Αν ο Άντερσεν ήταν ο γελαστός ταξιδιώτης των ονείρων, ο Κάρολος Ντίκενς ήταν ο ρεαλιστής μάγος που πήρε την καθημερινότητα και τη μεταμόρφωσε σε ηθική πυξίδα.
Γεννημένος στις 7 Φεβρουαρίου 1812 ―Υδροχόος, με εκείνη την ορμητική, ιδεαλιστική φλόγα― είχε σκούρα καστανά μαλλιά, έντονα μάτια και ένα βλέμμα που διέκρινε λεπτομέρειες που άλλοι δεν έβλεπαν. Έγινε γνωστός γιατί κατάφερε να μιλήσει για φτώχεια, κοινωνική αδικία και παιδική κακοποίηση, όχι με στεγνά λόγια, αλλά με χαρακτήρες που μένουν στην καρδιά.
Η παιδική του ηλικία ήταν ένα σκοτεινό δωμάτιο που δεν έσβησε ποτέ από μέσα του. Η εργασία στο εργοστάσιο βερνικιών, ο πατέρας στη φυλακή για χρέη, η ντροπή και η ανέχεια, όλα αυτά έπλασαν ένα συγγραφέα που έμαθε να ταυτίζεται τους αδύναμους. Κι όταν αργότερα απέκτησε φήμη και οικονομική άνεση, δεν ξέχασε ποτέ τον μικρό Κάρολο που έτριβε μπουκάλια 12 ώρες τη μέρα.
Η ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
ο ήχος μιας δεύτερης ευκαιρίας
Πριν από το 1843, τα Χριστούγεννα στην Αγγλία δεν ήταν αυτό που ξέρουμε σήμερα. Ο Ντίκενς με τη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» άλλαξε για πάντα το πνεύμα της γιορτής. Η αφήγησή του μοιάζει με θεατρικό όνειρο: ένα κρύο Λονδίνο, βουτηγμένο στην ομίχλη και στη φτώχεια, κι ένας άντρας πιο παγωμένος κι από τον άνεμο ― ο Έμπενέζερ Σκρουτζ.
Ο Σκρουτζ είναι ίσως ο πιο «ζωντανός» τσιγκούνης της λογοτεχνίας. Αν κλείσεις τα μάτια σου, τον βλέπεις. Μισεί τα Χριστούγεννα, περιφρονεί τους φτωχούς, απορρίπτει κάθε ανθρώπινη επαφή. Μα εκείνο το μαγικό χριστουγεννιάτικο βράδυ, τρία πνεύματα τον ταξιδεύουν στη δική του ζωή. Του δείχνουν πώς έγινε αυτό που είναι. Του δείχνουν τι σημαίνει να ξεχνάς την ανθρωπιά σου. Του δείχνουν τι θα αφήσει πίσω του αν δεν αλλάξει.
Το μεγαλείο της ιστορίας δεν βρίσκεται μόνο στο θαύμα της μεταμόρφωσης. Βρίσκεται στον τρόπο που ο Ντίκενς χτίζει την έννοια της δεύτερης ευκαιρίας. Η αλλαγή είναι δυνατή όχι επειδή ο κόσμος είναι μαγικός, αλλά γιατί ο άνθρωπος μπορεί να αποφασίσει να γίνει καλύτερος.
Ο Ντίκενς δεν δημιούργησε απλώς μια όμορφη ιστορία, αλλά τη χρυσή συνταγή της γιορτής: ζεστασιά, συγχώρεση, γενναιοδωρία, δεύτερη ευκαιρία.
Ο μυστικός άνθρωπος πίσω από το συγγραφέα
Παρά την επιτυχία του, ο Ντίκενς είχε μια ζωή γεμάτη αντιφάσεις. Έβγαζε λόγους για την οικογενειακή αρετή, αλλά ο γάμος του κατέρρευσε. Υποστήριζε τη διαφάνεια, μα κράτησε μυστική μια μακρόχρονη παράλληλη σχέση. Ίσως αυτές οι αντιφάσεις είναι που τον έκαναν τόσο ανθρώπινο. Ίσως γι’ αυτό ο Σκρουτζ μπορεί να αλλάξει: γιατί ο άνθρωπος, σύμφωνα με τον Ντίκενς, έχει τη δυνατότητα να ξαναγεννηθεί όσες φορές χρειάζεται.
Ο Ντίκενς επηρέασε:
- Τη λογοτεχνία του κοινωνικού ρεαλισμού (Ντοστογιέφσκι, Όργουελ).
- Τη δομή της σύγχρονης χριστουγεννιάτικης ιστορίας.
- Τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της Βικτωριανής εποχής.
- Τον κινηματογράφο και την τηλεόραση.
- Ο Carl Barks, ο θρυλικός δημιουργός των κλασικών ιστοριών του Ντόναλντ Ντακ, ονόμασε τον εκατομμυριούχο θείο «Scrooge McDuck» ακριβώς προς τιμήν του Σκρουτζ του Ντίκενς.
- Η φιγούρα του τσιγκούνη που ζει σε έναν πύργο με τα πλούτη του, αλλά μαθαίνει (συχνά με χριστουγεννιάτικα επεισόδια) να ανοίγει την καρδιά του, είναι άμεσος απόγονος του λογοτεχνικού αρχέτυπου.
Πού αλλού εμφανίζεται το μοτίβο του Σκρουτζ;
- Σε περισσότερες από 200 ταινίες και τηλεοπτικές μεταφορές.
- Σε χιλιάδες χριστουγεννιάτικες ιστορίες παγκοσμίως.
- Σε σειρές, cartoons, διαφημίσεις.
- Ως σύμβολο του ανθρώπου που «σκρουτζίζει», που φοβάται τη χαρά,
που φοβάται τη γενναιοδωρία.
