πολύ συνηθισμένο στην ιαπωνική τέχνη. Ο ναός Ιτουκουσίμα, γνωστός και ως Μιγιατζίμα, είναι ένα από τα τρία πιο γραφικά μέρη στην Ιαπωνία. Σε ένα σκοτεινό και ήσυχο τοπίο, πρωταγωνιστής είναι το καλοκαιρινό φεγγάρι, που φωτίζει τα ήρεμα νερά, τη βάρκα και το τορίι.
Καλοκαιρινό βράδυ, Έντουαρτ Χόπερ, 1947, Ιδιωτική συλλογή
Ο Έντουαρντ Χόπερ ήταν Αμερικανός ζωγράφος, που εντάσσεται στο ευρύτερο ρεύμα του Αμερικάνικου Ρεαλισμού στις εικαστικές τέχνες. Το έργο του δεν έτυχε ιδιαίτερης αναγνώρισης στην εποχή του, σήμερα ωστόσο θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους που επηρέασαν την Ποπ Αρτ και τον Νέο Ρεαλισμό. Ζωγράφιζε κυρίως αστικά τοπία και ανώνυμες φιγούρες. Απεικόνιζε σκηνές της καθημερινότητας, δίνοντας έμφαση στη μοναξιά των ανθρώπων των μεγαλουπόλεων.
Η αίσθηση της μοναξιάς γίνεται αντιληπτή ακόμη και σε μία τέτοια σκηνή, με ένα νεαρό ζευγάρι, να κάθεται σε μια βεράντα. Μοιάζουν απόμακροι και βυθισμένοι καθένας στον δικό του κόσμο. Ο Χόπερ συνήθιζε να στήνει τις σκηνές του είτε στο σκληρό φως του πρωινού, είτε στο απόκοσμο φως της νύχτας.
Ο Αμερικανικός Ρεαλισμός ήταν το ρεύμα που κυριάρχησε στα μέσα του 19ου αιώνα στις εικαστικές τέχνες, τη μουσική και τη λογοτεχνία. Επικεντρώνεται σε στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής συνηθισμένων ανθρώπων, το εφήμερο και το αστικό.
Πορτρέτο ενός καλλιτέχνη, Ντέιβιντ Χόκνεϊ, 1972, Ιδιωτική συλλογή
Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό έργο της Ποπ Αρτ, καλλιτεχνικό ρεύμα που γεννήθηκε τη δεκαετία του ’50. Η Ποπ Αρτ εστίαζε σε εικόνες μαζικής κουλτούρας, σε αντίθεση με την ελιτίστικη νοοτροπία της τέχνης του παρελθόντος. Ο συγκεκριμένος πίνακας πωλήθηκε το 2018 για 90 εκατ. δολάρια, που ήταν η υψηλότερη τιμή που είχε καταβλήθηκε μέχρι τότε σε εν ζωή ζωγράφο.
Ο Χόκνεϊ ήταν διάσημος όχι μόνο για τους πίνακές του αλλά και για τα φωτοκολάζ του, ενώ η θεματολογία του κυμαινόταν από νεκρή φύση και πορτρέτα έως τα σκηνικά της Μητροπολιτικής Όπερας της Νέας Υόρκης. Θεωρείται ένας από τους πιο επιδραστικούς ζωγράφους του 20ου αιώνα.
Αυτός ο πίνακας συνδυάζει δύο πολύ διάσημα θέματα στα έργα του Χόκνεϊ: την πισίνα και το διπλό πορτρέτο. Από τη δεκαετία του ′60, που ταξίδεψε στο Λος Άντζελες, άρχιζε να ζωγραφίζει πισίνες, στοιχείο που επικράτησε ως και τη δεκαετία του ′70. Τον γοήτευαν η ατμόσφαιρα του Χόλυγουντ, ο μεταμοντερνισμός και τα λαμπερά χρώματα. Εδώ βλέπουμε μία αντρική φιγούρα με άσπρο μαγιό να κολυμπά προς έναν ντυμένο άντρα, που στέκεται έξω από την πισίνα. Πρόκειται για τον πρώην εραστή του Χόκνεϊ, τον επίσης ζωγράφο Πίτερ Σλίσινγκερ.
Ο Σλίσινγκερ, παρότι και ο ίδιος ζωγράφος, μας είναι περισσότερο γνωστός επειδή πρωταγωνίστησε σε αρκετά από τα έργα του Χόκνεϊ. Έναν χρόνο μετά τον χωρισμό τους, φιλοτεχνείται ο συγκεκριμένος πίνακας με έναν άντρα να κολυμπά προς το μέρος του Σλίσινγκερ και δείχνει την αποδοχή του Χόκνεϊ για τη χαμένη αγάπη και την επιθυμία του πρώτου για έναν νέο εραστή.
