Τον Φλεβάρη του 2025 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΛΟΓΟΤΥΠΟ το βιβλίο της Αρτέμιδας Πλανάκη Πες τα, ρε μάνα!, ένα βιβλίο που δίνει τον λόγο σε 58 μητέρες και καταφέρνει να αναδείξει το ζήτημα της μητρότητας μέσα από τα λόγια των ίδιων των υποκειμένων και να φανερώσει τι βιώνει η σύγχρονη Ελληνίδα μάνα.
Έναν χρόνο αργότερα, πραγματοποιήθηκε παράσταση στα θέατρο Δημήτρης Βλησίδης στα Χανιά, εμπνευσμένη από το βιβλίο, από τη σκηνοθέτρια Στέλλα Σκορδαρά. Είναι ευχής έργο όταν οι διαφορετικοί τρόποι έκφρασης συναντιούνται!
Η παράσταση αποτελούταν από 20 ενότητες, όσες και οι ερωτήσεις της συγγραφέως προς τις ηρωίδες του βιβλίου που καταθέτουν τις εμπειρίες τους από το ταξίδι της μητρότητας. Χιούμορ, συγκίνηση, ειλικρίνεια και διάδραση με το κοινό που γέμισε ασφυκτικά το θέατρο και συμμετείχε ενεργά αφού χειροκροτούσε και επευφημούσε συνεχώς τις εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών και τη μελωδική μουσική των μουσικών! Η σκηνοθέτις Στέλλα Σκορδαρά προσέγγισε το κείμενο με σεβασμό και επαγγελματισμό. Οι συντελεστές-καλλιτέχνες ήταν η Στέλλα Σκορδαρα, Ναταλία Παρθενίου, Margot Newkirk, Χριστίνα Μαντάλα, Μυρτώ Παπαδάκη, Ηρώ Γαροφαλακη και Δήμητρα Νταγκουνακη. Προσήλθαν επίσης κάποιες από τις ηρωίδες του βιβλίου, γυναίκες όλων των ηλικιών, μητέρες, μπαμπάδες ,άνδρες, παιδιά και όλοι βγήκαν ενθουσιασμένοι από την κατάμεστη αίθουσα. Μετά την παράσταση ακολούθησε συζήτηση με τη συγγραφέα περί του βιβλίου και τη θέση της γυναίκας στην εποχή μας. Τέτοια σύζευξη συγγραφής, θεάτρου και μουσικής μόνο ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα επιφέρει και μακάρι η συγκεκριμένη παράσταση να επαναληφθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας!
Με αφορμή λοιπόν την παράσταση μιλήσαμε τόσο με τη συγγραφέα του βιβλίου όσο και με τη σκηνοθέτρια για να μας δώσουν τον παλμό αυτής της σύμπραξης.
Η σκηνοθέτις Στέλλα Σκορδαρά
Πώς γεννήθηκε η ιδέα να μεταφερθεί το βιβλίο της Αρτέμιδας Πλανάκη στη θεατρική σκηνή και τι ήταν αυτό που σας συγκίνησε περισσότερο στο κείμενο;
Από τις πρώτες μέρες που έγινα μητέρα έπιανα τον εαυτό μου να λέει: Αυτό πρέπει να γίνει παράσταση. Δεν μπορούσα να πιστέψω πόσο έντονα ήταν όλα! Στο θέατρο χρησιμοποιούμε τον όρο «οξυμένες προτεινόμενες συνθήκες» και η ζωή μου από τότε που έγινα μαμά είχε μόνο αυτό. Τ’ αντιφατικά συναισθήματα, όπως χαρά, φόβος, αγωνία, γαλήνη, εξάντληση, ενθουσιασμός, τ’ αστεία περιστατικά και οι τόσες πολλές μεταμορφώσεις, αλλαγές ρόλων ως γυναίκα-μητέρα είναι τα τέλεια υλικά για μια ενδιαφέρουσα παράσταση. Αλλά δεν ήξερα από πού ν’ αρχίσω. Όταν άκουσα τον τίτλο του βιβλίου της κυρίας Πλανάκη Πες τα, ρε μάνα, η καρδιά μου σκίρτησε, σκέφτηκα ότι είναι αυτό που περίμενα. Πήγα αμέσως και το πήρα και ξεκίνησα να το διαβάζω. Ένιωσα σαν να μιλούσα με αυτές τις γυναίκες, απαντούσα κι εγώ τις ερωτήσεις και είχα τόσα να μοιραστώ. Στη συνέχεια βρήκα άλλες δύο μαμάδες (τη Margot Newkirk, ηθοποιό), και τη Ναταλία Παρθενίου, χορεύτρια) και ξεκινήσαμε ν’ απαντάμε τις ερωτήσεις και ν’ αυτοσχεδιάζουμε στη σκηνή χωρίς να είμαστε σίγουρες ότι αυτό μπορεί να γίνει παράσταση. Το αποτέλεσμα ήταν και να δημιουργηθεί αυτή η παράσταση και να γίνει αβίαστα, σχεδόν χωρίς προσπάθεια, με απόλαυση και βαθιά θεραπευτικό αντίκτυπο στις ζωές μας! Αυτό που με συγκίνησε στο βιβλίο είναι ότι βρέθηκε επιτέλους κάποιος να ρωτήσει τις μαμάδες, να θέλει να τις ακούσει, να τους δώσει φωνή. Πόσα βιβλία υπάρχουν για τις μαμάδες; Να τις συμβουλέψουν, να τις προβληματίσουν, να τους δημιουργήσουν ενοχές; Άπειρα. Σ’ αυτό το βιβλίο όμως ανακαλύπτουμε, όπως λέει και η συγγραφέας: «Πώς είναι τελικά η μητρότητα μέσα από τα μάτια των ίδιων των γυναικών που απέκτησαν παιδιά;»
Το βιβλίο αποτελείται από πραγματικές απαντήσεις γυναικών σε συγκεκριμένες προσωπικές ερωτήσεις. Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις στη δραματοποίηση αυτού του υλικού για το θέατρο;Πώς διαχειριστήκατε σκηνοθετικά και σκηνικά το βιβλίο;
Στο μεγαλύτερο μέρος της παράστασης ήταν οι δικές μας απαντήσεις στις ερωτήσεις του βιβλίου. Πήραμε υλικό από την εισαγωγή του βιβλίου, μας βοήθησε για να κάνουμε την έναρξη της παράστασης και κάποιες φορές χρησιμοποιήσαμε αυτούσιες απαντήσεις γυναικών από το βιβλίο. Σ’ αυτή την περίπτωση ήμασταν πολύ προσεχτικές προκειμένου να σεβαστούμε την κατάθεση ψυχής που έχουν κάνει οι γυναίκες του βιβλίου, αλλά και να μην χάσουμε το χιούμορ μας. Από τις πρώτες πρόβες αποφασίσαμε ν’ απαντήσουμε τις ερωτήσεις του βιβλίου αντίστροφα, να ξεκινήσουμε δηλαδή από την εικοστή ερώτηση για να τελειώσουμε με την πρώτη. Αυτό έφερε μια άλλη διάσταση σε ερωτήσεις όπως: «Πώς ονομάζεσαι;» ή «τι δουλειά κάνεις» ή «πώς σε χαρακτηρίζεις ως άνθρωπο»… Γιατί αυτό που θέλουμε να μείνει από το δικό μας βίωμα είναι ότι τίποτα δεν είναι ίδιο από την ώρα που γίνεσαι μητέρα… ούτε καν το όνομά σου!
Γιατί επιλέξατε να υπάρχει και μουσική επί σκηνής;
Η παράσταση ήταν, και είναι, ένας ζωντανός οργανισμός που άλλαζε μέχρι τελευταία στιγμή. Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου δημιουργήθηκε από τους αυτοσχεδιασμούς αλλά επηρεάζεται και από τη διάδραση με το κοινό. Σ’ αυτή την περίπτωση είναι πολύ δύσκολο να έχεις μουσική κονσέρβα.
Πέρα όμως από αυτό το πρακτικό πρόβλημα που λύνουν οι μουσικοί επί σκηνής, με τις συγκεκριμένες μουσικούς (τη Χριστίνα Μαντάλα και τη Μυρτώ Παπαδάκη) μας συνδέει μια πολύ ουσιαστική, θεραπευτική διαδικασία (ένας κύκλος γυναικών). Αυτή η σύνδεση μας έκανε να μπορούμε να δουλέψουμε χωρίς πολλά λόγια, εύκολα και αποτελεσματικά.
Ποιο ήταν το μεγαλύτερο προσωπικό σας στοίχημα σχετικά με την παράσταση;
Το δικό μου στοίχημα ήταν αυτή η ιστορία της μητρότητας, που τόσο με αφορά, να φύγει από το προσωπικό, να μεγαλώσει, να γίνει πανανθρώπινο. Να αφορά όχι μόνο κι άλλες μαμάδες, αλλά και τους άντρες τους, τα παιδιά τους, όλες τις γυναίκες….. και γενικά όποιον τον έφερε στον κόσμο μάνα!
Κατά τη γνώμη σας, ποια είναι τα βασικά ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η γυναίκα και ιδιαίτερα η μητέρα στην ελληνική κοινωνία;
Μοναξιά! Όσο κοινωνική κι αν ήταν μια μαμά σαν προσωπικότητα πριν γεννήσει περνάει ώρες μόνη μ’ ένα μωρό. Ακόμα κι αν ζει σ’ ένα σπίτι που γίνεται το αδιαχώρητο από κόσμο υπάρχει τόση μοναξιά απέναντι στην ευθύνη που έχει αναλάβει, στο βάρος που κουβαλά και τον φόβο. Νιώθει μόνη, νιώθει ότι κανείς δεν μπορεί να την καταλάβει. Η μόνη λύτρωση είναι να βρεθεί με άλλες γυναίκες, με άλλες μανούλες, να μιλήσει, να μοιραστεί, να διαπιστώσει ότι δεν είναι η μόνη που νιώθει έτσι. Με το χέρι στην καρδιά πιστεύω ότι η παράστασή μας είναι λυτρωτική όπως και το βιβλίο της Αρτέμιδος Πλανάκη γιατί δεν νιώθεις πια μόνη.
Η μία από τις ηθοποιούς που παίζουν στην παράσταση είναι Αμερικανίδα, παντρεμένη με Γερμανό. Τα ζητήματα είναι ίδια. Αφορούν εξίσου όλες τις μαμάδες στον πλανήτη. Φυσικά κάποιες χώρες στην βόρεια Ευρώπη βοηθούν τις μανούλες με επιδόματα, σπίτι και άλλες παροχές που θα ήταν υπέροχο τις παρείχε και η χώρα μας!
Η συγγραφέας Αρτέμιδα Πλανάκη
Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε αρχικά να γράψετε το βιβλίο Πες τα, ρε μάνα! και να δώσετε φωνή στις εμπειρίες τόσων διαφορετικών μητέρων;
Η ανάγκη μου να μοιραστώ κι εγώ κάποιες ανησυχίες που είχα για τη μητρότητα, τη θέση της γυναίκας στη χώρα μας αλλά και η ανάγκη μου να επικοινωνήσω διά του γραπτού λόγου με μητέρες γνωστές και άγνωστες σε εμένα. Νομίζω ότι το αποτέλεσμα με αποζημίωσε με τον καλύτερο τρόπο και τα θετικά σχόλια που λαμβάνω το επιβεβαιώνουν.
Πώς νιώσατε όταν σας πρότεινε η κ. Στέλλα Σκορδαρά να σκηνοθετήσει μία παράσταση του Πες τα, ρε μάνα!;
Αρχικά εξεπλάγην διότι, ενώ κάποιοι άνθρωποι των εκδόσεων στο παρελθόν μου είχαν αναφέρει ότι αυτό το βιβλίο μπορεί να ανέβει στη σκηνή, εγώ ευελπιστούσα να ανέβουν τα τέσσερα παραμύθια μου σε μια παιδική σκηνή. Δεν ήμουν σίγουρη πώς θα γινόταν εφικτό αυτό, όμως όταν μίλησα παραπάνω με τη σκηνοθέτιδα κ. Στέλλα Σκορδαρά κατάλαβα την πρόθεσή της να δημιουργήσει κάτι καινοτόμο, με σεβασμό στο κείμενό μου κι έτσι αποδέχτηκα τελικά την ενδιαφέρουσα πρότασή της.
Και πώς νιώσατε όταν τελικά είδατε τις ιστορίες αυτές των γυναικών να «ζωντανεύουν» επί σκηνής;
Στην έναρξη της παράστασης ένιωθα αγωνία, στην εξέλιξη της εντυπωσιασμό και στο τέλος βαθιά συγκίνηση! Ήταν μια καταπληκτική παράσταση που σε λίγο χρόνο, έφερε ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα που άνετα θα μπορούσε να σταθεί σε κάθε θέατρο της χώρας. Δεν χωρούσε ο νους μου πως το «πάντρεμα» συγγραφής και υποκριτικής θα έφερνε ένα τόσο άρτιο αποτέλεσμα. Και οι τρεις ηθοποιοί και οι δύο μουσικοί με εντυπωσίασαν με το ταλέντο, τον επαγγελματισμό και κυρίως τον σεβασμό προς εμένα και το έργο μου, σε μια εποχή που οι πνευματικοί δημιουργοί υποτιμούνται.
Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας κάποιες αντιδράσεις γυναικών που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους όταν είδαν τις εμπειρίες τους επί σκηνής;
Στην εκδήλωση ήρθαν τουλάχιστον είκοσι μητέρες που είχαν συμμετάσχει στο βιβλίο μου, τα σχόλιά τους ήταν ομόφωνα θετικά! Θα σας μεταφέρω κάποια χαρακτηριστικά: «Υπέροχα απέδωσαν το όσα νιώσαμε γράφοντας, είδαμε the dark side of the story, σεβασμός στο γραπτό λόγο σου, συγκινήθηκα, δάκρυσα, κατάλαβα, θυμήθηκα, γέλασα, ανακουφίστηκα»! Επίσης, κάποιες άλλες κυρίες, μου ζήτησαν στη συζήτηση που ακολούθησε της παράστασης να γράψουν για το νέο πόνημά μου Πες τα, ρε Μάνα 2! και Πες τα, ρε Γυναίκα!. Θερμά συγχαρητήρια ξανά!
