Αρκεί μια κάτω παύλα να ελευθερώσει;
Μάλλον όχι! Μπορεί, όμως, να είναι το κατώφλι αυτών των παιδιών – των μαθητών μου – που σε κατάσταση εγκλεισμού και ένδειας, ελευθερώνονται μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας.
Οι μαθητές μου είναι νεαροί κρατούμενοι, ηλικίας 18 έως 21 ετών, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τη μεγάλη ανομοιογένεια, ως προς την εθνικότητα, τη γλώσσα, το μορφωτικό επίπεδο, το θρήσκευμα, το αδίκημα για το οποίο εκτίουν ποινή φυλάκισης. Οι παραπάνω ιδιαίτερες συνθήκες ενεργοποιούν βαθιά ερωτήματα, σχετικά με το κατά πόσο η παραγωγή τέχνης μπορεί να βοηθήσει ένα τόσο ευάλωτο πληθυσμό. Ξεπερνώντας αρκετές δυσκολίες, κατά τη διαδικασία και καθώς, συχνά, το μάθημα αγγίζει τα όρια του πειραματισμού, όπως και η ίδια η τέχνη, άλλωστε, γευόμαστε το θεραπευτικό χαρακτήρα της.
Η ζωγραφική, στο χώρο που δημιουργείται, αποκτά διαστάσεις μυσταγωγίας. Τα παιδιά απορροφώνται κατά τη διαδικασία της δημιουργίας, από το έργο τους, με αποτέλεσμα τη στιγμιαία τους ελευθερία από το υλικό τους βάρος και από τις συνθήκες διαβίωσής τους. Ο άνθρωπος – μαθητής συναντιέται με μία από τις βαθύτερες ανάγκες του∙ να αφήσει αποτύπωμα στο πέρασμά του. Αυτό τον επανακαθορίζει, ως προς τη σχέση του με την καθημερινότητα και με ολόκληρο τον κόσμο. Το έργο του καθρεφτίζει την ύπαρξη του σε όλους εμάς και ο ίδιος υπάρχει ανάμεσά μας.
Ναι, η σκληρή και απάνθρωπη καθημερινότητα του εγκλεισμού ραγίζει. Αυτή η ρωγμή, επιτρέπει να εισέλθει λιγοστό φως σε ένα ψυχισμό, που έχει παγώσει, σκληρύνει και πολλές φορές απελπιστεί.
Η τέχνη, για ολόκληρη την ανθρωπότητα, σιγοκαίει σα λύχνος, στο σκοτάδι αυτού του κόσμου, δείχνοντάς μας τη διαδρομή∙ εμείς δεν έχουμε παρά να συμπληρώνουμε το υλικό καύσης, που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι τα ζωγραφικά έργα αυτών των ανώνυμων καλλιτεχνών, συντηρώντας τη φλόγα μας ζωντανή για να ακολουθήσουμε, να μάθουμε και να παραδειγματιστούμε πως, ακόμα και στις χειρότερες συνθήκες, ο άνθρωπος δημιουργεί έργα τέχνης, με τα ελάχιστα. Ο συγκεκριμένος λύχνος θα πρέπει να μας ξεβολέψει, να μας προβληματίσει ώστε να αναρωτηθούμε κατά πόσο εμείς, σε κατάσταση ελευθερίας, παραμένουμε δημιουργικοί ή όχι.
Τα ζωγραφικά έργα που παρουσιάζονται σε αυτή την ομαδική έκθεση είναι μια ολοκληρωμένη εικαστική πρόταση, από παιδιά που ζωγραφίζουν, ίσως για πρώτη φορά στη ζωή τους, καθώς και παιδιά που, πιθανόν, δυσκολεύονται να γράψουν το όνομά τους, υποδηλώνοντας έτσι, μια ηχηρή παρουσία, που υπερκαλύπτει τη φυσική τους απουσία από την εκδήλωση αυτή. Η ωμότητα της έκφρασης, η επιλογή των χρωμάτων και η ελευθερία που καταγράφεται μας κάνουν να σταθούμε μπροστά τους με τον ανάλογο σεβασμό και δέος. Οι νέοι αυτοί άνθρωποι μας χαρίζουν, γενναιόδωρα, το αποτύπωμά τους, τη στιγμιαία τους ελευθερία, τη ρωγμή του κελιού τους, την αγάπη, το θυμό τους και ό,τι κουβαλάει το έργο, που θα μπορούσε ο καθένας μας να δει. Δεν απαιτούν τίποτα από αυτό. Αγγίζουν την ανιδιοτέλεια της Τέχνης, που δε μας ζητάει τίποτα.
Έτσι και αυτά τα παιδιά τα άφησαν όλα στα χέρια μου, επέστρεψαν άλλοι στα κελιά τους, στο σκοτάδι του εγκλεισμού και άλλοι στην αποφυλάκισή τους. Για αυτούς, η στιγμή της δημιουργίας δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα παυσίπονο για τη σκληρή τους καθημερινότητα. Ο τίτλος της έκθεσης θα μπορούσε να μας υποψιάσει για την προσπάθειά τους να ελευθερωθούν από το παρελθόν. Έρχονται τα έργα να τους «ελευθερώσουν», κάτι που άλλωστε χαρακτηρίζει και την ίδια την τέχνη. Προτείνω να τοποθετήσουμε εμείς την κάτω παύλα [_] σαν κατώφλι ή ρήγμα του περιεχομένου της έννοιας «unreleased» (αυτός που δεν έχει ελευθερωθεί, δεν έχει εκτονωθεί).
Θεώρησα χρέος μου, τα αποτελέσματα της συνύπαρξής μου μαζί τους, να τα αποκαλύψω σε όλους μας, τους απέξω, τους «ελεύθερους». Είναι ο ελάχιστος φόρος τιμής για κάποιον που σου χαρίζει τον εαυτό του, αποτυπωμένο πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί.
Αγαπητοί μου μαθητές, καλλιτέχνες, άνθρωποι, πολύ σας ευχαριστώ για την ελευθερία που μας χαρίζετε, άθελά σας. Σε μια διαφορετική, δική μας φυλακή, μας μαθαίνετε τον τρόπο διαφυγής…
Εις το επανιδείν. Καλή κοινωνία.
Κωνσταντίνος Καλογερόπουλος
Ζωγράφος
Scroll down for the English version >
[un_released]
Εγκαίνια: 30 Σεπτεμβρίου 2025 στις 19:00
30 Σεπτεμβρίου – 6 Οκτωβρίου 2025
Δημοτική Αγορά Κυψέλης, Αθήνα
Επιμέλεια έκθεσης: Κωνσταντίνος Καλογερόπουλος
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη (30.9) – 19:00-22:00 (εγκαίνια)
Τετάρτη (1.10) – Δευτέρα (6.10) – 10:00-21:00
Είσοδος για το κοινό ελεύθερη
Is a single underscore enough to set one free?
Probably not! Yet, it may serve as the threshold for these children, my students, who, in a state of confinement and deprivation, find freedom through the process of creation.
My students are young inmates, aged 18 to 21, with the distinctive feature of great diversity in nationality, language, educational level, religion, and the offense for which they are serving a prison sentence. These particular conditions raise profound questions about whether the production of art can truly help such a vulnerable population. Overcoming many difficulties during the process, and as the class itself often borders on experimentation, much like art itself, we experience its therapeutic character.
Painting, in the space where it takes place, acquires dimensions of a sacred ritual. The children are absorbed in the process of creation, in their work, and as a result, they experience a fleeting freedom from their material burdens and from the harsh conditions of their daily lives. The human being, the student, meets one of his deepest needs: to leave a mark in his passage through life. This redefines his relationship with everyday existence and with the world at large. His work mirrors his being back to us, and in this way, he exists among us.
Yes, the harsh everyday life of imprisonment cracks. And this crack allows a sliver of light to enter into a psyche that has frozen, hardened, and often despaired.
Art, for all of humanity, burns quietly like a lamp in the darkness of this world. It shows us the way; we have only to keep supplying the fuel for this flame, which in this case consists of the paintings of these anonymous artists. These works keep our flame alive, guiding us, teaching us, reminding us that even under the worst conditions, a human being can create works of art with the bare minimum. This particular lamp should unsettle us, make us reflect so that question ourselves to what extent we, in a state of freedom, remain creative, or not.
The artworks presented in this group exhibition are a complete visual proposal from young people who may be painting for the first time in their lives, as well as from those who might struggle even to write their names, thus signifying a powerful presence that outweighs their absence. The rawness of expression, the choice of colors, and the freedom captured in them compel us to stand before them with respect and awe. These young people generously offer us their imprint, their fleeting freedom, the crack in their cell, their love, their anger, and whatever else their work carries, something each of us might see differently. They demand nothing from it. They touch the selflessness of Art, which asks nothing of us.
And so, these children left everything in my hands, returned others to their cells, to the darkness of confinement and some others to their release. For them, the moment of creation is nothing more than a painkiller for their harsh daily life. The title of the exhibition could alert us to their attempt to free themselves from the past. Their very works come to “release” them, something that characterizes art itself. I propose that we place the underscore [_] as the threshold or crack within the meaning of the word unreleased, someone who has not been freed, who has not been released.
I considered it my duty to reveal the results of my coexistence with them to all of us, the outsiders, the so-called “free.” It is the least tribute to someone who offers you himself, imprinted on a piece of paper.
My dear students, artists, human beings, I thank you deeply for the freedom you offer us, unwittingly. In a different kind of prison, our own, you teach us the way of escape…
Until we meet again. Towards a better society.
Konstantinos Kalogeropoulos
Painter
