Αν φτιάχναμε το σχολείο από την αρχή θα προσθέταμε μαθήματα χρήσιμα, που πατούν σε πραγματικές ανάγκες και οξύνουν την παρατηρητικότητα, τη φαντασία, τη χειρωναξία, την κρίση, την εφευρετικότητά τους. Μαθήματα που θα τα βοηθήσουν όχι μόνο να καταλάβουν καλύτερα τον κόσμο της επιστήμης, αλλά και να τα βγάλουν πέρα στην καθημερινή ζωή.
Η γνώση δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία. Κρύβεται σε έναν κήπο, σε ένα ξύλο που πρέπει να επισκευαστεί, σε ένα φαγητό που πρέπει να μαγειρευτεί, σε κάτι που πρέπει να σχεδιαστεί και να κατασκευαστεί. Κι όμως, τις περισσότερες φορές, οι χειρωνακτικές εργασίες υποτιμούνται, όπως υποτιμάται και η φαντασία και ο δημιουργικός τρόπος μάθησης. Αντί λοιπόν για ένα σχολείο που μαθαίνει μόνο «τι», ας φανταστούμε ένα σχολείο που μαθαίνει και «πώς» και «γιατί».
Η κηπουρική ως μάθημα υπομονής
Τα παιδιά σήμερα όλο και περισσότερο απομακρύνονται από τη φύση, από αυτό το πρώτο και τεράστιο σχολείο. Μέσω της κηπουρικής μπορούν να βάλουν τα χέρια τους στο χώμα, να φυτέψουν έναν σπόρο, να τον ποτίσουν και να τον βλέπουν σιγά σιγά να αλλάζει. Να καταλάβουν στην πράξη πώς γεννιέται και μεγαλώνει ένα φυτό. Είναι ένας απλός τρόπος να γνωρίσουν καλύτερα τη φύση, τις διαδικασίες της, αλλά και την ίδια την έννοια της ζωής και της δημιουργίας. Να χρειαστεί να έρθουν σε επαφή με προβλήματα που πρέπει να επιλύσουν, να πάρουν αποφάσεις. Ακόμη και να δουν τελικά ένα φυτό να μην τα καταφέρνει, κι αυτό χρήσιμο είναι.
Πάνω απ’ όλα, όμως, η κηπουρική είναι ένα μάθημα υπομονής. Στη φύση τίποτα δεν γίνεται αμέσως. Φυτεύεις σήμερα έναν σπόρο και δεν μπορείς να περιμένεις να έχεις αύριο ένα μεγάλο φυτό. Χρειάζεται χρόνος, φροντίδα, νερό, προσοχή. Το παιδί μαθαίνει να περιμένει, να παρατηρεί και να επιμένει χωρίς να βλέπει αμέσως το αποτέλεσμα. Να ένα από τα πιο χρήσιμα μαθήματα στη ζωή: ότι κάποια πράγματα δεν μπορούμε να τα βιάσουμε. Χρειάζεται να φροντίζουμε αυτό που θέλουμε να μεγαλώσει. Και ότι, πολλές φορές, η χαρά βρίσκεται όχι μόνο στο αποτέλεσμα, αλλά και στο να βλέπεις κάτι να δημιουργείται λίγο λίγο, μπροστά στα μάτια σου, πόσω μάλλον όταν έχεις συμβάλλει και εσύ σε αυτό.
Βασικές τεχνικές επισκευών στο σπίτι
Πόσοι και πόσοι αριστούχοι απόφοιτοι λυκείου ξέρουν να λύνουν μια δύσκολη εξίσωση, αλλά δεν μπορούν να αλλάξουν μια φλάντζα (λαστιχάκι) σε μια βρύση που στάζει; Ωραία και τα μαθηματικά, όμορφη και η φιλολογική ανάλυση ενός ποιήματος, δε λέω, αλλά όχι και να κοιτάμε έντρομοι έναν πίνακα ηλεκτρικού ρεύματος ή δυο ούπα, χωρίς να ξέρουμε τι κάνουν ή τι να τα κάνουμε.
Ένα σχολικό μάθημα βασικών επισκευών στο σπίτι δεν θα είχε στόχο να κάνει τα παιδιά υδραυλικούς ή ηλεκτρολόγους. Θα τους μάθαινε, όμως, να μη θεωρούν καταστροφή κάθε μικροβλάβη ή θα τα προετοίμαζε να φροντίζουν σωστά ένα σπίτι. Εν ολίγοις, θα τους πρόσφερε μια κάποια αυτονομία για το μέλλον.
Φαντάζομαι, λοιπόν, ένα μάθημα αφιερωμένο στη συναρμολόγηση ενός επίπλου, ένα άλλο στο σωστό κάρφωμα και στερέωμα ενός ραφιού στον τοίχο χωρίς να χτυπηθούν ηλεκτρικά καλώδια, σωλήνες νερού ή αερίου, ένα άλλο αφιερωμένο στις πιθανές βλάβες («Τώρα αυτό το λαμπάκι που βγάζει σπίθες είναι επικίνδυνη βλάβη; Χρειάζεται επαγγελματία ή μπορώ να το αναλάβω και μόνος-η;») και οπωσδήποτε ένα για στοκάρισμα, ξύσιμο και βάψιμο τοίχων, μιας κι αυτές οι εργασίες είναι σαν κρυολόγημα, όλοι κάποια στιγμή πρέπει να τις περάσουμε. Αυτά προτείνω εγώ κι από εδώ και πέρα, για τους εκπαιδευτικούς, sky is the limit!
Ταξιδεύοντας τον κόσμο χωρίς αποσκευές
Τι θα γινόταν αν στο μάθημα της Γεωγραφίας, αντί να μαθαίνουμε μια χώρα μόνο από τον χάρτη, να μπορούσαμε να την «επισκεφθούμε» και να τη γνωρίσουμε μέσα από την «καθημερινή» ζωή των κατοίκων της; Αρχικά, φανταστείτε μια τάξη όπου τα παιδιά βρίσκουν τη χώρα στον χάρτη και υπολογίζουν πόσα χιλιόμετρα απέχει από την Ελλάδα. Με ψηφιακούς χάρτες αναζητούν πώς μπορούν να ταξιδέψουν εκεί: με αεροπλάνο, πλοίο ή τρένο και πόση ώρα διαρκεί το ταξίδι.
Μετά αρχίζει η εξερεύνηση! Τι τρώνε και τι πίνουν; Ποια προϊόντα παράγουν; Ποια είναι η μουσική, οι γιορτές, οι παραδόσεις και τα έθιμά τους; Τα παιδιά μπορούν να φέρουν στην τάξη ένα χαρακτηριστικό προϊόν ή αντικείμενο της χώρας, να το παρουσιάσουν και, όπου είναι ασφαλές και επιτρέπεται, να δοκιμάσουν ένα παραδοσιακό τρόφιμο.
Στη συνέχεια, η τάξη μετατρέπεται σε μια μικρή «χώρα». Με θεατρικό παιχνίδι, μουσική και αυτοσχεδιασμό, τα παιδιά υποδύονται κατοίκους, ταξιδιώτες ή ξεναγούς και παρουσιάζουν όσα ανακάλυψαν.
Έτσι, η Γεωγραφία δεν είναι πια αποστήθιση πληροφοριών. Τα παιδιά μαθαίνουν ουσιαστικά πού βρίσκεται μια χώρα, πώς είναι η ζωή εκεί και τι την κάνει ξεχωριστή. Και όταν μια γνώση συνδέεται με εικόνες, ήχους, γεύσεις, κίνηση και προσωπική συμμετοχή, γίνεται εμπειρία. Και μια τέτοια εμπειρία δύσκολα ξεχνιέται.
Χειρωνακτική εργασία
Πολλοί υποστηρίζουν πως η χειρωνακτική εργασία θα εξαφανιστεί λόγο της τεχνολογικής εξέλιξης. Αυτή η υπόθεση εργασίας δεν είναι τωρινή. Η εργασία με τα χέρια πρώτα απαξιώθηκε στα μυαλά των ανθρώπων, αλλά καθόλου δεν έπαψε να υπάρχει. Απαξιώθηκε μιας και προβλήθηκε μόνο ένα είδος της, αυτή του εργοστασιακού εργάτη, που ακολουθεί τον ρυθμό της αυτοματοποιημένης μηχανής. Αυτή, ναι, μπορεί να χαθεί και ναι είναι μια εργασία χωρίς σκέψη, δημιουργία και ιδιαίτερα επίπονη για το σώμα αλλά και το μυαλό.
Η χειρωνακτική εργασία όμως, με την έννοια του τεχνίτη, όχι μόνο δεν έχει καταργηθεί αλλά είναι και περιζήτητη. Και είναι αδύνατον να αντικατασταθεί από τα ρομπότ. Στα σχολεία έχει σημασία να διδάσκεται η ιστορικότητα της χρησιμοποίησης των χεριών και του μυαλού, μέσω εργαλείων στην εξέλιξη του ανθρώπου και των κοινωνιών του. Αυτή η εξέλιξη τους έκανες πιο ικανούς, πιο έξυπνους, πιο αποτελεσματικούς. Να γίνει κατανοητό πως μια κοινωνία που θα βασίζεται μόνο στις μηχανές είναι αδύνατον να σταθεί, αλλά και αν δημιουργηθεί θα είναι μια κοινωνία φτωχή, δυστοπική, θλιβερή.
Υπάρχει η ζωντανή (χέρια, μυαλό, άνθρωπος) και η νεκρή (μηχανές, εργαλεία) εργασία. Είστε σίγουροι ότι πρέπει τα παιδιά μας να μαθαίνουν, όπως προστάζει το μεταμοντέρνο σχέδιο, πως η λύτρωση είναι περισσότερη νεκρή εργασία;
