Το Μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας «Κώστα Κοτσανά» είναι μοναδικό στο είδος του. Αυτό από μόνο του σου εξάπτει την περιέργεια για να μπεις και να ανακαλύψεις, τι άλλο; Τις τεχνολογικές ανακαλύψεις των αρχαίων Ελλήνων, οι οποίες σε σχέση με άλλους τομείς (τέχνες, φιλοσοφία, επιστήμη) είναι σχετικά άγνωστες στο ευρύ κοινό.
Ο ΤΕΤΡΑΝΤΑΣ
ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟΝ ΤΟΥ ΙΠΠΑΡΧΟΥ (2ος αι. π.Χ.)
Ο Ίππαρχος υπήρξε κορυφαίος αστρονόμος της ελληνιστικής εποχής. Ο τετράντας του είναι ένα αρχαιοελληνικό μετρητικό όργανο πολλαπλής χρήσης, τριγωνικό, φορητό και ελαφρύ, σχεδιασμένο για καθημερινή και εύκολη χρήση, κατάλληλο για εφαρμογή σε αστρονομία, ναυσιπλοΐα, τοπογραφία και οικοδομική. Αποτελούταν από ένα τεταρτημόριο χωρισμένο σε μοίρες, με σκοπευτική διάταξη στο πλάι και νήμα με βαρίδιο ένδειξης γεωγραφικού πλάτους. Ως αστρονομικό όργανο εύρεσης γεωγραφικού πλάτους χρησιμοποιούταν στοχεύοντας τον πολικό αστέρα, δηλαδή το αστέρι του βορρά. Αργότερα, πάνω στο όργανο προστέθηκαν κλίμακες για μετατροπή γωνιών σε αναλογίες μηκών και μηνιαία τόξα με καμπύλες ωριαίες γραμμές για ένα ή περισσότερα γεωγραφικά πλάτη (κλίματα για τους αρχαίους). Προστέθηκε επίσης κινητό κουμπί ολίσθησης στο νήμα, ρυθμιζόμενο ανάλογα με τον μήνα. Με δεδομένη οποιαδήποτε ώρα της ημέρας μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εντοπιστής θέσης, ενώ με δεδομένο το γεωγραφικό πλάτος ενός τόπου μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ηλιακό ρολόι. Εξέλιξή του αποτελούν οι επίπεδοι αστρολάβοι. Το όργανο καταγράφεται στην Αλμαγέστη του Πτολεμαίου (Μεγάλη Σύνταξις της Αστρονομίας).
ΑΝ…
Αν ο τετράντας είχε φτάσει στα χέρια του καπετάνιου του Τιτανικού, η ταινία θα κρατούσε πέντε λεπτά: «Κυρίες και κύριοι, δεν υπάρχει κάποιο δράμα εδώ, ο Ίππαρχος μας έσωσε». Επίσης δεν θα άκουγες ποτέ αυτή τη σπαστική φωνή από το GPS να λέει: «Σε 200 μέτρα στρίψτε αριστερά» για να καταλήγεις σε αδιέξοδο με μόνη ζωή έναν σκύλο που γαβγίζει. Θα έβλεπες τον ουρανό, θα στόχευες με το νήμα και… τσουπ, πάντα σωστός! Βέβαια, θα υπήρχαν κι εκείνοι που θα έλεγαν: «Μα στο τετράντα μού γράφει ότι φτάνω Περιστέρι μέσω Κηφισιάς». Ναι, τότε ίσως να έφταιγε ο ανάδρομος Ερμής. Σκέψου και τους σημερινούς οδηγούς ταξί με τετράντα στο ταμπλό: «Λοιπόν, βλέπω τις μοίρες, σε δέκα λεπτά είμαστε Πειραιά… Εκτός κι αν συννεφιάσει, ε;» Ο Ίππαρχος είχε φτιάξει το πρώτο GPS που δεν χρειαζόταν τίποτα παραπάνω από λίγο καθαρό ουρανό. Και ίσως έτσι να είχαμε λιγότερα χαμένα καράβια και… λιγότερα χαμένα ραντεβού. Who knows.
Μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κώστα Κοτσανά
Πινδάρου 6 & Ακαδημίας, Κολωνάκι | www.kotsanas.com
