H παράσταση «Τοπικοί Τροπικοί» μέσα από τα μάτια της σκηνοθέτριας, Κορίνας Βασιλειάδου

Το βιβλίο του Μάριου Χατζηπροκοπίου Τοπικοί Τροπικοί, έγινε παράσταση και ανεβαίνει για δεύτερη φορά στο h.UG Art Space. Μία παράσταση στην οποία μπλέκονται η μουσικότητα, η ποιητικότητα, η πολυφωνία και η πρόζα και δημιουργούν μία ονειρική διάσταση επί σκηνής.

Μιλήσαμε με τη σκηνοθέτρια και δραματουργό Κορίνα Βασιλειάδου, η οποία απάντησε με πολύ ενδιαφέρον τρόπο στις ερωτήσεις μας.

Πώς αποφασίστηκε να γίνουν παράσταση οι Τοπικοί Τροπικοί;

Είχα διαβάσει το έργο του Μάριου Χατζηπροκοπίου και μου είχε χτυπήσει μια πολύ ιδιαίτερη χορδή, καθώς ακροβατεί ανάμεσα στην ποίηση και στο δοκίμιο, στο παραδοσιακό και στο σύγχρονο, στο παλιό και σε κάτι που μακάρι να έρχεται από το μέλλον. Διάβασα τους Τοπικούς Τροπικούς –που δεν χωρούν πολύ καλά σε κατηγορίες– απνευστί και αυτή η πρώτη ανάγνωση είχε τον ενθουσιασμό μιας ανακάλυψης, «στα κάλλη τους σκλαβώθηκα» (για να παραφράσω έναν από τους στίχους), έπεσα στην καλά στημένη παγίδα του συγγραφέα τους. Και μετά ήθελα να το διαβάσει όλος ο κόσμος. Έγινε κάτι σαν βιβλίο-φυλαχτό – το κρατούσα συνεχώς κοντά μου και ίσως αυτή η ψυχική εγγύτητα με εμπόδιζε να το φανταστώ να φεύγει από τη μορφή που του είχε δώσει ο δημιουργός του και να ανεβαίνει στη σκηνή. Ευτυχώς βρέθηκε η Γεωργία Τέντα, μέλος του γυναικείου πολυφωνικού σχήματος Πλειάδες, που ένα πρωί μου είπε, σαν να ήταν το πιο φυσικό και απλό πράγμα στον κόσμο: «Γιατί δεν το κάνουμε παράσταση;» Εκείνη, δηλαδή, μου έβαλε την ιδέα – ε, και μετά δεν υπήρχε επιστροφή!

IMG 20231123 WA0001 H παράσταση «Τοπικοί Τροπικοί» μέσα από τα μάτια της σκηνοθέτριας, Κορίνας Βασιλειάδου — Κορίνα Βασιλειάδου

Πώς προσέγγισες το έργο δραματουργικά και σκηνοθετικά; Υπήρξε κάποια πρόκληση;

Το εγχείρημα υπήρξε μια μεγάλη πρόκληση στο σύνολό του, καθώς τόσο εγώ όσο και όλοι οι συντελεστές βουτήξαμε στο πρωτογενές υλικό και επιλέξαμε να ακουλουθήσουμε υπόγεια ρεύματα για να το φέρουμε στη σκηνή. Έτσι, ένα πρώτο δραματουργικό ερώτημα ήταν πώς μεταφέρεται στη σκηνή ένα κείμενο που απλώνεται σαν ιστός και σε ανθρωπολογική μελέτη και σε σύγχρονη ποίηση και σε δημοτικά τραγούδια. Ποια ιστορία θα αφηγείται; Και ποια θα είναι τα επί σκηνής πρόσωπα;

Καθώς διάβαζα και ξαναδιάβαζα το έργο, αφέθηκα σε μια πιο συνειρμική διαδρομή και εμφανίστηκε αρχικά ο κεντρικός ήρωας της παράστασης, ο Alexandro Jorge de Carvalho de Polites και στιγμές της ζωής του έτσι όπως τις αφηγείται με τρόπο ελλειπτικό και χρονικά άναρχο το έργο του Χατζηπροκοπίου: η επιστροφή του στη γενέθλια γη από τους Τροπικούς, η ανακάλυψη της ταυτότητάς του, η σύγκρουση με τον πατέρα του, ένας μεγάλος έρωτας, η στιγμή που παραλίγο να ξεχάσει ποιος είναι. Παράλληλα, έχοντας στον νου αυτές τις στιγμές, προχωρούσε από τις Πλειάδες και η σύνθεση της μουσικής της παράστασης.

Μελοποιήθηκαν τρία από τα δημοτικά τραγούδια των Τοπικών Τροπικών (Της Βοσκοπούλας, Της Αντρονίκης και Της Αντριανής, Των Λυγερών) που συνδέονται αφηγηματικά με την ιστορία του Alexandro. Οι ίδιες οι Πλειάδες κρατούν στην παράσταση έναν πολυδιάστατο ρόλο. Είναι εκεί ως όλες οι φωνές: γίνονται φορείς της αφήγησης, δραματικά πρόσωπα, στέκονται πότε στο πλευρό του κεντρικού ήρωα και πότε ως Άλλοι, εμπόδια και αντίπαλοί του. Έτσι, σκηνοθετικά η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ότι η παράσταση που είχα φανταστεί δεν έμοιαζε με τίποτε που είχα κάνει μέχρι στιγμής, ούτε είχα άλλες αναφορές· βάδιζα στα τυφλά, έχοντας όμως απόλυτη εμπιστοσύνη σε όλους τους συντελεστές της παράστασης. Γιατί όλες και όλοι που μαζί φτιάξαμε αυτή την παράσταση αφέθηκαν να συνδεθούν προσωπικά και πήγαν την παράσταση πολύ πιο πέρα από ό,τι θα μπορούσα να φανταστώ. Άλλωστε, όπου υπάρχουν προκλήσεις, μπορεί να υπάρξουν και υπερβάσεις. Ακόμα και σήμερα, που η παράσταση ετοιμάζεται ουσιαστικά για το δεύτερο κύκλο παρουσίασής της (πρώτη φορά παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2023), η φόρμα της με ξαφνιάζει: story telling, θέατρο, μουσική, πολυφωνικά τραγούδια – χρησιμοποιούμε όλα μας τα μέσα για να πούμε τελικά αυτή την ιστορία.

DSC0011 scaled H παράσταση «Τοπικοί Τροπικοί» μέσα από τα μάτια της σκηνοθέτριας, Κορίνας Βασιλειάδου

DSC9967 scaled H παράσταση «Τοπικοί Τροπικοί» μέσα από τα μάτια της σκηνοθέτριας, Κορίνας Βασιλειάδου

«Παράσταση αφιερωμένη σε τραγούδια και ιστορίες που δεν ακούστηκαν ποτέ κι όμως ήταν πάντα εκεί». Τι είναι αυτό που επιθυμεί να φέρει στην επιφάνεια η παράσταση;

Στο έργο του Χατζηπροκοπίου υπάρχουν μεταξύ άλλων και δημοσιευμένες για πρώτη φορά, όπως γράφει ο συγγραφέας, ορισμένες από τις είκοσι τέσσερις απόκρυφες εκλογές από τα τραγούδια του ελληνικού λαού, οι οποίες κατεγράφησαν μεν από τον πατριάρχη της ελληνικής λαογραφίας Νικόλαο Πολίτη, αλλά δεν συμπεριελήφθησαν ποτέ στο ομώνυμο θεμελιώδες έργο του, που εκδόθηκε το 1914. Τα εν λόγω δημοτικά τραγούδια εγείρουν ζητήματα ποικίλων μορφών ομοερωτικής επιθυμίας. Σύμφωνα και πάλι με τον Χατζηπροκοπίου: «Κινούμενες στο αυθεντικά ελληνικό δίπολο ηδονής και οδύνης, οι είκοσι τέσσερις απόκρυφες εκλογές συνιστούν δυνάμει την πρώτη εθνική μας ανθολογία queer lament, πουστιάς και ολολυγμού».

Αρχικά, λοιπόν, η παράσταση γίνεται το μέσο για να ακουστούν μερικά από αυτά τα τραγούδια και τις ξεχασμένες ιστορίες των ανθρώπων των οποίων η ζωή (κάποιες φορές και ο θάνατός τους) δεν κρίθηκαν άξια να καταγραφούν, να μείνουν στην ιστορία: το μαγικό πέρασμα ενός βοσκού που έζησε μια σύντομη ζωή ως γυναίκα πριν ξαναγίνει άντρας, της Αντρονίκης και της Αντριανής που ερωτεύτηκαν και τέλος ενός ζευγαριού που έζησαν μαζί μια ζωή, πριν το χωριό μάθει το μυστικό και τις λιντσάρει. Κι αν αυτές είναι παλιές ιστορίες που έχουν θα λέγαμε παραγραφεί, ο Alexandro Jorge de Carvalho de Polites –αυτός που πίσω από την πλάτη του τον φώναζαν «η μονάκριβη», το άσωτο τέκνο του μέγα λαογράφου Νικολάου Πολίτη– βιώνει στο παρόν του μια τέτοια ιστορία. Η παράσταση αναρωτιέται: θα γίνει ποτέ ο δικός του έρωτας, η δική του χαρά και αγωνία, ένα τραγούδι που βγαίνει από τα χείλη των πολλών; Ή και τη δική του ιστορία θα την καταπιεί το ίδιο μπαούλο που κατάπιε και τις υπόλοιπες; Είναι, εν τέλει, άξιοι οι queer έρωτες, ζωές και θάνατοι να σταθούν πλάι πλάι με τους άλλους, τους «κανονικούς», παίρνοντας επιτέλους τη θέση τους και μέσα στο συμβολικό κόσμο της κοινής μας αφήγησης;

Στην παράσταση συνυπάρχουν κείμενο, μουσική, πολυφωνικά τραγούδια. Με ποιον τρόπου συνομιλούν;

Το κείμενο, με τη μορφή πρόζας, και η μουσική είναι οι άκρες που κρατούν το νήμα της παράστασης τεντωμένο. Όποτε ο λόγος διστάζει, έρχεται η μουσική και η πολυφωνία να τον στηρίξει. Όταν το τραγούδισμα γενικολογεί, μια μοναχική φωνή μιλά συγκεκριμένα. Όποτε οι πολλές φωνές αγριεύουν, η μουσική απαλύνει. Ένα πυκνό σε νοήματα ποιητικό κείμενο, ορισμένες φορές χρειάζεται έναν πολυφωνικό αυτοσχεδιασμό για να βρει το θάρρος να ειπωθεί από σκηνής. Η παράσταση περνά από το ένα στο άλλο ελεύθερα, ανάλογα με τον κραδασμό που απαιτεί η στιγμή.

Τι θα δει τελικά επί σκηνής ο θεατής;

Οι Τοπικοί Τροπικοί είναι μια μουσική θεατρική παράσταση που επαναοικειοποιείται την παράδοση της δημοτικής ποίησης μέσα από μια queer οπτική. Στη σκηνή το κοινό θα δει μια ανάμνηση που μπορεί να μην έχει υπάρξει ποτέ. Ένα εγκαταλελειμμένο πατρικό σπίτι που το έχει πνίξει ο κήπος. Ιστορίες από ομόφυλους έρωτες που έχουν μελοποιηθεί ως παραδοσιακά, πολυφωνικά τραγούδια που ακούγονται για πρώτη φορά. Ένα μοναχικό όνειρο μέσα σε ένα άλλο όνειρο, συλλογικό.