Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ταράξει τις ζωές μας τα τελευταία χρόνια και εξελίσσεται με ταχύτητα που ούτε οι ίδιοι οι άνθρωποι που την ερευνούν δεν περίμεναν, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε, εργαζόμαστε και αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Ο Γιώργος Χαλκιαδάκης, ερευνητής στον χώρο της ΤΝ, με αφορμή το Φεστιβάλ Γρίφων Καστελλόριζου 2026, μιλά για τη σχέση της TN με τον κινηματογράφο και την τέχνη, τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να μας εξαπατήσει και, κυρίως, για το ποιος πρέπει να έχει τον έλεγχο μιας τεχνολογίας που αφορά πλέον όλους μας.
Τι σας έκανε να δεχτείτε την πρόσκληση του Φεστιβάλ Γρίφων; Τι σας τράβηξε το ενδιαφέρον σε έναν τέτοιο θεσμό;
Πολλά! Αλλά πρώτα και κύρια το ότι ο σκοπός του είναι να φέρει σε επαφή τους κατοίκους ακριτικών νησιών, κι ειδικά τους μαθητές, με έννοιες και «γρίφους» επιστημονικούς και όχι μόνο, και να τους «τονώσει» την έμφυτη, όπως πιστεύω, ανθρώπινη ανάγκη για δημιουργία κάθε μορφής. Η προοπτική να βάλω ένα λιθαράκι σε αυτό ήταν…μεγάλος πειρασμός! Όπως και το γεγονός ότι πάντα ήθελα να επισκεφτώ το Καστελλόριζο, και το Φεστιβάλ Γρίφων είναι μια εξαιρετική αφορμή!
Το Φεστιβάλ απευθύνεται σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και σε παιδιά και νέους. Ένα θέμα τόσο σύνθετο όσο η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ενδιαφέρει εξίσου μικρούς και μεγάλους;
Βέβαια… Ειδικά καθώς πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους γρίφους της εποχής μας. Κανείς μας –και με αυτό εννοώ και όλους εμάς που για δεκαετίες κάναμε και κάνουμε έρευνα στην ΤΝ– δεν ανέμενε αυτό που ζούμε τα τελευταία χρόνια, κι ούτε μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια το πού θα οδηγήσει. Με αυτή την έννοια, το θέμα, ο γρίφος, ενώ αφορά όλους (αφορά τη ζωή και το μέλλον όλων!) είναι ίσως πιο δυσεπίλυτος για τις μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς οι νεότερες παίρνουν ως δεδομένα πράγματα που σε μεγαλύτερες ηλικίες ήταν ανήκουστα (λ.χ. σε ένα εξάχρονο παιδί του σήμερα φαντάζει φυσιολογικό το να του φτιάχνει και να του διηγείται ο υπολογιστής ένα παραμύθι με βάση το τι παραμύθια του αρέσει να ακούει).
«Από τη Maria του Metropolis μέχρι τα σημερινά deepfakes», ο κινηματογράφος πάντα φανταζόταν το μέλλον και μηχανές που μιμούνται τον άνθρωπο. Πώς θα περιγράφατε τη σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Έβδομης Τέχνης σήμερα;
Η σχέση της ΤΝ με τον κινηματογράφο και την Τέχνη γενικότερα ήταν πάντα και συνεχίζει να είναι μια σχέση αμοιβαία, πολλές φορές μη αναμενόμενη –με την έννοια ότι οι δημιουργοί (του σινεμά κι όχι μόνο) ίσως να μην περίμεναν ότι θα ενέπνεαν επιστήμονες στο να δημιουργήσουν ΤΝ με χαρακτηριστικά που είχε στο έργο τους. Πλέον, αρχίζει να γίνεται όμως μια σχέση κάπως ετεροβαρής… καθώς η ΤΝ αρχίζει να ξεπερνάει σε δυνατότητες ακόμα και αυτά που είχε οραματιστεί η επιστημονική φαντασία.
Ποιος θα λέγατε ότι είναι ο βασικός τρόπος με τον οποίο μας εξαπατά η Τεχνητή Νοημοσύνη;
Καλό ερώτημα. Σίγουρα είναι το ότι πλέον, τεχνικά, μπορεί με ελάχιστα ψεγάδια να δημιουργεί μια ψεύτικη «πραγματικότητα» που δεν είναι αληθινή –αλλά πατάει γερά πάνω στην αληθινή πραγματικότητα, και έτσι είναι δυσδιάκριτη η «απάτη». Όμως, δεν είμαι βέβαιος ότι ξέρω την απάντηση, όσον αφορά τον βαθύτερο λόγο που μας «εξαπατά» πολλές φορές η ΤΝ… ίσως έχει να κάνει με το ότι μας λέει/δείχνει πράγματα που θέλουμε να ακούσουμε/να δούμε, ίσως με το ότι εμείς οι ίδιοι έχουμε άγνοια και παρανοήσεις για το πώς δουλεύει όχι μόνο η τεχνολογία αλλά και ο κόσμος γενικότερα, ίσως γιατί εμείς οι ίδιοι έχουμε μεγάλη αβεβαιότητα για τα ίδια τα θέλω μας.
Τι θα θέλατε να κρατήσει κάποιος ως βασική γνώση για την ΤΝ φεύγοντας από την ομιλία σας και το φεστιβάλ γενικότερα;
(α) Το ότι η ΤΝ είναι κάτι πολύ ευρύτερο από τα «chatbots» που γνωρίζει ο κόσμος.
(β) Ότι είναι κάτι που μπορεί να κάνει τη ζωή μας πολύ πολύ καλύτερη, και είναι πραγματικά απαραίτητη για την ίδια τη διαιώνιση του είδους μας.
(γ) Αλλά και ότι, το κυριότερο, επειδή είναι ίσως η πλέον ισχυρή τεχνολογική εφεύρεση του ανθρώπου, ενέχει τόσους πολλούς και τόσο μεγάλους, ακόμα και υπαρξιακούς (με διάφορες έννοιες) κινδύνους, ώστε είναι ανεπίτρεπτο και παρανοϊκό να αφήσουμε την εξέλιξή της στα χέρια λίγων (ή και χιλιάδων) μεγάλων (ή και μικρών) ιδιωτικών εταιρειών, χωρίς να υπάρχουν εγγυήσεις για την ασφάλεια (και πρέπει να έχουμε τον χρόνο να ορίσουμε το τι ακριβώς σημαίνει αυτό) των «προϊόντων» ΤΝ. Χρειάζεται δημόσιος έλεγχος, για να κρατήσουμε όντως οι άνθρωποι τον έλεγχο της ΤΝ, αλλά και για να συνεχίσουμε να διατηρούμε αυτά τα χαρακτηριστικά που μας κάνουν όντως ανθρώπους.
Αν το ίδιο το Καστελλόριζο ήταν ένας γρίφος, τι θα μας αποκάλυπτε, πιστεύετε;
Δεν έχω επισκεφτεί ποτέ το Καστελλόριζο και έτσι για μένα είναι όντως ένας γρίφος…αλλά νομίζω ότι είναι ήδη προφανές ότι πρόκειται για έναν ιδιαίτερο και πανέμορφο τόπο –αλλιώς δεν θα έμεναν πεισματικά σε αυτόν οι ακρίτες που μένουν όντως εκεί. Μας αποκαλύπτει επίσης σίγουρα τη δύναμη και τον ρομαντισμό που κρύβεται μέσα στους κατοίκους του. Και σίγουρα πρέπει να μας αποκαλύψει ότι αυτά δεν αρκούν –όπως δεν αρκεί ο τουρισμός, και δεν αρκούν και τα λίγα, ιδιωτικής πρωτοβουλίας, φεστιβάλ που δίνουν ανάσες ζωής στο νησί: πρέπει να κάνει η Πολιτεία μεγάλα βήματα ώστε να δώσει τη δυνατότητα σε νέους ανθρώπους να μεγαλώσουν οικογένειες στο Καστελλόριζο και σε αντίστοιχα ακριτικά μέρη (και στα ελληνικά χωριά, στην ελληνική περιφέρεια γενικότερα). Την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, ας πράξουμε επιτέλους ως οργανωμένη κοινωνία τα αυτονόητα.
6ο Φεστιβάλ Γρίφων Καστελλορίζου – Παιγνίδια Επιστήμης
Για περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα : https://kastellorizofestival.com
