Είναι μία προσωπικότητα που «τάραξε» τα νερά της κοινωνίας, έκανε την επανάστασή της και σήκωσε ψηλά το λάβαρο της δικής της ελευθερίας και αυτονομίας.
Μέσα από έναν κυκεώνα γεγονότων, κακοποίηση, αναμορφωτήριο, πορνεία, αλλαγή φύλου, αγώνες για επιβίωση και αποδοχή, αγώνες για δικαιώματα και ορατότητα! Και τώρα θέατρο, κινηματογράφος, ζωή σε πληρότητα αλλά και διαρκή αναζήτηση παρόντος και μέλλοντος. Απλά με περισσότερη εμπειρία, συνειδητοποίηση και απομυθοποίηση. Η ζωή της Μπέττυ Βακαλίδου έχει γίνει βιβλίο, ταινία και αποτελεί παράδειγμα όχι μίμησης, αλλά δυνατών κινήτρων για κάθε ταλαιπωρημένη ψυχή αυτού του κόσμου, που δεν σταματάει να μάχεται για τη ζωή και τα δικαιώματά του, μέσα στην λαίλαπα μιας «καθώς πρέπει» κοινωνίας.
Γεμάτη στυλ, αυθορμητισμό και με απλότητα κι ευγένεια –που πολλοί θα ζήλευαν–, απολαμβάνει το αγαπημένο της ρόφημα σοκολάτας καθώς το μαγνητοφωνάκι μου αρχίζει να γράφει…
*φώτο εξωφύλλου: Γιάννης Μητρόπουλος
Πού σας βρίσκουμε αυτή την περίοδο;
Είμαι σε κάποιες συζητήσεις αλλά δεν είναι ανακοινώσιμες ακόμη. Έχω αρχίσει ήδη πρόβες, αραιές προς το παρόν, για μια ταινία μεγάλου μήκους, που κάνει ο Ηλίας Γιαννακάκης. Τα γυρίσματα θα γίνουν από Γενάρη. Θεατρικά δεν μου ’χει προταθεί ακόμη κάτι, και καλύτερα, γιατί θέλω να μείνω αφοσιωμένη στην ταινία. Θα υποδυθώ έναν άλλο ρόλο, διαφορετικό από αυτούς που μπορεί να με έχετε συνηθίσει ως σήμερα, με έντονο το queer στοιχείο το οποίο καθόλου δεν με χαλάει. Απλά τώρα θα «κολυμπήσω» και σε διαφορετικά νερά.
Διανύουμε τον μήνα υπερηφάνειας (μήνας pride). Kατά πόσο πιστεύετε ότι έχουν αλλάξει τα πράγματα στη νέα γενιά, σε σχέση με παλιότερα, όσον αφορά την ομοφυλοφιλία, την ταυτότητα φύλου, το τρανς στοιχείο, κ.λπ.;
Αν κάποιος δει το ντοκιμαντέρ του Ιωσήφ Βαρδάκη, που πήρε και το βραβείο κοινού στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, θα καταλάβει αμέσως πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα. Ναι, έχουν αλλάξει. Αυτό προσπάθησα κι εγώ ασυνείδητα να κάνω μιλώντας και βγαίνοντας μπροστά το 1977. Ήταν το ζητούμενο της ορατότητας. Πάντα, από τρανς, προσπαθούσα να πηγαίνω σε χώρους, όπως κομμωτήρια, που ήξερα ότι δεν επέτρεπαν την είσοδο σε τέτοιου είδους άτομα. Το θέμα της ορατότητας το έπιασα από τότε. Είμαι αισιόδοξη που έχουν αλλάξει σήμερα τα πράγματα. Δραματικά δεν άλλαξαν, αλλά βλέπω τη νέα γένια ακτιβιστών, που ακόμη και με τις όποιες έριδες και διαφωνίες μπορεί να υπάρχουν μεταξύ τους, να μάχονται. Πάντα πίστευα στις ιδέες της νέας γενιάς.
Αν κάποιο παιδί από τη νέα γενιά ντρέπεται γι’ αυτό που είναι και φοβάται να μιλήσει για τη σεξουαλικότητά του στους γονείς του, τι θα το συμβουλεύατε;
Τα παιδιά που δεν τολμούν να μιλήσουν βρίσκονται περισσότερο στην επαρχία. Πρέπει να «αφεθούν» και να τους οδηγήσει η καρδιά τους σε αυτό. Να τους οδηγήσουν τα θέλω τους. Να σκεφτούν ότι η ζωή τούς ανήκει και να τη διεκδικήσουν με το όποιο κόστος. Ακόμη και να φύγουν από το σπίτι, να ρισκάρουν και να ανακαλύψουν πρώτα απ’ όλα τον εαυτό τους. Αξίζει να αποδεχθούν πρώτα οι ίδιοι τον εαυτό τους, για να απαιτούν την αποδοχή και των γύρω τους. Όταν αγαπάμε τον εαυτό μας, αφοπλίζουμε αυτόματα και τους άλλους, που θα μας κοιτάξουν περίεργα, που θα υπονοήσουν κάτι, κ.λπ. Εγώ από παλιά, και πόσο μάλλον τώρα, έχω πει ότι και «Χαρίλαο» να με φωνάξουν στον δρόμο, θα γυρίσω!
Παρότι η δική σας οικογένεια δεν σας αποδέχθηκε ποτέ, πήρατε λίγο το «αίμα σας πίσω», καθώς μέσα από την πορεία σας λάβατε την αποδοχή του κοινού και του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος;
Δεν το βλέπω έτσι. Νομίζω ότι δεν έχω χώρο να σκεφτώ τέτοια πράγματα. Στο facebook λαμβάνω συχνά σχόλια ή μηνύματα θετικά από ανθρώπους στο χωριό μου. Τα περισσότερα ονόματα επιδιώκω να τα διαγράφω από τον σκληρό μου δίσκο. Θυμάμαι λίγους ανθρώπους. Έφυγα τότε από το σπίτι μου, λίγο πριν κλείσω τα 15 μου χρόνια, και από τότε έζησα έναν κυκεώνα γεγονότων και περιστατικών, τα οποία πήραν πρωτεύοντα ρόλο στην ζωή μου και απωθήθηκαν άλλες μνήμες.
Μέσα από αυτόν τον κυκεώνα γεγονότων τι είναι αυτό που κρατάτε έντονα ζωντανό μέσα σας;
Την αγωνία μου και την προσπάθειά μου να επιβιώσω, «έχοντας πάντα άγρυπνα και ανοιχτά τα μάτια της ψυχής μου», όπως είπε και ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός. Πάντα σκεφτόμουν τι θα κάνω όταν γεράσω και προσπαθούσα να φροντίζω γι’ αυτό. Η επιβίωσή μου υπήρξε πολύ σημαντικό πράγμα για μένα. Υπήρξε ζητούμενο. Και να επιβιώσω όχι παρανομώντας ή εγκληματώντας, αλλά με όποιον έντιμο τρόπο για να εξασφαλίσω τα γηρατειά μου. Πετάχτηκα απότομα σε μία θάλασσα στα 15 μου χρόνια κι έπρεπε να μάθω να κολυμπάω! Αν αφηνόμουν έστω και για λίγο, πιστεύω ότι θα βούλιαζα.
Τι είναι αυτό που σας φοβίζει στην εποχή μας;
Με φοβίζει η επικράτηση της ακροδεξιάς και ο φασισμός, όπου τα πρώτα τους θύματα είναι οι τρανς, οι ομοφυλόφιλοι και γενικά οι αδύναμες κοινωνικές ομάδες. Είμαι πολιτικό ον και με τρομάζει επίσης η ευτέλεια της ζωής. Και κυρίως ο κανιβαλισμός που γίνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τον οποίο γεύτηκα ευτυχώς για λίγο στην αρχή, το 2018 που έκανα λογαριασμό. Δεν ανοίγω εύκολα διάλογο στα social media, δεν κάνω εύκολα σχόλια σε αναρτήσεις των άλλων και δεν προκαλώ την ανθρωποφαγία. Δεν έχω πολλά likes και δεν με αφορούν. Αυτή η ανθρωποφαγία όμως με τρομάζει.
Η έξαρση βίας το τελευταίο διάστημα, σας τρομάζει;
Με τρομάζει πολύ η αύξηση των φαινομένων βίας και πιστεύω ότι οφείλεται κατά πολύ στην ατιμωρησία, στη χαλαρή νομοθεσία. Δυστυχώς, το νομικό μας σύστημα δίνει το δικαίωμα να μπορεί κανείς να πετύχει το ελάχιστο των ποινών, αρκεί να έχει χρήμα. Γι’ αυτό βλέπουμε οικονομικά ευκατάστατους ανθρώπους να την βγάζουν καθαρή κι άλλους ανθρώπους που δεν έχουν την οικονομική ευχέρεια και για μία απλή υπόθεση, να μπαίνουν φυλακή. Η τιμωρία θα έπρεπε να ναι πιο αυστηρή. Δεν είναι δυνατόν αυτές οι γυναικοκτονίες και τα παιδόφιλα κρούσματα να αυξάνονται με καταιγιστικό ρυθμό και κάθε μέρα ή κάθε εβδομάδα το στομάχι μας να σφίγγεται στο άκουσμά τους. Φταίει το κράτος και η πολιτεία, καθώς οφείλει να κάνει πιο αυστηρές τις ποινές.
Έχετε βιώσει ποτέ ρατσιστικά σχόλια μέσα από τα social media;
Όχι ποτέ. Ίσως γιατί δεν δίνω αφορμές και δεν προκαλώ.
Αυτό το «δεν με νοιάζει τι κάνει ο άλλος αρκεί να μην προκαλεί» της κοινωνίας, σας ενοχλεί;
Αυτό έχει γίνει καραμέλα πια. Το θεωρώ γελοίο και αστείο!
Αν γυρνούσε πίσω ο χρόνος τι είναι αυτό που θα κρατούσατε ίδιο και τι αυτό που θα αλλάζατε;
Αν ο χρόνος γυρνούσε πίσω θα επέμενα περισσότερο να καταφέρω να σπουδάσω. Ίσως επίσης, θα μπορούσα, πριν αποφασίσω να κάνω την αλλαγή φύλου, να είχα προσπαθήσει να αποκτήσω ένα δικό μου παιδί. Είχε περάσει από το μυαλό μου εκείνη την εποχή, αλλά τότε ήταν άγριες οι εποχές με διώξεις της αστυνομίας, τότε στην Συγγρού, και προείχαν αυτά.
Έχετε σπουδάσει όμως στο… πανεπιστήμιο της ζωής με βάση τα όσα έχετε ζήσει και βιώσει όλα αυτά τα χρόνια.
Ναι φυσικά δεν αντιλέγω περί αυτού. Αλλά θα ήθελα και μία ακαδημαϊκή μόρφωση. Ίσως η ζωή μου να είχε μία άλλη διαδρομή.
Είχα διαβάσει σε μία παλιότερη συνέντευξή σας ότι ζήσατε μία δεκαετία στα Χανιά και ήταν τα καλύτερά σας χρόνια. Γιατί;
Γιατί τα Χανιά είναι μία προοδευτική πόλη και η πιο ανεκτική πόλη στην διαφορετικότητα. Στα Χανιά, στα τέλη της δεκαετίας του ’80 έγινε το πρώτο αντιρατσιστικό φεστιβάλ στην Ελλάδα. Υπήρχαν γκέι μπαρ και ένα κλαμπ στο λιμάνι, όπου δούλευαν τρανς κι έκαναν κονσομασιόν. Όχι βίζιτες. Έζησα 10 χρόνια στα Χανιά δουλεύοντας. Πλέον είμαι δημότης Χανίων, έχω ένα σπίτι εκεί και περνάω τις διακοπές μου στα Χανιά. Τα αγαπάω. Έχω διαπιστώσει πόσο διαφορετικοί είναι οι άνθρωποι εκεί. Αφομοίωσα αμέσως την συμπεριφορά των Κρητικών. Το 1986-1996, δούλευα εκεί και όλοι οι οίκοι ανοχής δούλευαν από τότε νόμιμα, με άδεια. 11 γυναίκες από αλλαγή φύλου έτυχε και βρεθήκαμε ένα διάστημα και δουλεύαμε εκεί στους οίκους ανοχής, χωρίς να υπάρχει κανένα πρόβλημα, αν και ήξεραν οι άνθρωποι.
Το θέατρο πώς προέκυψε στη ζωή σας;
Θέατρο είχα κάνει πρώτη φορά το 1983. Με κάλεσε ο Γιάννης Διαμαντόπουλος και παίξαμε με τη Ντίνα Κώνστα, στο έργο του Giuseppe Patroni Griffi «Πρόσωπα φυσικά και αλλόκοτα». Μου άρεσε πάρα πολύ, αλλά δεν έδωσα ούτε στο θέατρο προτεραιότητα τότε. Την επόμενη χρονιά, το 1984, πήγα κι έκανα την αλλαγή φύλου και μετά έφυγα για Χανιά, Βερολίνο και σε πολλές άλλες πόλεις. Γυρνώντας, γνώρισα τον Γιάννη Σκουρλέτη το 2017, ο οποίος μου έκανε την πρόταση κι έπαιξα στα «Αμάραντα». Τον επόμενο χρόνο, το 2018, έπαιξα στον «Οιδίποδα» που σκηνοθέτησε ο Χρήστος Σουγάρης. Μετά ήρθε το «Πεθαίνω σαν χώρα» και ύστερα δέχτηκα τηλεφώνημα από τον Βασίλη Μπισμπίκη και μπήκα στον κόσμο του.
Μιλήστε μου λίγο γι’ αυτόν τον κόσμο και την συνεργασία σας με τον Βασίλη Μπισμπίκη.
Αρχικά θέλω να πω κάτι για ό,τι έχει ειπωθεί για τον Βασίλη Μπισμπίκη και ειδικά με τη σχέση του· έχω να πω μόνο ότι ο καθένας μπορεί να λέει ό,τι μ@λα@κία θέλει, αλλά δεν παύει να είναι μαλακία. Αν κάποιος δεν έχει γνωρίσει ή δεν έχει συνεργαστεί με τον άνθρωπο αυτόν, μπορεί να λέει ό,τι σαχλαμάρα θέλει. Είναι σα να μπαίνεις σε έναν άλλον κόσμο, δουλεύοντας μαζί του. Είναι μια μεγάλη εμπειρία, ένα σχολείο. Με τον Βασίλη υπάρχει ένταση και ένας ακραίος ρεαλισμός, μέσα στις δουλειές του, τον οποίο εγώ τον έχω ζήσει απόλυτα στη ζωή μου. Έχει αυτό το «ξεγύμνωμα» και την αγριότητα. Πράγμα που βίωσα και στα «Κόκκινα Φανάρια» και στο «Έγκλημα και Τιμωρία». Και ίσως και γι’ αυτό να ταίριαξα με την αισθητική του. Θα ξανασυνεργαζόμουν σίγουρα μαζί του.
Είστε ένας άνθρωπος που δεν έχει απωθημένα στη ζωή του. Στο θέατρο έχετε;
Όχι. Έρχονται και με βρίσκουν. Και νιώθω ευγνώμων γι’ αυτό. Πιστεύω στο να σε σκεφτεί ο αρμόδιος σκηνοθέτης και ειδικά στην δική μου περίπτωση, που θέλει έναν ειδικό χειρισμό.
Τηλεοπτικά σας έχουν γίνει προτάσεις;
Τηλεοπτικά, για κάποιον ανεξερεύνητο κι άγνωστο λόγο, δεν μου έχει γίνει καμία πρόταση. Δεν με ενοχλεί όμως αυτό. Βλέπω τηλεόραση και μου έχουν πει πόσο γρήγορα γίνονται όλα. Αν προκύψει κάτι καλό, φυσικά και θα το κάνω.
Ο καθωσπρεπισμός της κοινωνίας σας ενοχλεί;
Πάντα με ενοχλούσε και συνεχίζει να με ενοχλεί. Είναι ύπουλος και ύποπτος. Όπως με ενοχλεί και η αχαριστία, η ασυνέπεια και το ψέμα.
Ποια είναι η άμυνά σας σε όλα αυτά;
Να επιλέγω αυτούς τους ανθρώπους που κάνω παρέα και να μπορώ, όταν ανακαλύπτω ότι μου φέρονται σκάρτα, να φεύγω.
Αυτοκριτική κάνετε στον εαυτό σας;
Βεβαίως, πολύ. Δεν μου αρέσει η φωνή μου όταν την ακούω, δεν μου αρέσει ο εαυτός μου όταν παίζω.
Είστε αυστηρή με τον εαυτό σας, ε;
Θέλω να δικαιώνω αυτούς που με επέλεξαν να κάνω αυτό που κάνω. Αισθάνομαι μια φοβερή υποχρέωση. Για μένα ειδικά δεν υπήρξε η προσφορά από άλλους, με όποια μορφή, κι έπρεπε να τη διεκδικήσω. Δεν μου χαρίστηκε τίποτα κι έπρεπε να το ανταποδώσω. Δεν μου δόθηκε τίποτε με ευκολία κι έπρεπε να πληρώσω (εντός κι εκτός εισαγωγικών). Οπότε, όταν κάποιος μου χαρίζει κάτι τέτοιο, ειδικά στο θέατρο και στον κινηματογράφο, νιώθω βαθύτατη ευγνωμοσύνη και θέλω να δικαιώσω την επιλογή του. Με όσους σκηνοθέτες έχω συνεργαστεί ως τώρα, τους έχω αγκαλιάσει και τους έχω ευχαριστήσει για τον ρόλο που μου πρόσφεραν. Τώρα μου χαρίζονται πράγματα, αλλά στη ζωή μου δεν μου χαρίστηκε τίποτα!
Στο κομμάτι των σχέσεων, φιλικών ή ερωτικών, της ζωή σας, δικαιωθήκατε;
Άλλοτε ναι, άλλοτε όχι. Αλλά έτσι είναι η ζωή. Έχω μάθει να τα δέχομαι όλα και να μην πέφτω στα πατώματα. Έχω φτάσει σε μία ηλικία που ’ρθε κι ένα overdose με τους άνδρες, με το σεξ, και η απομυθοποίηση. Καταλαβαίνω πώς φέρεται ένας άνδρας. Έχω επιλέξει να πορεύομαι μόνη μου. Αισθάνθηκα αυτάρκης και πλήρης σε όλα. Εκμεταλλεύομαι πιο δημιουργικά τον χρόνο μου, ζώντας μόνη μου. Κάθομαι με τις ώρες στο καναπέ του σπιτιού μου, βλέπω την Ακρόπολη και δεν θέλω κανέναν να μου διαταράξει αυτή τη στιγμή. Ή ξαφνικά μπορεί να βάλω τα παπούτσια μου και να πάω θέατρο ή σινεμά. Δεν θα λογοδοτήσω σε κανέναν. Άλλωστε, τι μου φταίνε και οι άλλοι;
Ποια γειτονιά της Αθήνας αγαπάτε να περπατάτε και γιατί;
Στην Πλάκα. Γιατί εκεί είναι οι μνήμες. Ευχάριστες αλλά και δυσάρεστες. Μετάνιωσα που τότε δεν είχα το αίσθημα της ιδιοκτησίας, να αγόραζα ένα σπιτάκι εκεί. Την περπατάω πολλές φορές, βλέπω τα μαγαζιά, τα απομεινάρια των μπαρ που πηγαίναμε…
Στον ελεύθερο χρόνο σας τι σας αρέσει να κάνετε;
Διάβασμα, μουσική, περπάτημα και να ασχολούμαι με τον σκύλο μου. Και κυρίως σκέφτομαι και ατενίζω το παρόν και φυσικά το μέλλον.
Με τι μουσική υπόκρουση ατενίζετε το παρόν και το μέλλον;
Με το κομμάτι του Ρενέ Ομπρί, από το γνωστό σάουντρακ της ταινίας «Killer Kid».
Πιστεύετε ότι αποτελείτε παράδειγμα προς μίμηση;
Δεν μπορώ να το ξέρω αυτό. Μπορεί να έχουν επηρεαστεί από εμένα κάποιοι άνθρωποι κι αυτό το κρίνω από αυτά που μου γράφουν στα σχόλια μέσα στο διαδίκτυο. Κυρίως γυναίκες και κόρες. Κι αυτό με κάνει να αισιοδοξώ! Πιστεύω να μην είμαι παράδειγμα προς αποφυγή, εκτός κι αν είναι κάποιος φασίστας.
Θα αλλάξει ποτέ αυτή η πατριαρχία που υπάρχει στην κοινωνία;
Ήδη αλλάζει. Υπάρχουν ομοφυλόφιλοι που τα λένε πλέον στους γονείς τους. Δεν γίνεται να μην αλλάζει όλο αυτό. Είναι δικαίωση να βλέπεις, μέσα από τους αγώνες που έδωσα και δώσαμε κάποτε, την κοινωνία να εξελίσσεται. Εκείνα τα χρόνια, δεν έβγαινε κανένα ομοφυλόφιλο παιδί που ίδρυσε το ΑΚΟΕ να μιλήσει δημόσια και το έκανα εγώ. Έβαλα τον σπόρο. «Ήμουν εκεί τη στιγμή της γέννας», όπως είπε κάποτε ο Γρηγόρης Βαλιανάτος. Η νέα γενιά δεν λογαριάζει πλέον και μιλάει. Και χαίρομαι πολύ γι’ αυτό!
Τι θα λέγατε στο παιδί του τότε, στην Αλεξανδρούπολη, αν το συναντούσατε σήμερα;
Α ρε π@@στη, καλά τα κατάφερες!
