Ο Φίλιππος Φασούλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λάρισα. Ασχολήθηκε με τα παραδοσιακά πνευστά από την ηλικία των 6 στο ΔΩΛ, και διδάχτηκε ανώτερα θεωρητικά, μουσική παραγωγή και πιάνο στο ΣΩΛ.
Είναι ιδρυτικό μέλος της «Banda Entopica» και «Βουκολική Διαταραχή» και συμμετείχε επίσης στα μουσικά σχήματα «Γκιντίκι» και «Λάργκο». Είναι ο εμπνευστής του «Anakara Project» που συνδυάζει στοιχεία παραδοσιακής μουσικής και jazz.
Είναι από τους κορυφαίους νέους μουσικούς και το παίξιμό του, με πάθος και δύναμη, έχει αποκτήσει ταυτότητα.
Ο Φίλιππος Φασούλας έχει τον τρόπο να σε πάει στις ρίζες της μουσικής μας, άλλες φορές από rock και punk δρόμους και άλλες μέσα από την ψυχεδέλεια ενός ξέφρενου χορού μιας Διονυσιακής γιορτής.
Λίγο πριν τον συναντήσω, θυμήθηκα έναν φίλο που δεν ακούει παραδοσιακή μουσική, να μου μιλάει για εκείνον και τον τρόπο που ερμήνευε με τον κλαρίνο του πέρσι στην Τεχνόπολη, με ενθουσιασμό και έκσταση. Η συνάντησή μας έγινε πριν από λίγο καιρό σε ένα καφενείο στη Θεσσαλονίκη, στην περιοχή της Ρωμαϊκής Αγοράς, και απάντησε με ειλικρίνεια σε όλα όσα τον ρώτησα. Έξυπνος, ανήσυχος, ετοιμόλογος, ένας μουσικός με φώτιση, ταλέντο και αφοσίωση σε αυτό που κάνει.
Γ.Κ. Φίλιππε Φασούλα θα ήθελα να μας πεις λίγα λόγια για εσένα ώστε να σε γνωρίσουν οι αναγνώστες μας.
Φ.Φ. Είμαι ο Φίλιππος Φασούλας. Γεννήθηκα στη Λάρισα. Από μικρός ασχολήθηκα με τη μουσική. 6 χρονών πήγα στο ωδείο. Φλογέρα, κλαρίνο, πιάνο, θεωρητικά… Στο πανεπιστήμιο, σπούδασα μαθηματικά. Το τελείωσα, επιτέλους!(γέλια) Και τώρα ασχολούμαι αποκλειστικά με το παραδοσιακό κλαρίνο.
Γ.Κ. Πότε αποφάσισες να ασχοληθείς πρώτη φορά με το κλαρίνο; Τι σε κέρδισε στο συγκεκριμένο μουσικό όργανο;
Φ.Φ. Η αλήθεια είναι ότι εξ’ αρχής, έγινε ψιλο-τυχαία. Ξεκίνησα με φλογέρα , επειδή ήμουν πάρα πολύ μικρός -6 χρονών- και ήταν το μόνο όργανο που μπορούσα να πιάσω. Οπότε το φυσικό, επόμενο βήμα ήταν το κλαρίνο. Μετά το άφησα, γιατί βρήκα πιο πολύ ενδιαφέρον στη κλασική μουσική, όπως λέμε. Έκανα πιάνο, έκανα αρμονίες, αντίστιξη κτλ. Το κλαρίνο με κέρδισε μετά, σαν πιο μεγάλος. Το ανακάλυψα ξανά ουσιαστικά στα 18-19, όταν πέρασα στο Πανεπιστήμιο. Κι αυτό γιατί το πιάνο δεν ήταν και τόσο φορητό όργανο. Στις παρέες δηλαδή πιο καλά πήγαινε το κλαρίνο-αν και έπαιζα και λίγο ακορντεόν. Αλλά άλλη απήχηση είχε το κλαρίνο, οπότε το ανακάλυψα ξανά. Ξαναθυμήθηκα τα τραγούδια και από’ κει πήρα το νήμα ουσιαστικά. Από ‘κει και πέρα δε σταμάτησα. Aσχολούμαι συνέχεια μέχρι και σήμερα.
Γ.Κ. Στην παράδοση τι σε κέρδισε και τι σε κρατάει ακόμα;
Φ.Φ. Με κέρδισε αυτή η φυσικότητα που έχουν οι μελωδίες. Μου φαίνονται δηλαδή πολύ οικείες, πολύ λογικές. Τις καταλαβαίνω. Έχει (η παράδοση) πολύ ωραία δημοτική ποίηση, πολύ ωραίο στίχο. Έχει πολύ μεγάλη ποικιλία ανάλογα με τη περιοχή. Δηλαδή δεν είναι ότι είναι ένα πράγμα η παράδοση. Άλλο πράγμα ξέραμε εμείς στη Θεσσαλία, άλλο η Μακεδονίτικη μουσική που παίζουμε τώρα με την Banda Entopica, με την οποία δεν είχα καμία επαφή. Όταν άκουσα πρώτη φορά (σσ. Μακεδονίτικα) ανακάλυψα ξανά έναν νέο, καινούργιο κόσμο. Άλλο το παίξιμο “Alla Turca”, τα νησιώτικα κτλ. Οπότε έχει μια ποικιλία. Και έχει και μια οργανικότητα το ίδιο το γλέντι σαν διαδικασία. Έχει μια ….να μην πω δημοκρατικότητα…..Το δημιουργούν όλοι ταυτόχρονα, δηλαδή όλοι έχουν συμμετοχή σε αυτό. Και οι δημιουργοί και οι χορευτές και οι ακροατές. Όλοι βάζουν από ένα λιθαράκι για να γίνει μια συνθήκη, σε κάθε στιγμή στην οποία παίζουμε. Αυτό μου άρεσε!
Γ.Κ. Από τα λεγόμενα σου αντιλαμβάνομαι ότι θεωρείς πως το πανηγύρι όπως είναι σήμερα θέτει σε κίνδυνο την παράδοση. Σωστά;
Φ.Φ. Φαντάζομαι ότι προφανώς αναφέρεσαι σε αυτό που λέμε “σκυλοπανηγύρι”. Δε μπορεί να το κρίνει κανένας αυτό γιατί ακόμα και σε αυτό το σκυλοπανηγύρι μπορεί να βρεις στοιχεία τα οποία είναι πολύ σημαντικά. πχ οι νεωτερισμοί ,κιθάρες και πλήκτρα. Όλα αυτά τα όργανα μπήκαν τη δεκαετία του ’70.Τώρα πλέον έχουμε σχολή ολόκληρη με τη ” κιθάρα του πανηγυριού”. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι υπάρχει τρόπος να γίνει σωστά και υπάρχει τρόπος να γίνει λάθος. Είναι αυτό το αιώνιο debate αν θα προσεγγίζουμε τη παράδοση μόνο στο βαθμό της καθαρής μίμησης πχ θ’ακούσει κανείς μια παλιά ηχογράφηση, προπολεμική, το πως έπαιζε ο Γιαούζος ή ο Μαλλιάρας και θα το παίξω ακριβώς ίδιο ή αν θα προσεγγίσω τα τραγούδια με το σύγχρονο αυτί. Δηλαδή ναι μεν θα τα μιμηθώ αλλά θα τα μιμηθώ με ένα στυλ ” σπασμένο τηλέφωνο”, αφήνοντας ψιλοεπίτηδες και μια ελευθερία. Κάτι που είναι πιο κοντά και στη νοοτροπία της παράδοσης κατά τη γνώμη μου, γιατί είναι μια μουσική που δεν είναι γραπτή. Είναι αποτέλεσμα προφορικής παράδοσης, άρα δε μπορεί να είναι και αναλλοίωτη στο χρόνο. Οπότε προφανώς από τη μία αυτοί οι νεωτερισμοί αλλάζουν το ύφος αλλά ίσως είναι και στην ίδια τη φύση της παράδοσης ν’ αλλάζει. Δε μπορεί να μένει συνέχεια ίδια. Οπότε υπάρχουν 2 γραμμές σε αυτό το ζήτημα και συνήθως ακροβατούμε ανάμεσα στη μία και στην άλλη κατά περίπτωση. Όλα ο χρόνος τα κρίνει. Δηλαδή τα κακά στοιχεία συνήθως πάντα φεύγουν. Θα σου δώσω ένα παράδειγμα πχ η Δόμνα Σαμίου μιλώντας για το Τάκη Καρναβά, τον άκουγε και έλεγε ” αυτό είναι χαλασμένο παραδοσιακό, δεν είναι σωστή εκτέλεση, δεν είναι αυθεντικό”. Όμως εκείνος έκανε σχολή ολόκληρη και υπάρχουν ολόκληρες περιοχές στην Ελλάδα, που πίνουν ακόμα νερό στ’ όνομά του. Άφησε ολόκληρο είδος.
Γ.Κ. Άφησε το στίγμα του, την ταυτότητά του.
Φ.Φ. Ναι. Και αυτό μας πάει και πάλι στην οργανικότητα του πανηγυριού, που δεν έχει να κάνει ακριβώς κ μόνο με τις νότες. Έχει να κάνει με το πόσο συμμετέχουν όλοι και πόσο είναι κτήμα όλων. Θα φανεί λοιπόν αν υπάρχει κίνδυνος για τη παράδοση.
Γ.Κ. Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι για έναν νέο άνθρωπο να ασχολείται με την παράδοση σήμερα;
Φ.Φ. Πιο εύκολο απ ‘ότι στο παρελθόν. Γιατί παλιά ήταν πιο πολύ το ροκ και το hip hop (όχι ότι τώρα δεν είναι). Απλά παλιά δεν ήταν τόσο διαδεδομένο και οπτικά ή συνηθισμένο ν’ ακούνε οι νέοι παραδοσιακά. Έλεγε ο άλλος “είσαι από χωριό”. Ήταν και στιγματισμένη μουσική λόγω Χούντας. Δεν ήταν τόσο εύκολο. Μπορεί να ήσουν δακτυλοδεικτούμενος, να σε κορόϊδευαν και λίγο. Τώρα είναι πολύ πιο εύκολο -φαντάζομαι – και για τα νέα παιδιά και για μας, γιατί έχει πάρει μια έκταση το πράγμα, που είναι καλό, γιατί όλη αυτή ή ιστορία και με τη Χούντα , η οποία προσπάθησε να το ενσωματώσει σαν…
Γ.Κ. Να το καπηλευτεί.
Φ.Φ. Ναι να το καπηλευτεί και να το χαρακτηρίσει ως δική τους μουσική. Καλά έκανε και έφυγε η μπάλα λίγο μακριά σε άλλες μουσικές αλλά…
Γ.Κ. Στιγματίστηκε κάπως…
Φ.Φ. Ναι αλλά είδαμε κι άλλα πράγματα. Καλώς κάναμε και δε μείναμε σε αυτό και ξαναπροσεγγίζουμε τη παράδοση. Γιατί έχει μέσα τραγούδια και στίχους , που είναι σπάνιας ομορφιάς και αλήθειας. Οπότε καλό είναι που ξαναγυρίζει το πράγμα.
Γ.Κ. Γράφεις και ο ίδιος τραγούδια, ποια είναι η πηγή έμπνευσής σου;
Φ.Φ. Ναι. Ότι ακούω. Δε γράφω μόνο παραδοσιακά. Βασικά κυρίως δε γράφω παραδοσιακά, αν και έχω γράψει και τέτοια. Τώρα το να γράψω παραδοσιακά είναι λίγο σχήμα οξύμωρο…
Γ.Γ. Να γράψεις ένα τραγούδι δημοτικοφανές εννοείς.
Φ.Φ. Ναι. Δημοτικοφανές όπως λέει και ο Πανούσης. (γέλια)
Γ.Κ. Μα είναι σωστός όρος. Το έλεγε “χαβαλεδιάρικα” ο Πανούσης.
Φ.Φ. Ένα Δημοτικό, δημοτικοφανές έλεγε στα ποιηματάκια που έγραφε στις παραστάσεις. Η έμπνευση είναι οτιδήποτε. Δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο. Τ’ ακούσματά μου είναι. Ανάλογα με το τι ακούω, γράφω.
Γ.Κ. Είναι η καθημερινότητα ας πούμε πηγή έμπνευσης;
Φ.Φ. Όχι. Συνήθως σκέφτομαι πιο αφηρημένα. Επειδή και η μουσική είναι αφαιρετική τέχνη, δε θα σου πω ότι γράφω για τη καθημερινότητα. Πάντα πάω σε πιο αφηρημένα σχήματα. Δε μπορώ να στο περιγράψω Γιάννη.
Γ.Κ. Πώς βλέπεις το γεγονός ότι πλέον αναγνωρίστηκαν από το κράτος τα παραδοσιακά όργανα ως μουσική σπουδή; Να πούμε ότι μέχρι πρότινος δεν ήταν τα παραδοσιακά όργανα αναγνωρισμένα από το κράτος ως μουσική σπουδή.
Φ.Φ. Τι σημαίνει αναγνωρισμένα απ’ το κράτος; Εγώ στο Δημοτικό Ωδείο Λάρισας έκανα παραδοσιακά όργανα. Βγήκαν κύκλοι σπουδών και εγκεκριμένα πτυχία από το κράτος; Με αυτή την έννοια το εννοείς;
Γ.Κ. Ναι
Φ.Φ. Δε το ξέρω το ζήτημα. Αλλά αν θα μπορούσα ν’ απαντήσω σ’ αυτό ,θα ήταν μόνο με το παράδειγμα της Βουλγαρίας. Η Βουλγαρία σε αντίθεση με την Ελλάδα, έχει κάνει σχολή στη δική τους φυσικά παραδοσιακή μουσική, πολύ πριν από εμάς. Για να το δούμε από την αρχή….Εγώ ας πούμε όταν σπούδαζα στο Ωδείο Λάρισας υπήρχαν τα κλασικά όργανα, εγκεκριμένα από το υπουργείο, κύκλοι σπουδών, συγκεκριμένα τραγούδια που έπρεπε να μάθεις και πως θα πάρεις το πτυχίο και το δίπλωμα. Στα παραδοσιακά επικρατούσε μια χαλαρότητα .Δεν υπήρχε κανένας κύκλος σπουδών, κανένα πρόγραμμα σπουδών απ’ το υπουργείο. Ήταν ανάλογα με τον δάσκαλο. Αντίθετα με τη Βουλγαρία, που από την αρχή έβαλαν το παραδοσιακό τους όργανο, που είναι η γκάιντα, και όλα τα υπόλοιπα σε ένα πρόγραμμα σπουδών, σε έναν κύκλο σπουδών, τα τυποποίησαν και έφτιαξαν δική τους σχολή παραδοσιακή μουσικής. Και εκεί υπάρχουν όμως και υπέρ και κατά. Γιατί από τη μία έχεις μεν μια πολύ καλύτερη οργάνωση τη γνώσης και δεν επαφίεται στη διακριτική ευθύνη του κάθε δάσκαλου-δεν είναι αυτό το “με όποιον δάσκαλο καθίσεις τέτοια γράμματα θα μάθεις” τόσο πολύ πια όπως ήταν εδώ στην Ελλάδα. Απ’ την άλλη , αυτή η τυποποίηση οδηγεί και σε μια ομογενοποίηση και αναγκαστικά κάποια στοιχεία χάνονται. Όταν προσπαθείς να συγκεντρώσεις και να τυποποιήσεις μια γνώση, κάποια στοιχεία θα χάνονται. Εμείς, παρ’ όλο που δεν υπήρξε κάποια σοβαρή προσπάθεια οργάνωσης αυτής της γνώσης της παραδοσιακής μουσικής, διατηρήθηκαν πολύ τα ιδιαίτερα στυλ της κάθε περιοχής, που ενδεχομένως θα χάναμε. Νομίζω ότι η αλήθεια και εδώ είναι κάπου στη μέση. Κάλο είναι να υπάρχει μια πιο σοβαρή οργάνωση της γνώσης αρκεί να μην εμμένουμε σε ένα μόνο στυλ και σε μία συγκεκριμένη τυποποίηση της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής. Γιατί αν πας σ’ ένα χωριό θα τα παίζουν με τον ένα τρόπο και απ’ την άλλη πλευρά του βουνού θα τα παίζουν με τον άλλο τρόπο.
Γ.Κ. Ποια φωνή θα ήθελες να ερμηνεύσει τραγούδια σου;
Φ.Φ. Δε το’ χω σκεφτεί αυτό. Όχι δεv το έχω αυτό , που θ’ ακούσω μια φωνή και θα πω “αμάν και τι”. Ξέρω ανθρώπους που το παθαίνουν, αλλά… (σκέφτεται). Να μ’ αρέσει πολύ ας πούμε η φωνή του Πανούση.
Γ.Κ. Μάλλον σου αρέσει πολύ ο Πανούσης γιατί μου τον ανέφερες και προηγουμένος.
Φ.Φ. Μην ξεχνάς έχουμε κάνει και σχήμα ” Βουκολική Διαταραχή” (γέλια). Εσένα δεν σου αρέσει;
Γ.Κ. Η φωνή του ναι και ορισμένα τραγούδια του, αλλά δεν είμαι φαν, είχε και εμμονή με τον Νταλάρα που ήταν από εμπάθεια, άλλο χιούμορ, άλλο πάθος εναντίον κάποιου.
Φ.Φ. Ε, πάντα με τους πρώτους τα βάζουμε όχι με τους μέτριους, με τους μέτριους δεν ασχολείται κανείς.
Γ.Κ. Σωστός! Άλλες φωνές που σου μιλούν…
Του Θανάση μ’ αρέσει η φωνή, που δεν αρέσει σε πολλούς. Και του Παπάζογλου μ’ αρέσει, τώρα που το σκέφτομαι. Να τέτοιες φωνές μου μιλούν.
Γ.Κ. Του Μάλαμα;
Φ.Φ. Δεν ήμουνα ποτέ ιδιαίτερα Μαλαμικός. Μου αρέσει όμως η φωνή του και πολλά τραγούδια του μου αρέσουν.
Γ.Κ. Προτιμάς του Θανάση τη φωνή.
Φ.Φ. Πιο πολύ του Θανάση, ναι! Είναι και απ’ τη Λάρισα , γι’ αυτό δεν είμαι και αντικειμενικός(γέλια).
Γ.Κ. Ποιες είναι οι αγαπημένες σου φωνές που θα ήθελες να σε τραγουδήσουν. Είτε απ’ την παλαιότερη γενιά, είτε από τη νεότερη γενιά τραγουδιστών.
Φ.Φ. Εγώ κυρίως με τους φίλους μου μπλέκομαι, δεν έχω ινδάλματα.
Γ.Κ. Από τους μεγάλους μας τραγουδιστές μια φωνή που θα ήθελες να συνεργαστείς; Na πούμε για παράδειγμα να σε τραγουδήσει η Βιτάλη!
Φ.Φ. Η Βιτάλη είναι ένα ωραίο παράδειγμα, μου αρέσει πολύ ως φωνή γιατί έχει πει και πολύ ωραία τραγούδια. Ναι αν μου ζητούσε συνεργασία η Βιτάλη φυσικά και θα έλεγα ναι!
Γ.Κ. Δεν έχεις δηλαδή στο μυαλό σου μια φωνή για να γράψεις;
Φ.Φ. Το μόνο που έχει συμβεί είναι να γράψω ένα τραγούδι και το πρώτο που θα σκεφτώ να είναι από το κοντινό μου περιβάλλον, ποιος του ταιριάζει να το πει. Έτσι σκέφτομαι γιατί ξέρω πάρα πολλούς μουσικούς, με πάρα πολλή αξία και το σκέφτομαι έτσι. Όπως σκέφτηκαν και αυτοί στο παρελθόν. Έγραφαν ο ένας για τον άλλον.
Γ.Κ. Όπως ο Σούκας για τη Βιτάλη, ο Κουγιουμτζής για το Νταλάρα ή ο Λοΐζος για την Χαρούλα.
Φ.Φ. Ναι. Όλοι αυτοί δημιούργησαν έτσι ως παρέα. Έτσι κι εγώ τώρα θέλω να γράψω για ένα φίλο μου , για μια φίλη μου, για ένα παιδί, που το ξέρω. Ψάχνω γύρω μου να βρω τον ερμηνευτή.
Γ.Κ. Θεωρείς ότι ο άνθρωπος και ο καλλιτέχνης ταυτίζονται ή δεν ισχύει για όλους και πάντα; Γιατί ακούμε και βλέπουμε στις μέρες μας ότι διαχωρίζονται αυτά τα δύο ακόμα και σε περιπτώσεις μεγάλων δημιουργών εγχώριων και όχι μόνο.
Φ.Φ. Εννοείς αν ταυτίζεται το “ποιόν” του ανθρώπου με το καλλιτεχνικό του έργο. Πιστεύω ότι κάποιος μπορεί να είναι το χειρότερο κάθαρμα και να παράγει φοβερή τέχνη. Μπορώ ν’ αναγνωρίσω όμως τη τέχνη του, χωρίς ν’ αποδέχομαι τον άνθρωπο. Αυτό φυσικά δεν είναι υποχρεωτικό για όλους. Προφανώς θα υπάρξουν και περιπτώσεις, που κάτι μπορεί να είναι τόσο βαρύ ή απεχθές , που να μη μπορώ να δω πέρα απ’ αυτό. Ο καθένας βάζει το όριο του. Μπορεί όμως να είναι κάτι το οποίο να μην αγγίζει τόσο εμένα προσωπικά και να μπορώ να δω πέρα απ’ αυτό τη τέχνη του. Δε θεωρώ σε καμία περίπτωση πως μπορεί να υπάρξει ένας καθολικός κανόνας που να λέει ότι όποιος έκανε τη τάδε ή τη δείνα πράξη, είναι καθίκι και το σύνολο της τέχνης του είναι “για τα πανηγύρια”. Όλοι οι άνθρωποι οι οποίοι έχουν παράγει καλλιτεχνικό έργο και πέρα από τη μουσική σκηνή, έκαναν πράγματα με τα οποία δε συμφωνούσαν μαζί τους ή πίστευαν πράγματα τα οποία μας φαίνονται παρωχημένα. πχ ο Ντοστογιέφσκι ξεκίνησε σαν επαναστάτης και μετά από κάποια χρόνια εξορία, έγινε φιλοτσαρικός. Αν εγώ το φέρω πολύ βαρέως το γεγονός ότι ήταν με τον τσάρο και δε μπορώ να δω πέρα απ’ αυτό, θ’ ακυρώσω το έργο του. Αλλά σήμερα δε σκεφτόμαστε έτσι. Ενώ αν ζούσαμε στη Ρωσία πριν 60 χρόνια μπορεί να το σκεφτόμασταν έτσι. Γι’ αυτό και λέω ότι είναι υποκειμενικό και δε μπορεί να υπάρξει ένας καθολικός κανόνας.
Γ.Κ. Οπότε έχεις μάθει να διαχωρίζεις τον άνθρωπο από τον καλλιτέχνη.
Φ.Φ. Είναι πολύ θεμιτό σε κάποιον ν’ αρέσει το έργο ενός καλλιτέχνη και να μην συμφωνεί με τις απόψεις του. Και αν δω εσένα που σου αρέσει του τάδε το έργο – ο οποίος μπορεί να έκανε και έγκλημα- δε θα σου πω ποτέ ” μα γιατί σ’ αρέσει αυτός”.
Γ.Κ. Ο Άκης Πάνου μου ήρθε στο μυαλό τώρα που λες ‘’έγκλημα’’ αλλά το έργο του είναι σπουδαίο.
Φ.Φ. Ακριβώς!
Γ.Κ. Φίλιππε ποιους κλαρινίστες ξεχωρίζεις;
Φ.Φ. Ο Αρκαδόπουλος μ’ αρέσει πάρα πολύ. Είναι από τους ” εξωγήινους” της γενιάς αυτής. Ο Φιλιππίδης, που είναι και αυτός φοβερός. Και μ’ αρέσουν και ως άνθρωποι, δηλαδή αυτό που βγάζουν προς τα έξω, ως προσωπικότητες. Δεν τους ξέρω και προσωπικά αλλά από αυτά που έχω ακούσει είναι μόνο θετικά λόγια.
Γ.Κ. Αρκαδόπουλος λοιπόν και Φιλιππίδης. Σαλέας;
Φ.Φ. Δε με τραβάει πολύ αυτού του στυλ κλαρίνο. Πιο πολύ θα σου έλεγα ο Ουρούμης. Χωρίς φυσικά να απαξιώ τον Σαλέα. Δε παίζω αυτό το στυλ. Από παλιούς μ’ αρέσει πάρα πολύ ο Γιαούζος. Έχει πολύ καθαρό παίξιμο, όπως και ο Μαλλιάρας.
Γ.Κ. Θανάσης Βασιλόπουλος;
Φ.Φ. Ναι τον έχω μελετήσει και αυτόν και το θείο του. Είναι απλά άλλη σχολή. Μ’ αρέσει επίσης ο Πετρολούκας Χαλκιάς, Τάσος Χαλκιάς, Χαλιγιάννηδες, το Ηπειρώτικο κλαρίνο. Δε θέλω να προβώ σε χαρακτηρισμούς για το τι παίζει ο ένας και τι παίζει ο άλλος. Εγώ σου λέω το γούστο μου. Προφανώς όλοι αυτοί είναι άνθρωποι που άμα τους φτάσεις έστω και λίγο στη πορεία τους… γιατί είναι σπουδαίο αυτό που έχουν κάνει.
Γ.Κ. Βλέπω πάντως πως δεν ασχολείσαι ιδιαίτερα με τα social media, παρά το διακριτικό της μουσικής σου παρουσίας πως καταφέρνεις να κερδίζεις τις εντυπώσεις; Έχεις ένα φανατικό κοινό κι αυτό μπορεί να το δει κάποιος από το τι γίνεται όταν σολάρεις live πάνω στην σκηνή!
Φ.Φ. Θεωρώ ότι είναι μια τεράστια παγίδα, αυτό που επιτρέψαμε να γίνει συνολικά σαν κοινωνία. Έχω σαφή άποψη. Αν και είμαι και εγώ υποκριτής. Εγώ είμαι υπέρ της απλής και αδιαμεσολάβητης επικοινωνίας. Δε σημαίνει ότι δε μπορεί να υπάρξει και άλλη αλλά δε μπορεί επ’ ουδενί ν’ αντικατασταθεί. Όταν λέω επικοινωνία εννοώ τις φιλίες, τα φλερτ, τις αδερφικές σχέσεις, τις οικογενειακές σχέσεις. Πρέπει να υπάρχει ένας τρόπος όλα αυτά να είναι απλά και αδιαμεσολάβητα. Όταν λοιπόν έχεις ένα μέσο, το οποίο παρεμβαίνει ,είναι ανάμεσα σε εσένα και το υποκείμενο- είτε αυτό είναι μια ερωτική, είτε μια φιλική σχέση- τότε εξαρτάσαι απ’ αυτό. Και όταν φτάνουμε να εξαρτάται πλέον όλη μας η ζωή και οι διαπροσωπικές και οι επαγγελματικές σχέσεις από μία συσκευή ή από ένα medium τότε είναι επικίνδυνο. Πολλώ δε μάλλον όταν υπάρχει και για λόγους κέρδους. Δεν υπάρχει για να εξυπηρετεί κάποιο λειτούργημα. Δεν είναι από κάποιο ουδέτερο φορέα. Να μη νομίζουμε ότι το εργαλείο αυτό , το μέσον ,δεν επηρεάζει την επικοινωνία μας. Αλλάζει και ο τρόπος που σκεφτόμαστε, αλλάζει και ο τρόπος που μιλάμε. Οπότε εγώ θεωρώ πως τα social , ούτε απαραίτητα είναι ούτε σε οδηγούνε σε κάποια καλή κατεύθυνση. Το ιντερνέτ δεν είναι μόνο social media.Δε χρειάζεται να ταυτίζονται οι 2 έννοιες. Αν και όπως έλεγε πάλι ο Πανούσης: “υπάρχουν ένα σωρό επιλογές στο ιντερνέτ η εξής μία το facebook” ότι ό,τι και να κάνεις στο τέλος εκεί θα καταλήξεις. Χτυπάει στα πιο χαμηλά σου ένστικτα όλο αυτό. Να δεις τι κάνει ο άλλος…. αλλά ας μην επεκταθώ σε αυτό.
Γ.Κ. Είναι ένα μέσο που έχουμε μπει όλοι λίγο πολύ. Είναι πια στη καθημερινότητά μας.
Φ.Φ. Το ότι έχουμε μπει όλοι, δε σημαίνει ότι είναι και το σωστό. πχ Εγώ μεγάλωσα με τους γονείς μου να μου λένε να μη βλέπω τηλεόραση, ούτε καν διαφημίσεις.
Γ.Κ. Διαφημίσεις και καταναλωτικό κοινό.
Φ.Φ. Ναι. Γιατί θεωρούσαν ότι δεν είναι σωστό για ένα παιδί.
Γ.Κ. Ότι επηρεάζει.
Φ.Φ. Ναι. Και μάλιστα υπήρχαν πάγιες ατάκες που έλεγαν οι λίγο πιο επαναστάτες ή punk όπως ” σπάσε το κουτί” ,”βγείτε στο δρόμο” κτλ. Εγώ δε μπορώ να πω ότι δε βλέπω τηλεόραση καθώς ότι κι αν κάνω κυριολεκτικά όλη μέρα περνάει μέσα από αυτό το κουτί.
Γ.Κ. Βλέπεις τηλεόραση δηλαδή, παρακολουθείς;
Φ.Φ. Όχι, αλλά δε λέει κάτι. Αν είμαι όλη μέρα στο YouTube το ίδιο πράγμα είναι.
Γ.Κ. Επιλέγεις όμως τι βλέπεις στο YouTube.
Φ.Φ. Όχι δεν επιλέγεις. Αυτό επίσης είναι μια μεγάλη παγίδα. Το μηχάνημα είναι σχεδιασμένο και σε ωθεί να είσαι ένας συνεχόμενος παρατηρητής και καταναλωτής περιεχομένου .Το οποίο είναι να κάθεσαι όλη μέρα και να σκρολάρεις πάνω -κάτω. Προφανώς θα επιλέξεις τι θα δεις όπως είπες κ εσύ αλλά αν ένα μηχάνημα είναι σχεδιασμένο για άλλο λόγο εγώ γιατί να το κρίνω με βάση μια ακόμα λειτουργία που μπορείς να κάνεις; πχ ένα μαχαίρι είναι φτιαγμένο για να κόβει ψωμί αλλά μπορώ και να σκοτώσω κάποιον με αυτό. Ο περισσότερος κόσμος χρησιμοποιεί αλλιώς το μέσο γιατί είναι φτιαγμένο για να το χρησιμοποιήσει αλλιώς πλέον. Δεν είμαι τελείως αρνητικός απλά επειδή όλοι είναι πολύ “υπέρ” άκριτα και χωρίς να υπάρχει αντίλογος, γι’ αυτό μου βγαίνει μια απολυτότητα από την άλλη. Δε τα θεωρώ(τα social) ούτε ότι χειραφετούν, ούτε ότι μας φέρνουν πιο κοντά ,ούτε σου επιτρέπουν να είσαι αυτό που πρέπει να είσαι. Το μόνο που καταφέρνουν είναι να σε απομονώνουν όλο και πιο πολύ. Υπάρχει το επιχείρημα ” ενημερώνεσαι πιο γρήγορα” .Πριν τα social media και τη τηλεόραση δηλαδή γιατί υπήρχαν μεγάλα διεθνιστικά κινήματα και οι εργάτες στην Αγγλία έκαναν αλληλεγγύη στους Ινδούς που επαναστατούσαν και τώρα με τόσα μέσα “δε κουνιέται φύλλο; ” Και πριν από τα social επικοινωνούσε ο κόσμος, ταξίδευαν τα νέα , χωρίς να έχεις και την αλλοτρίωση να βλέπεις κάθε μέρα ειδήσεις. Μπορούσες να διατηρήσεις και ένα μικρό ανάχωμα και ν’ αντιδράσεις και σε κάτι. Επίσης είναι ένα μέσο το οποίο παρακολουθείται 100% και λογοκρίνεται ξεκάθαρα. Δεν είναι δηλαδή ένα δημοκρατικό μέσο. Οπότε αφού δε μπορούν να εκφραστούν όλες οι απόψεις ,γιατί να μεταφέρω όλη μου τη κοινωνική ζωή ,τη πολιτική μου άποψη, τη σεξουαλική μου άποψη, την ερωτική, σε ένα μέσο στο οποίο λογοκρίνεσαι; Αν και εγώ είμαι υποκριτής γιατί κ’ εγώ χαζεύω στο face book και στο YouTube .Απλά αυτό είναι μια μεγάλη παγίδα που πέφτουν ορισμένοι ότι “από τη στιγμή που το κάνεις να μη τα κρίνεις”. Εγώ διαφωνώ. Πρέπει να τα κρίνεις και να μη νιώθεις ένοχος ότι αφού το κάνω άρα δε μπορώ να το κρίνω. Αυτό είναι το ίδιο επιχείρημα με το Καπιταλισμό, δηλ. αφού ζεις σε αυτόν γιατί τον κρίνεις ή αφού αγοράζεις μια μπάλα, που την έφτιαξαν τα παιδιά στο Μπαγκλαντές, γιατί κρίνεις αυτό το σύστημα. Ζω μέσα σε αυτό σύστημα αναγκαστικά, συλλειτουργώ μέσα σε αυτό. Δε θα γίνω τρελός. Αλλά μπορώ και έχω τη δυνατότητα να το κρίνω. Από τη στιγμή που δεν έχω κάποια άλλη επιλογή γιατί έχω ανάγκη την κοινωνία, μέσα σε αυτό ζω και λειτουργώ και μπορώ να το κρίνω.
Γ.Κ. Δικαίωμά σου είναι και εσύ κρίνεις για το τι θα δεις , και να κρίνεις τι είναι σωστό και τι όχι για σένα. Εκτός κι αν γίνεις ασκητής (γέλια).
Φ.Φ. Άμα γίνεις καλώς αλλά και αν δε γίνεις, μπορείς να το κρίνεις. Δε κρίνω τους ανθρώπους που το χρησιμοποιούνε, το σύστημα κρίνω.
Γ.Κ. Λοιπόν Φίλιππε θέλω τώρα να σε ρωτήσω τι σημαίνουν οι επανεκτελέσεις των συγκεκριμένων τραγουδιών που παίζεις με την μπάντα; Και ποια είναι τα στάδια σκέψης και επεξεργασίας από τα οποία περνάς μέχρις ότου καταλήξεις να διασκευάσεις ένα τραγούδι;
Φ.Φ. Συνήθως κάτι είναι που σου τραβά το ενδιαφέρον είτε στην αρμονία είτε στο ρυθμό είτε στο στίχο. Συνήθως ακούω ένα στυλ πολύ ή ένα τραγούδι και μετά το αναπαράγω χωρίς να το μεταφέρω νότα-νότα για να διατηρήσω αυτή τη προφορικότητα της παράδοσης. Είναι η λεγόμενη δευτερογενής προφορικότητα μέσα από το YouTube. Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο εργαλείο πλέον για όλα τα παιδιά που ασχολούνται με τη παράδοση. Δεν χρειάζεσαι δηλαδή έναν δάσκαλο. Μπορείς ν’ ακούσεις μια εκτέλεση και να τη βγάλεις 100%. Αυτό που εγώ κάνω είναι ν’ ακούσω πάρα πολλές εκτελέσεις από ένα τραγούδι που μου αρέσει. Θα το παίξω έπειτα έτσι όπως το θυμάμαι. Ουσιαστικά αυτό έκαναν και στο παρελθόν .Πήγαινε κάποιος σε ένα χωριό και άκουγε έναν κλαριντζή να το παίζει και όταν γυρνούσε στο σπίτι του να το παίξει, κάτι θ’ άλλαζε. Ανάλογα λοιπόν με το γούστο σου, προσθέτεις πράγματα.
Γ.Κ. Εσύ έχεις διασκευάσει πολλά κομμάτια σωστά;
Φ.Φ. Εγώ προσωπικά έχω διασκευάσει μόνο το “Πατρούνινο”, που είναι και δική μου παραγωγή και ενορχήστρωση. Τα άλλα είναι μέσω της μπάντας. Δεν είναι δικές μου ,προσωπικές δουλειές. Έχουμε κάνει όντως πολλές διασκευές και επανεκτελέσεις.
Γ.Κ. Πώς βλέπεις την εξέλιξη της τεχνιτής νοημοσύνης; Πιστεύεις ότι η μουσική βιομηχανία/παραγωγή απειλείται από αυτήν;
Φ.Φ. Ναι εγώ πιστεύω ότι η ίδια η έννοια του οργανοπαίκτη θα εκλείψει στο μέλλον. Της ζωντανής μουσικής γενικά. Όχι όμως με το AI. Βέβαια τώρα ήρθε και το AI και θα το αποτελειώσει νομίζω. Αυτή είναι μία από τις Wild εικασίες, τις θεωρίες συνωμοσίας που έχω. Βλέπω μια πορεία. Πριν τον ηλεκτρισμό και την έλευση της ηχογράφησης, ήταν καθαρά πάνω στον οργανοπαίκτη, καθαρά πάνω στη στιγμή. Η ιστορία της ηχογράφησης δεν έχει και πάρα πολλά χρόνια. Έχει 130 χρόνια. Οπότε εγώ πιστεύω ότι στο μέλλον θα εκλείψει η αξία του οργανοπαίχτη. Θα είναι όλο είτε preset όπως είναι ίσως και το 50% των live και των πάρτυ και των φεστιβάλ που γίνονται, δηλαδή με DJ.Και αυτό θα γίνεται όλο και πιο πολύ. Θα περισταλεί δηλαδή η έννοια του οργανοπαίκτη σε πολύ παρεϊστικο στυλ -και αν θα υπάρχει και αυτό- αλλά θεωρώ πολύ αργότερα. Ως προς το AI, είναι πολύ πιθανό στο μέλλον να γράφει και τραγούδια και να υποκαταστήσει και τους συνθέτες. Βλέπω ότι ήδη γίνεται. Είναι από αυτά τα πράγματα για τα οποία πρέπει κανείς ν’ αναρωτηθεί ” τι θα γίνει αν φτιάξουμε τόσο τέλεια εργαλεία, ώστε δε θα χρειαστεί να ξαναδουλέψουμε πια. Ουσιαστικά αυτή είναι η ερώτηση. Πώς φαντάζεσαι τη κοινωνία; Ας δώσει ο καθένας την απάντησή του. Όλη η ιστορία γίνεται γιατί όλα αυτά τα εργαλεία που φτιάχνουμε είναι όλο και πιο τέλεια και υποκαθιστούν τόσο καλά τον άνθρωπο, που ο άνθρωπος ουσιαστικά δεν έχει ρόλο. Δεν έχει ρόλο ούτε για τη μνήμη του ούτε για την υπολογιστική του ικανότητα και τώρα πια δεν έχει ούτε για το κομμάτι των ιδεών και τη δημιουργική του ικανότητα, για να γράψει ένα κείμενο, μια μουσική .Πού θα χωρέσει ο άνθρωπος σε αυτή τη κοινωνία; Και πώς τη φαντάζεται ο καθένας; Εγώ μπορώ να δώσω μια απάντηση αλλά ας αναρωτηθεί ο καθένας πως το σκέφτεται το ζήτημα.
Γ.Κ. Προέρχεσαι από μουσική οικογένεια;
Φ.Φ. Όχι. Με στήριξαν πάρα πολύ οι γονείς μου και ο πατέρας μου και η μάνα μου, επειδή εκδήλωσα ενδιαφέρον από μικρός. Όσα χρόνια ήμουν στο σχολείο, πήγαινα και σε ένα ωδείο. Και παρ’ ότι ήθελα να το παρατήσω κάποια στιγμή, μου είπαν ” θα τελειώσεις και μετά θα το παρατήσεις” . Και εν τέλει το τελείωσα και δε το παράτησα. Και το αστείο βέβαια είναι ότι το πατέρα μου ήθελαν να τον στείλουνε στα πανηγύρια, γιατί ήταν χαρακτηρισμένοι οι παππούδες μου ” αριστεροί ” και δε μπορούσε να πάει να σπουδάσει. Και πήγε να μάθει ακορντεόν και έπαιξε κιόλας. Μια χρονιά είχε αρχίσει να χαζοπαίζει. Μετά άλλαξε ο νόμος και μπόρεσε και πήγε και σπούδασε με 1 χρόνο καθυστέρηση και κατάφερε και πήγε στη βιομηχανική σχολή τότε. Το λέω γιατί εμένα στην αρχή δε θέλανε την ενασχόλησή μου ,την επαγγελματική(όχι σαν χόμπυ) και να βγαίνω στα πανηγύρια. Δεν ήτανε πολύ υπέρ αυτού εξ αρχής, γιατί τον πατέρα μου τον στείλανε στα πανηγύρια και εκείνος έφυγε και έγινες λογιστής και εμένα με στείλαν Μαθηματικό και άλλαξα και πήγα στα πανηγύρια. Υπάρχει μια συμμετρία εκεί.
Γ.Κ. Τι άκουγαν οι γονείς σου στο σπίτι όταν ήσουν μικρός;
Φ.Φ. Άκουγαν Νέο Κύμα πολύ. Το Νέο Κύμα τους αρέσει. Γιάννη Σπανό, Αρλέτα, Σαββόπουλο, Μαρίζα Κωχ και ξένα διάφορα, jazz κλπ. Αυτά θυμάμαι να ακούν όταν ήμουν μικρός.
Γ.Κ. Εσύ τι άκουγες στην εφηβεία σου;
Φ.Φ. Hip Hop. Έκανα παρέα με ροκάδες και μεταλλάδες αλλά εγώ ήμουν “χιπχοπάς”.
Γ.Κ. Τι άκουγες δηλαδή;
Φ.Φ. Πολύ ελληνικό hip hop, όλο βασικά. Από Active Member, Terror X Crew, ΖΝ…όλο των 90ς!
Γ.Κ. Stereo Nova έχεις ακούσει;
Φ.Φ. Όχι πάρα πολύ. Αν και ξέρω τον Κ.Βήτα, έχει πολύ ωραία κομμάτια με ωραίο στίχο.
Γ.Κ. Μπορείς να μου αναφέρεις ένα τραγούδι που έχεις συνδέσει με μια ξεχωριστή στιγμή της ζωής σου;
Φ.Φ. Είναι πολύ δύσκολη ερώτηση (γέλια). Είναι τεράστιο το εύρος που μου ζητάς να καλύψω. Μπορώ όμως να σου αναφέρω ένα στυλ που με έχει σημαδέψει στην εφηβεία μου. Άκουγα πολύ trip-hop, Wax Tailor, Tricky Massive Attack. Το είχα πολύ σε αυτές τις εποχές που είσαι πιο εύπλαστος, 13 -16 ας πούμε.
Γ.Κ. Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σου συνθέτες και στιχουργοί; Έλληνες συνθέτες και στιχουργούς έχεις ψάξει καθόλου ως νέος μουσικός; Υπάρχουν κάποιοι που ξεχωρίζεις; Είμαστε ένας λαός πολύ πλούσιος σε στιχουργούς και συνθέτες.
Φ.Φ. Όχι. Δε το έχω κάνει με συνέπεια, να τους μελετήσω, να ψάξω.
Γ.Κ. Έλληνες στιχουργούς δεν έχεις μελετήσει καθόλου;
Φ.Φ. Έχω μελετήσει, και ποιητές, όχι όμως με συνέπεια. Δεν είναι δηλαδή ότι θα πάρω όλο το έργο του Γκάτσου π.χ. και θα κάτσω να το διαβάσω ή θ’ ακούσω όλη τη δισκογραφία του τάδε. Δε το έχω κάνει αν και κάποιες φορές που μπορεί κάτσω να διαβάσω έναν στίχο ή ν’ ακούσω ένα τραγούδι όντως εντυπωσιάζομαι, ειδικά από τους μεγάλους μας δημιουργούς. Απλά δεν το έχω κάνει με συνέπεια , μόνο αποσπασματικά.
Γ.Κ. Φίλιππε να σε πάω αλλού τώρα, έχεις σκεφτεί ποτέ να ακολουθήσεις σόλο πορεία ως μουσικός; Να φύγεις δηλαδή από τις μπάντες και να κάνεις δικά σου πράγματα. Δηλαδή να βρεθείς σ’ ένα μεγάλο μουσικό σχήμα. Να ψαχτείς και με άλλα, μεγαλύτερα ονόματα στο χώρο τη μουσικής.
Φ.Φ. Όχι. Κατ’ αρχάς δεν είναι το θέμα να ψαχτώ εγώ. Το θέμα είναι αν με θέλουν αυτοί. Δε μπορώ εγώ να εμφανιστώ και να πω ” γεια σας ήρθα, θέλω να παίξω”. Προφανώς αν υπάρξει κάποια πρόταση την κρίνουμε, απλά δε θα ήθελα να γίνω “session-ας”. Μπορώ να το κάνω περιστασιακά για την εμπειρία. Και αυτή η εμπειρία μπορεί να είναι και από το έντεχνο ή από το λαϊκό στυλ, μέχρι και το σκυλάδικο. Σε όλα υπάρχουν πράγματα, τα οποία μπορείς να πάρεις.
Γ.Κ. Δεν το σκέφτεσαι δηλαδή ν’ ακολουθήσεις solo πορεία; Λειτουργείς καλύτερα ως μουσικός μιας μπάντας;
Φ.Φ. Αν εννοείς session πορεία όχι. Για solo ναι το έχω σκεφτεί. Ουσιαστικά όλη μου η ενασχόληση με τη μουσική ξεκίνησε σαν μια πορεία γνώσης των εργαλείων ώστε να μπορέσω να παράγω το δικό μου έργο κάποια στιγμή. Δηλαδή να μάθω πως γράφεται ένα τραγούδι , πως ηχογραφείται, τι σημαίνει ηχογραφώ το εκάστοτε όργανο, η συνεργασία με τους μουσικούς, να γνωρίσεις ηχολήπτες φωτιστές, ανθρώπους που έχουν τα στούντιο. Όλα αυτά τα μαθαίνεις μέσα από τη δουλειά. Το ζήτημα είναι αν θα βρω την αντοχή μέσα σε όλο αυτό το κυκεώνα εργασιών που έχω με τα σχήματα, όντως να κάνω μια solo προσπάθεια. Υπάρχει υλικό, δεκάδες τραγούδια που περιμένουν στο συρτάρι μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες.
Γ.Κ. Τα μελλοντικά σου σχέδια;
Φ.Φ. Τίποτα…πάμε για ένα ξέφρενο καλοκαίρι, ξέρω ‘γω ….(γέλια). Να κάνουμε λίγο διακοπές. Σίγουρα ένα σοβαρό σχέδιο είναι η ξεκούραση(να μη τη ξεχνάμε) και μετά ολοταχώς συνεχίζουμε και με Banda Entopica και με Βουκολική. Ουσιαστικά πέρυσι ήταν και η καλύτερη μας χρονιά, σε ότι αφορά και το είδος όλο το παραδοσιακό. Πήγε πολύ καλά και θα το προχωρήσουμε. Αυτά είναι τα μελλοντικά σχέδια. Και να είμαστε και λίγο δημιουργικοί!
