Ο αλγόριθμος έχει κατηγορηθεί για πολλά πράγματα. Κι εγώ έχω πει αρκετά εναντίον του. Αλλά μερικές φορές σε φέρνει σε απρόσμενη επαφή με όμορφα πράγματα. Αγαπώ τα ρεμπέτικα, τα σμυρναίικα και τα πολίτικα τραγούδια. Πάντα ψάχνω είτε για παλιές ηχογραφήσεις είτε για νέες ερμηνείες από σχήματα και νέους μουσικούς.
Ένα Σάββατο βράδυ, κατά τη διάρκεια ενός χαλαρού scroll, ο αλγόριθμος με οδήγησε σε ένα κομμάτι που… με έβαλε τελικά σε δυο τρεις απτάλικους χορούς, πεντέξι ποτά και τελικά σε αυτή τη συνέντευξη με έναν καρντάση από την Σμύρνη που λέγεται Özgür Ozan Demirel και το συγκρότημα του Patika.Rebetika που ερμηνεύουν εκπληκτικά και αυθεντικά ρεμπέτικα, σμυρναίικα αλλά και παραδοσιακά Ελληνικά κομμάτια.
Πρώτα απ’ όλα, σε ευχαριστώ για αυτή τη συνέντευξη! Μπορείς να μας συστηθείς;
Σε ευχαριστώ πολύ για αυτή τη συνέντευξη. Είμαι ο Özgür Ozan Demirel, από τη Σμύρνη. Είμαι 35 χρονών. Γεννήθηκα στη Σμύρνη. Από την πρώτη στιγμή ένιωθα τη μουσική μέσα μου. Καθ’ όλη τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής μου ηλικίας ήμουν μέσα στη μουσική και στο τραγούδι. Ίδρυσα μερικά ερασιτεχνικά συγκροτήματα. Γράφω επίσης ποιήματα και στίχους. Όπως γνωρίζεις πολύ καλά, η Σμύρνη έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα πολυγλωσσική ιστορία και το ήξερα πάντα αυτό. Με τον καιρό, βυθίστηκα πιο βαθιά και ανακάλυψα ένα διαμάντι που λέγεται ρεμπέτικο. Τότε άρχισα να προσπαθώ να τραγουδώ στα ελληνικά. Και το αγάπησα. Έτσι ξεκίνησαν οι Patika.
Πες μας για το όνομα του συγκροτήματός σας, “Patika.Rebetika”. Τι σημαίνει;
Patika στα ελληνικά σημαίνει μονοπάτι. Ήταν μια αναφορά στην ανθρωπογεωγραφία μας, στους ζεϊμπέκηδες και στο στυλ μας που είναι έξω από το mainstream και τους κυρίαρχους δρόμους, τις λεωφόρους. Οι Patika είναι εκτός κεντρικού δρόμου, είναι ο δρόμος των πεισματάρικων κατσικιών που ανακαλύπτουν μονοπάτια σαν κι εμάς. Όλη η περιοχή μας είναι γεμάτη λόφους και κοιλάδες και τα μονοπάτια πάντα σε οδηγούν στη θάλασσα. Οι ζεϊμπέκηδες περπατούσαν σε αυτά τα μονοπάτια. Τώρα περπατάμε κι εμείς και δεν ξεχνάμε την ιστορία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Πώς ξεκίνησε η αγάπη σου για το ρεμπέτικο; Πότε και πού το άκουσες πρώτη φορά;
Κατά την παιδική μου ηλικία, με τη μεγάλη επιτυχία των Yeni Türkü, οι διασκευές τους στο “Pente Chronia Dikasmenos” και “Aman Katerina mou” ήταν πολύ γνωστές στην Τουρκία. Με ξαναγραμμένους τουρκικούς στίχους αλλά ακόμη μέσα στο πνεύμα του τραγουδιού. Με βιντεοκλίπ, στην τηλεόραση. Τότε μου άρεσε πολύ. Όταν ξεκίνησα να κατεβάζω μουσική στο διαδίκτυο, άρχισα να ψάχνω στην κατηγορία “rebetiko”. Χρόνο με τον χρόνο, και με τις δυνατότητες του ίντερνετ, ως καλός ερευνητής, βρήκα πολλά ρεμπέτικα τραγούδια σε πλατφόρμες ήχου και βίντεο, είδα ντοκιμαντέρ, ταινίες, διάβασα άρθρα και βιβλία. Τώρα μπορώ εύκολα να πω ότι είμαι ρεμπετόφιλος και φαν ο ίδιος.
Διάλεξε τρία αγαπημένα σου τραγούδια!
Πολύ δύσκολη ερώτηση. Πρέπει να ξεκινήσω με τον Μάρκο, ας πω το «Όλοι οι ρεμπέτες του ντουνιά». Δεύτερο «Ο θερμαστής» του Μπάτη. Και μετά το «Πέντε μάγκες στον Περαία» του Γιοβάν Τσαούς.
Οι ρίζες σου;
Από τη μεριά της μητέρας μου υπάρχουν ρίζες και από Καβάλα και από Κρήτη. Αλλά έχουν ρίζες κι από τη Βηρυτό επίσης. Η μεριά του πατέρα μου είναι από το Afyon και το Nazilli (Αϊδίνιο).
Καταλαβαίνεις τους στίχους που τραγουδάς;
Ναι, στην πραγματικότητα ταυτίζομαι με τους στίχους. Ειλικρινά, δεν είναι πάντα εύκολο να βρεις μεταφράσεις, αλλά με τις σημερινές τεχνολογικές δυνατότητες ή με τη βοήθεια φίλων, καταλαβαίνω το νόημα των στίχων. Επίσης, όπως καταλαβαίνεις, είναι σε ρεμπέτικη αργκό και γλώσσα του 1920, οπότε για μένα είναι δύσκολο αλλά και διασκεδαστικό να προσπαθώ να τους ανακαλύψω.
Πώς διαλέγετε τα τραγούδια σας;
Ακούω πολύ ρεμπέτικο. Κυρίως από πλατφόρμες streaming. Για να βρούμε και να μάθουμε καινούργια τραγούδια χρησιμοποιούμε κυρίως το διαδίκτυο. Αλλά προσωπικά μου αρέσει και το παλιό στυλ, έχω και κασέτες. Τις βρήκα στην Τουρκία και κάποιες μου τις έφεραν φίλοι από την Ελλάδα. Με πολλούς τρόπους ανακαλύπτω διαμάντια!
Ποια όργανα παίζεις; Είσαι αυτοδίδακτος;
Ξεκίνησα να τραγουδώ σε χορωδία στην παιδική και εφηβική μου ηλικία. Εκεί έλαβα και λίγη μουσική εκπαίδευση. Μετά άρχισα να παίζω ερασιτεχνικά νταρμπούκα, μπεντίρ, νέι. Μετά άρχισα να μαθαίνω μπαγλαμαδάκι. Είμαι αυτοδίδακτος και συνεχίζω να μαθαίνω. Το μεγαλύτερο προσωπικό μου πάθος είναι να τραγουδάω και να φέρνω την ποίηση μέσα από τη μουσική.
Πες μας για τα άλλα μέλη του συγκροτήματος!
Ο Sertaç παίζει κιθάρα στους Patika. Παίζει επίσης πολύ καλά καβάλ και γενικά έγχορδα. Είναι κι αυτός αυτοδίδακτος. Ο Sercan έχει σπουδάσει οργανοποιία. Φτιάχνει και επισκευάζει όργανα. Παίζει ούτι και τζουρά στους Patika. Παίζει επίσης τζουμπούς, σάζι, πολίτικη λύρα και άλλα. Ο Hüseyin έχει σπουδάσει στο ωδείο βιολί και είναι και το δικό μας βιολί στους Patika. Οι περισσότεροι από τους Patika έχουν σπουδές στην τουρκική κλασική και παραδοσιακή μουσική και στα μακάμια. Οπότε γνωρίζουν και αισθάνονται το ρεμπέτικο πολύ καλά γιατί η τουρκική και ελληνική μουσική, και το ρεμπέτικο, είναι πολύ παρόμοια όσον αφορά το σύστημα μακαμιού (είναι η τούρκικη ονομασία των μουσικών δρόμων.
Η Mourmouritsa, το πρότζεκτ με την ηλεκτρική κιθάρα, είναι ξεχωριστό σχήμα;
Ναι, η Mourmouritsa είναι άλλο συγκρότημα με τρεις διαφορετικούς φίλους και μόνο τον Hüseyin από τους Patika, με το βιολί του.
Παίζετε σε συγκεκριμένα μαγαζιά; Έρχονται Έλληνες να σας δουν;
Ναι, παίζουμε σε λίγα συγκεκριμένα μαγαζιά. Δεν υπάρχουν πια πολλά μαγαζιά που να στηρίζουν ανεξάρτητες μπάντες, μετά από τόσες οικονομικές και πολιτικές πιέσεις, ειδικά στη μουσική. Αλλά είμαστε και καινούργιο συγκρότημα, οπότε έχουμε δρόμο μπροστά μας. Έχουμε μία ντόπια Ελληνίδα, την Αντωνία, που έρχεται και τραγουδάει κιόλας μαζί μας. Επίσης η κοπέλα μου είναι Ελληνίδα, από τα Ιωάννινα. Μερικές φορές έρχονται Έλληνες φίλοι, μουσικοί από την Ελλάδα, ειδικά από την Λέσβο, την Κύπρο, τη Γερμανία κ.λπ. και όταν παίζουν μαζί μας, είναι πολύ πιο συναισθηματικό και ουσιαστικό για εμάς.
Σε είδα να παίζεις το «Το μαργούδι κι ο Αλεξανδρής». Οι περισσότεροι Έλληνες δεν το ξέρουν καν! Ποιος σου το έμαθε;
Νομίζω είναι πιο γνωστό μετά τις διασκευές της Marina Satti, των Thrax Punks, του Pistiolis, που μας αρέσουν. Μοιάζει πολύ και με τη μουσική της Μαύρης Θάλασσας στην Τουρκία (Πόντος), οπότε εμείς οι Τούρκοι έχουμε αυτούς τους ρυθμούς και τις μελωδίες μέσα μας, στα ακούσματά μας. Οι στίχοι του τραγουδιού είναι το κάτι άλλο. Σαν φεμινιστικό δημοτικό τραγούδι, γραμμένο νωρίς. Εκπληκτικό.
Πόσοι Έλληνες ζουν σήμερα στη Σμύρνη;
Νομίζω πολύ λίγοι. Δηλαδή, πάρα πολύ λίγοι. Λιγότεροι από αυτούς της Κωνσταντινούπολης σίγουρα. Γιατί η Ανταλλαγή δεν περιελάμβανε τους χριστιανούς της Πόλης. Αλλά όλοι οι χριστιανοί της Σμύρνης στάλθηκαν στην Ελλάδα ή αλλού κατά την Ανταλλαγή Πληθυσμών. Είναι κρίμα. Βλέπω ελληνικά σπίτια παντού εδώ, αλλά οι άνθρωποι έχουν φύγει.
Είχατε ποτέ προβλήματα με το κοινό επειδή παίζετε ελληνικά τραγούδια;
Σχεδόν ποτέ. Οι άνθρωποι έρχονται να μας ακούσουν με νοσταλγία για τους Έλληνες γείτονες. Αγαπούν τους Έλληνες και μαθαίνουν για τους ελληνικούς χορούς ή είναι ήδη πολύ εξοικειωμένοι με τις μελωδίες και τους ρυθμούς. Αλλά φυσικά το ρεμπέτικο είναι κάτι άλλο και δεν ξέρουν πολλά γι’ αυτό. Συνήθως απολαμβάνουν τη μουσική, αλλά, φυσικά, δεν καταλαβαίνουν πολύ τους στίχους και το περιεχόμενο του τραγουδιού. Οπότε δεν είχαμε προβλήματα με το κοινό. Ακόμα και όταν παίζουμε ρεμπέτικα στον δρόμο, το διασκεδάζουν πολύ.
15. Πόσο μοιάζει το ρεμπέτικο με την τουρκική παραδοσιακή μουσική;
Πολύ, κατά τη γνώμη μου. Το βασικό όργανο των Τούρκων είναι το σάζι (μπαγλαμάς), των Ελλήνων είναι το μπουζούκι, μία παραλλαγή. Και τα δύο είναι είδη ταμπούρας/λαούτου και πολύ παρόμοια. Όλα τα άλλα όργανα, τα μακάμια, οι ρυθμοί, ακόμα και οι θρησκευτικοί ύμνοι, όλα μοιάζουν πολύ, και για εμάς/για μένα σημαίνουν πολλά. Έχουμε μια σύνδεση που ξεπερνά τα σύνορα. Αλλά επίσης, πέρα από τη μουσική, αγαπάμε και τα δημοτικά τραγούδια και την ποίηση, τόσο στα τουρκικά, όσο και στα ελληνικά: οι λέξεις του απλού ανθρώπου είναι πάντα ο πιο ειλικρινής, καρδιακός τρόπος έκφρασης.
Πρέπει να πω ότι ο τρόπος που παίζεις είναι από τους πιο αυθεντικούς που έχω ακούσει. Στην Ελλάδα αυτό το λέμε «μπουργκάνα» –όταν ο μουσικός χτυπάει όλες τις χορδές στο τρίχορδο (ψηλό Ρε πατημένο, Λα και χαμηλή Ρε ανοιχτές) πάνω-κάτω, δημιουργώντας μια μυστικιστική αίσθηση. Το έχεις ξανακούσει;
Δεν έχω ακούσει τη λέξη «μπουργκάνα» αλλά σε ευχαριστώ πολύ για την πληροφορία. Όπως είπα και πριν, είμαι αυτοδίδακτος, δεν ήξερα και πολύ πώς να το χειριστώ, οπότε παρακολούθησα μερικούς δασκάλους, παίκτες, tutorials, και επίσης άκουσα τα λόγια των Ελλήνων οργανοπαικτών του ρεμπέτικου για το μπαγλαμαδάκι. Οπότε ίσως, με κάποιον τρόπο, ενστικτωδώς, συνήθισα να παίζω με αυθεντικό τρόπο, επειδή είμαι αυθεντικός ο ίδιος.
Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σου μουσικοί;
Αγαπώ πολύ το “Roots, rock, reggae”, οπότε ας πω πρώτα τον Bob Marley. Από το ρεμπέτικο, ο Μάρκος. Κι από σύγχρονη ελληνική μουσική, ας πούμε οι VIC. Άκουγα πολύ Locomondo επίσης. Από το ελληνικό χιπ χοπ, ο Νέγρος του Μοριά. Λατρεύω και την ηπειρώτικη μουσική. Από τουρκική μουσική, μπορώ να πω Replikas και Ayyuka.
Νομίζω είδα τον βιολιστή σας να χορεύει έναν Αϊβαλιώτικο. Ήταν καταπληκτικός και εντελώς αυθεντικός. Για μένα, ο χορός είναι αχώριστος από το ρεμπέτικο. Εσύ χορεύεις;
Προσωπικά χορεύω μόνο ζεϊμπέκικο και πολύ σπάνια. Για μένα είναι μια κάθαρση. Ο Hüseyin αγαπάει να χορεύει πιο πολύ. Και τον ενθαρρύνουμε να το κάνει πιο συχνά.
Έχεις έρθει στην Ελλάδα; Έχετε παίξει εδώ;
Έχω πάει στην Ελλάδα μόνο για 3 μέρες, στη Ρόδο. Αυτό το καλοκαίρι σχεδιάζουμε να επισκεφθούμε τη Λέσβο ως Patika. Είναι πολύ δύσκολο για τους ανθρώπους εκτός ΕΕ να επισκεφθούν χώρες της ΕΕ, λόγω βίζας και εξόδων, δυστυχώς. Δεν έχουμε παίξει στην Ελλάδα ακόμη, αλλά ελπίζουμε να το κάνουμε φέτος το καλοκαίρι.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
