Η Φένια Αποστόλου συνεχίζει να αποτυπώνεται ως Γυναίκα επί σκηνής

Η χοροθεατρική εικαστική περφόρμανς «Το Αποτύπωμα» σε σύλληψη-σκηνοθεσία της καλλιτέχνιδας συνεχίζει το ταξίδι της στο Calderone Art Space ως τις 31 Ιανουαρίου 2026.

Λόγω της θερμής υποδοχής του κοινού, «Το Αποτύπωμα» σε σύλληψη-σκηνοθεσία της Φένιας Αποστόλου συνεχίζει το ταξίδι της στο Calderone Art Space έως τις 31 Ιανουαρίου 2026. Η συγκεκριμένη περφόρμανς συνομιλεί με τη διαστρέβλωση της γυναικείας ταυτότητας μέσα στον χρόνο, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί από την πατριαρχία. Σώματα που αιχμαλωτίστηκαν σε ρόλους, μορφές που αλλοιώθηκαν από βλέμματα και αφηγήσεις, φωνές που σίγησαν για να χωρέσουν σε προκαθορισμένα σχήματα.

Στην καρδιά του σκοτεινού αυτού παραμυθιού βρίσκεται η Γαβριέλλα Ανυφαντάκη, η οποία με το σώμα και την κίνησή της γίνεται καμβάς, εργαλείο και φωνή. Η ερμηνεία της ενσαρκώνει με ποιητική δύναμη τις παραμορφώσεις της γυναικείας εικόνας, αλλά και τη δυνατότητα της αναγέννησής της, αποκαλύπτοντας την αναζήτηση μιας αυθεντικής γυναικείας φωνής.

Η Φένια Αποστόλου συνθέτει έναν εικαστικό μικρόκοσμο όπου η κίνηση, το φως, η μουσική, το video art και η σιωπή συνδιαλέγονται. Η εμπειρία δεν περιορίζεται στο βλέμμα, αλλά αγγίζει όλες τις αισθήσεις, δημιουργώντας έναν χώρο συμμετοχής και στοχασμού – μια βιωματική εγκατάσταση που μετατρέπει το θέατρο σε ζωντανό εργαστήριο εικόνων και σωμάτων.

Με αφορμή την συνέχιση των παραστάσεων στο Calderone, θέλησα να συνομιλήσω με την Φένια σε όποιο βάθος επέτρεψε η περίσταση μιας συνέντευξης στο Η Πόλη Ζει.

Φένια, ως χορογράφος, πότε κατάλαβες ότι το σώμα του Άλλου σε αφορά εξίσου βαθιά με το δικό σου;

Το σώμα του Άλλου άρχισε να με αφορά πραγματικά όταν σταμάτησα να το κοιτάζω σαν «υλικό» ή σαν εικόνα και άρχισα να το βλέπω σαν μνήμη. Σαν χώρο που κουβαλάει ιστορίες, φόβους, τραύματα, επιθυμίες. ο χορός δεν εκφράζει μόνο τη δική μου αλήθεια, αλλά την ικανότητά μου να διαβάζω την αλήθεια των άλλων. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω το δικό μου σώμα από τα υπόλοιπα. Όταν δουλεύω με έναν χορευτή ή μια χορεύτρια, νιώθω ότι γινόμαστε συγκοινωνούντα δοχεία. Η δική τους ανάσα επηρεάζει τη δική μου, η δική μου ένταση μεταφέρεται στη δική τους. Το σώμα του Άλλου είναι σαν καθρέφτης όπου δεν βλέπω τον εαυτό μου, αλλά τη δυνατότητα μιας πνευματικής επέκτασης του εαυτού μου.

Στα έργα σου συναντάται συχνά μια μυθική, σχεδόν αρχετυπική γυναίκα. Είναι κάθε φορά η ίδια μορφή που σε καταδιώκει ή αλλάζει μαζί με εσένα;

Η μυθική γυναίκα που εμφανίζεται στα έργα μου δεν είναι μια σταθερή φιγούρα· είναι κάτι σαν ομίχλη που παίρνει μορφή ανάλογα με το πού βρίσκομαι εγώ στη ζωή μου. Κάποιες φορές μοιάζει με Αμαζόνα, μια τρομακτική μορφή που με τραβάει από τα μαλλιά και μου θυμίζει την οργή μου για όλα αυτά τα μελανά σημεία που έχουν ταλαιπωρήσει την ανθρωπότητα. Άλλες φορές είναι σαν μια ιέρεια που ψιθυρίζει ιστορίες γυναικών που έζησαν πριν από μένα, γυναίκες της σιωπής, της αντίστασης, της καθημερινότητας. Δεν με καταδιώκει· με παρακολουθεί. Είναι σαν να με περιμένει σε κάθε δημιουργία, για να με ρωτήσει: «Εσύ ποια γυναίκα είσαι τώρα;» Και καθώς αλλάζω εγώ, αλλάζει κι εκείνη. Μεγαλώνει, ωριμάζει, αναδημιουργείται. Είναι ο προσωπικός μου μύθος, το άυλο σώμα μου που παίρνει σάρκα και οστά σε κάθε καινούρια μου έμπνευση.

Δημιουργείς σύμπαντα με έντονη, σχεδόν τελετουργική αισθητική. Πόσο χώρο αφήνεις εσύ η ίδια ως καλλιτέχνης στην ατέλεια; Σε τρομάζει ποτέ η υπερβολική ομορφιά, η απόλυτη τελειότητα;

Η ατέλεια είναι για μένα ο χώρος όπου γεννιέται η αλήθεια. Η τελειότητα, αντίθετα, μοιάζει κάπως ξερή, μουσειακή, ακίνητη. Όταν ένα έργο πάει να γίνει «όμορφο» με τον στερεοτυπικό, ακαδημαϊκό τρόπο, αναρωτιέμαι τι θέλω εγώ εδώ, με πιάνει τάση φυγής και νιώθω να αναιρείται ο ρόλος μου, αυτής της προσωπικής διαφορετικής ματιάς που έχει προσωπική σφραγίδα και αφήνει καλλιτεχνικό στίγμα. Η υπερβολική ομορφιά με τρομάζει γιατί με απομακρύνει από την ανθρώπινη πλευρά της τέχνης. Μια τέλεια εικόνα δεν μου λέει τίποτα αν είναι κενού νοήματος. Ο χορός πρέπει να ξεπερνάει σωματικά όρια και αντοχές, να ιδρώνει, να ραγίζει. Στις πρόβες, αφήνω πάντα χώρο για ένα λάθος βήμα που θα ανοίξει μια νέα κατεύθυνση. Για μια φράση που δεν θα ειπωθεί σωστά, αλλά θα αποκαλύψει κάτι πιο βαθύ. Η ατέλεια είναι ο τρόπος με τον οποίο η ζωή παρεισφρέει μέσα στη φόρμα. Και χωρίς τη ζωή, τι αξία έχει η φόρμα;

Η παράσταση «Αποτύπωμα» είναι, ουσιαστικά, ένα παραμύθι με επίκεντρο την γυναικεία ταυτότητα. Ποια ήταν η αφορμή που σε οδήγησε προσωπικά σε αυτή τη δημιουργία;

Το «Αποτύπωμα» γεννήθηκε από μια προσωπική ανάγκη να φανερώσω σκηνικά ένα αλλοιωμένο γυναικείο περίγραμμα από τα στερεότυπα της Πατριαρχίας που δεν άφησε σχεδόν ποτέ τη γυναίκα να είναι ελεύθερη και συμφιλιωμένη με την φύση της. Σαν μια φωτογραφία που έχει μείνει για ώρες στον ήλιο και έχει ξεθωριάσει.. Η παράσταση με οδήγησε να ξαναχαράξω το περίγραμμα. Να θυμηθώ τι σημαίνει να κατοικείς το σώμα σου όταν αυτό έχει υπάρξει πεδίο αμφισβήτησης, μάχης αλλά και λύτρωσης, Το «Αποτύπωμα» είναι ένα σκοτεινό παραμύθι, ναι, αλλά είναι και μια γενναία εξομολόγηση: μια προσπάθεια να συλλάβω την πολυπλοκότητα του γυναικείου βίου, όχι ως αφήγηση θυματοποίησης, αλλά ως διαδικασία διεκδίκησης.

Η παράσταση επεξεργάζεται την παραμόρφωση και την διαστρέβλωση της γυναικείας εικόνας. Ποια σύγχρονη διαστρέβλωση θεωρείς σήμερα πιο επικίνδυνη και ποια πιο ύπουλα κανονικοποιημένη;

Η πιο επικίνδυνη διαστρέβλωση σήμερα είναι η αόρατη πίεση προς μια μονόχρωμη γυναικεία εικόνα που πρέπει να βρίσκεται πάντα κάπου στο μεταξύ: μια γυναίκα που πρέπει να είναι ταυτόχρονα ισχυρή και ήπια, ελεύθερη αλλά όχι «προκλητική», όμορφη αλλά όχι «πλαστική», επιτυχημένη αλλά όχι «τρομακτική». Είναι ένα λεπτό, ύπουλο δίχτυ που απλώνεται γύρω μας και μας κάνει να νιώθουμε ότι πάντα κάπου αποτυγχάνουμε. Η πιο ύπουλα κανονικοποιημένη διαστρέβλωση είναι η ιδέα ότι η γυναικεία ύπαρξη πρέπει να είναι «ευχάριστη». Αυτή η ανάγκη για διαρκή ευγένεια, γλυκύτητα, αποδοχή είναι μια ψευδαίσθηση που βολεύει. Είναι μια κοινωνικά επιβεβλημένη βία καμουφλαρισμένη ως καλοσύνη.

Ως performer έχεις εκτεθεί η ίδια,ενώ ως σκηνοθέτιδα «εκθέτεις» άλλους. Ποια έκθεση είναι τελικά πιο δύσκολη: εκείνη της σκηνής ή εκείνη της δημιουργίας;

Η έκθεση στη σκηνή είναι άμεση, εκρηκτική, σωματική. Το σώμα δονείται, εκτίθεται, ρισκάρει κρίνεται για την εκτέλεση και το γκελ που πρέπει να έχει για να συνεπάρει τον θεατή, να τον κάνει να ταυτιστεί, να συγκινηθεί, να τον καθηλώσει. Η έκθεση της δημιουργίας είναι πιο σιωπηλή. Εκεί δεν δείχνεις το σώμα σου· δείχνεις το προσωπικό σου μανιφέστο, την εσωτερική σου ματιά, την κοσμοθεωρία σου, τους συλλογισμούς σου και πως όλα αυτά τα συνθέτεις για να παράγεις ένα καλλιτεχνικό σύμπαν που θα περάσει μηνύματα, θα ευαισθητοποιήσει, θα ανοίξει πνευματικούς ορίζοντες στο κοινό. Όταν παραδίδω ένα έργο, νιώθω ότι αφήνω τους ανθρώπους να μπουν σε δωμάτια μέσα μου που δεν έχω μπει ούτε εγώ πλήρως. Εκείνη η έκθεση είναι που με γυμνώνει πραγματικά. Πολλές φορές πιο πολύ κι από τη σκηνή όταν λειτουργώ με την ιδιότητα της ηθοποιού-performer.

Είσαι καλλιτέχνιδα που έχει ταξιδέψει πολύ και έχει εκτεθεί σε διεθνή σκηνικά. Ποια “ελληνική” εμμονή ή ιδιαιτερότητα κουβαλάς πάντα μαζί σου όταν δημιουργείς;

Αυτό που κουβαλάω από την Ελλάδα δεν είναι τα στερεότυπα της ελληνικότητας, αλλά κάτι μεταφυσικό που υπάρχει στο καλλιτεχνικό μου dna όπως έχει διαμορφωθεί στη χώρα που μεγάλωσα και ζω: το αυθεντικό βάθος που θέλω να βλέπω στα πράγματα, η σχέση μου με τον χρόνο και το ελληνικό φως. Ο χρόνος δεν είναι ποτέ ευθύγραμμος· είναι κύκλος, δράση και βίωμα ανάμνηση και επιστροφή. Αυτός ο τρόπος κατανόησης του χρόνου επηρεάζει πολύ τον τρόπο που δημιουργώ. Και, φυσικά, κουβαλώ το φως. Αυτό το ανελέητο ελληνικό φως που αποκαλύπτει τα πάντα-και σε αναγκάζει είτε να σταθείς απέναντί του και να καείς είτε να βυθιστείς στη σκιά και να κρυφτείς. Και τα δύο είναι δημιουργικά.

Το έργο σου συχνά συνομιλεί με μύθους, αλλά και με πραγματικότητες που πονάνε. Πώς προστατεύεις τον δικό σου ψυχισμό όταν δουλεύεις με τόσο φορτισμένα υλικά;

Πιστεύω βαθιά ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να βουτάει στο σκοτάδι, αλλά όχι χωρίς σχοινί. Το δικό μου σχοινί είναι η κοινότητα που έχω χτίσει γύρω μου: φίλοι και συνεργάτες που συμπορευόμαστε ξεπερνώντας τις δυσκολίες αλλά και η αξεπέραστη αγάπη μου στο αντικείμενο της δουλειάς μου. Όταν δουλεύω με πολύ δύσκολα θέματα και φορτισμένα υλικά –τραύματα, μύθους, ιστορίες, αλήθειες– προσπαθώ να θυμάμαι ότι δεν είμαι υποχρεωμένη να τα θεραπεύσω. Είμαι υποχρεωμένη μόνο να τα τιμήσω και να τα επικοινωνήσω επί σκηνής για να ακουμπήσουν πάνω στα βιώματα των θεατών και να συμπορευτούν.

Μέχρι σήμερα, ποιο ολόδικό σου, προσωπικό Αποτύπωμα (κάποιος έρωτας/κάποια απώλεια/κάποιο μεγάλο ναι ή όχι) έχει χαράξει την ζωή σου και την καθορίζει, ίσως, ακόμα;

Το πιο καθοριστικό αποτύπωμα στη ζωή μου δεν ήταν ένας έρωτας ή μια απώλεια, καταστάσεις που γράφουν όντως στην ψυχή του ανθρώπου – ήταν μια στιγμή απόλυτης εσωτερικής ειλικρίνειας. Μια στιγμή όπου είπα: «Φτάνει. Από εδώ και πέρα θα υπάρχω όπως είμαι».

Αυτό το «ναι» στον εαυτό μου και το «όχι» σε ό,τι με περιόριζε έγινε η μεγαλύτερη εσωτερική επανάσταση. Δεν ήταν ηρωικό. Ήταν συγκλονιστικό. Αλλά από εκείνο το σημείο και μετά, όλα όσα δημιούργησα κουβαλούν αυτό το αποτύπωμα: το δικαίωμα στην ύπαρξη. Τη χαρά της αυτοδιάθεσης. Και, ίσως, την υπόσχεση ότι ο άνθρωπος μπορεί πάντα να ξαναγραφτεί από την αρχή φτάνει να σταματήσει να ακούει τους άλλους τα κοινωνικά ”πρέπει” και τις όποιες επιταγές και προσδοκίες και να ακούσει πραγματικά τον εαυτό του και αυτά που θέλει η καρδιά του. Αν συμβεί αυτό τότε όλα μπορούν να αλλάξουν και τότε ο άνθρωπος να ζήσει την αληθινή ζωή του και όχι αυτή που εξαναγκάζεται τις περισσότερες φορές να ζήσει.

Info «Το Αποτύπωμα»:

Σύλληψη/Σκηνοθεσία Φένια Αποστόλου

Ερμηνεία/Κίνηση: Γαβριέλλα Ανυφαντάκη

Δραματουργία: Μάριον Καπετανοπούλου

Μουσική – Ηχητικό τοπίο: Κωνσταντίνος Ανυφαντάκης

Σκηνικό – Κοστούμι – Props: Ευδοκία Βεροπούλου

Video art: Νάγια Σιούλη

Φωτισμοί: Τάσος Σκλαβούνος

Βοηθός σκηνοθέτριας: Μάριον Καπετανοπούλου

Κατασκευή σκηνικού – Ειδικές κατασκευές: Αλέξανδρος Λόγγος

Φωτογράφιση παράστασης & εικαστικής εγκατάστασης στο φουαγιέ: Μαρία

Χατζηαθανασιάδου