Νεαροί Zoomers μπροστά από μια σελίδα LinkedIn γεμάτη με θέσεις εργασίας, ή μπροστά σε μια άλλη σελίδα με εκατοντάδες μεταπτυχιακά εντός κι εκτός συνόρων. Τρώνε ήσυχα τα νύχια τους, ρουφάνε λίγο καφέ, όλο το μέλλον ζουμερό και περιπετειώδες είναι μερικά κλικ μακριά, τους κατακλύζουν μελλούμενες εικόνες του εαυτού τους, περνούν τώρα μπροστά απ’ το Μπιγκ Μπεν για να πάνε στη δουλειά τους, φορούν κοστούμι, δίνουν διαλέξεις. Η χολιγουντιανή ταινία διακόπτεται από ένα τρένο που πλησιάζει με φόρα, οι ράγες του τρυπάνε εγκάρσια την καρδιά τους, ανοίγοντας ένα τούνελ για να περάσει. Ταχυκαρδία, δύσπνοια. «Μπαμπά, δεν είμαι καλά, κάπως, δε ξέρω, η καρδιά μου. Πάμε στο γιατρό;»
Οι κρίσεις πανικού δείχνουν στατιστικά να αυξάνονται τα τελευταία χρόνια και μάλιστα πού; Στις δυτικές κοινωνίες, υψηλού βιοτικού επιπέδου. Και μάλιστα σε τι ηλικιακές ομάδες; Στους νεαρούς ενήλικες. Ο ψυχαναλυτής Κ. Γκοτζαμάνης*, δίνει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση του πανικού η οποία βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στην εποχή μας και τη γενιά μου. Σύμφωνα με εκείνον οι γενεσιουργές αιτίες είναι είτε η αλλαγή κατάστασης από μια φάση ζωής σε μια άλλη (π.χ. από ελεύθερος σε έγγαμος), είτε η κατάσταση κατά την οποία το άτομο καλείται να διαλέξει ανάμεσα σε δύο (ή παραπάνω) υπαρκτές και απόλυτα πραγματοποιήσιμες επιλογές. Ουσιαστικά διατυπώνει πως το προνόμιο της ποικιλίας επιλογών αντί να απελευθερώνει τον σύγχρονο άνθρωπο, τον πανικοβάλει.
Το 2025, στη Δύση, ένα παιδί ακόμα και από μικροαστική οικογένεια έχει στο χέρι του πολλά παραπάνω χαρτιά να παίξει απ’ ότι το ίδιο παιδί 40 χρόνια πίσω. Λέγε το ίντερνετ; Λέγε το κοινωνική κινητικότητα; Περισσότερες ευκαιρίες; Το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο. Νιώθεις πως ο κόσμος μπορεί να σου δώσει τα πάντα και πως εσύ (δυνητικά) μπορείς να αδράξεις τα πάντα, αρκεί να κάνεις τα σωστά κλικ. Να βρεις τη σωστή θέση εργασίας, να μεταπηδήσεις στην επόμενη μόνο αφού έχεις ξεζουμίσει τις ευκαιρίες της προηγούμενης, να έχεις ταυτοχρόνως έναν υγιεινό τρόπο ζωής, σωματάρα, θετική σκέψη (η κατάθλιψη είναι μπανάλ, when life gives you lemons add some gin), και λεφτά. Ω, ναι, στη Δύση αν θέλεις (να θέλεις πολύ όμως ε, να έχεις στρατηγικό σχεδιασμό) θα βγάλεις λεφτά. Κι ενώ έχεις όλες αυτές τις επιλογές, εσύ έχεις βρεθεί με μια απαίσια δύσπνοια αντί να τρέξεις να «αδράξεις τη μέρα».
Καταλαβαίνετε, φαντάζομαι, την ομαδική μας παράνοια, το καζάνι στο οποίο τσουρουφλιζόμαστε και στριφογυρνάμε στην προσπάθεια σμίλευσης μιας ζωής που εν τέλει ίσως δεν θέλουμε. Εκεί ακριβώς ξυπνάει ο Πανικός, με μορφή τέρατος που σε κάνει να εναλλάσσεις γιατρούς σαν τα πουκάμισα: από καρδιολόγο σε νευρολόγο κι από εκεί γραμμή στον πνευμονολόγο.
Τούτη η υπεραφθονία επιλογών σε δουλείες, προοπτικές και συντρόφους ακόμα (αν δεν βρεις στο μπαρ, μη σκας, υπάρχει ένα ηλεκτρονικό σούπερ μάρκετ ανθρώπων λέγε το Τίντερ), στερείται από το στοιχείο εκείνο που θα την έκανε στοιχειωδώς νόστιμη: την επιθυμία. Σήμερα επειδή νομίζουμε πως μπορούμε εύκολα να κάνουμε σχεδόν τα πάντα, καταλήγουμε να θέλουμε σχεδόν τα πάντα (σε όλα τα πεδία) ξεχνώντας πως αυτή είναι η μόνη φόρμουλα ώστε να μην κάνουμε απολύτως τίποτα.
Ο πανικός, αυτός ο γενικός συναγερμός του οργανισμού που σε κάνει να πιστεύεις ότι τελείωσες, όσο επώδυνος κι αν είναι, αποτελεί ταυτόχρονα ένα ακριβό εισιτήριο επιστροφής στην χαρά. Κι επειδή ορισμένα φαινόμενα μάς υπερβαίνουν, μη λησμονήσετε να ζητήσετε βοήθεια όταν την χρειάζεστε, μην επιμείνετε σε ένα ινσταγκραμικό πρότυπο θετικότητας που μας πλασάρεται καθημερινώς. Οι ειδικοί είναι εκεί, οι δωρεάν δομές για ανέργους, φοιτητές ή χαμηλόμισθους επίσης.
Αφήνω εδώ για αρχή την Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 που λειτουργεί δωρεάν και ανώνυμα όλο το 24ωρο.
Coming back to life:
*από το βιβλίο «Πανικός: Η μεγάλη εξέγερση μέσα μας», Κώστας Γκοτζαμάνης, Εκδόσεις Πατάκη
