Όταν κάτι τόσο αρχέγονο όσο το θέατρο συναντιέται με κάτι τόσο πηγαίο όσο η παράδοση, μία πανίσχυρη βάση έχει ήδη δημιουργηθεί. Η παραλογή της Λυγερής και του γιοφυριού της Άρτας έχει περάσει από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά. Έχει τραγουδηθεί, έχει νοηματοδοτηθεί, έχει νοηματοδοτήσει, έχει επηρεάσει πολυτρόπως. Η παράσταση «Πετριχώρα», βασισμένη στο δημοτικό τραγούδι, έρχεται να βάλει το λιθαράκι της σε αυτό το παλίμψηστο.
Έπειτα από τη Θεσσαλονίκη στην οποία έκανε πρεμιέρα πέρυσι τον χειμώνα και 4 βραβεία, διεθνή και εγχώρια, έχουμε την τύχη να την παρακολουθήσουμε και στην Αθήνα στο Θέατρο Noūs – Creative space, για 5 παραστάσεις.
Ακολουθεί η κουβέντα μας με τη Νεφέλη Γκίκογλου, ηθοποιό της παράστασης και μέρος του εννιαμελούς θιάσου-κοινότητας που συντονίζει φωνές, πρόσωπα και σώματα επί σκηνή.
Η «Πετριχώρα» βασίζεται σε ένα από τα πιο γνωστά δημοτικά τραγούδια της ελληνικής παράδοσης, «Το γιοφύρι της Άρτας». Πώς προσεγγίσατε εσείς προσωπικά τη Λυγερή και τι σας συγκίνησε περισσότερο στην ιστορία της;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία στη συγκεκριμένη παράδοση είναι πως η Λυγερή δεν είναι μια τυπική ηρωίδα. Δε γίνεται εκούσια ο ένας για τους όλους. Γίνεται σύμβολο μέσω μιας θυσίας που δεν επέλεξε. Δεν αντιμετωπίζεται όμως και ως θύμα, απλά ως ένα πρόβατο για σφαγή. Γι’ αυτό και η κοινωνία της Πετριχώρας δεν είναι απλώς ένας χορός που την ορίζει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αλλά ξεχωριστές οντότητες που η καθεμία επιλέγει να την αντιμετωπίσει με μια προσωπική αιτιολόγηση. Και αυτό είναι που μετατρέπει όλες αυτές τις αρχέγονες φιγούρες σε ανθρώπους, και πιο πολύ απ’ όλους την ίδια τη Λυγερή.
Το έργο θέτει ένα καίριο ερώτημα: «Τι κοινωνία είναι αυτή που χρειάζεται να χτίσει Λυγερές για να προοδεύσει;». Πώς το μεταφράζετε αυτό στη σημερινή εποχή; Πιστεύετε ότι η «θυσία» εξακολουθεί να υπάρχει με άλλες μορφές;
Δυστυχώς υπάρχει. Και με μορφές όχι πολύ διαφορετικές από αυτή που η Πετριχώρα περιγράφει. Η «θυσία» δεν παύει να είναι επιλογή. Είτε πρόκειται για το «κοινό καλό», είτε για κάποια «παράπλευρη απώλεια» στο όνομα ενός μεγαλύτερου σκοπού, είτε για προσωπική εξιλέωση, όταν φτάνουμε να ονομάσουμε κάτι θυσία, ήδη δεν αναγνωρίζουμε την ευθύνη που οδήγησε σε αυτήν την πράξη.
Η παράσταση έχει έντονα τελετουργικό και σωματικό χαρακτήρα, με έμφαση στην κίνηση και στη φωνή. Πόσο απαιτητική ήταν αυτή η διαδικασία για εσάς ως ηθοποιό;
Πρόκειται για μια διαδικασία που βασίζεται στην εμπιστοσύνη και στην επικοινωνία. Οι απαιτήσεις σε σωματικό και φωνητικό επίπεδο είναι υψηλές, αλλά οι ποιότητες αυτές δε θα αναδεικνύονταν αν αυτά τα εννέα σώματα δε λειτουργούσαν σε αρμονία. Η μεγαλύτερη λοιπόν πρόκληση για εμάς υπήρξε στο να γίνουμε, ως ατομικότητες, μέλη ενός συνόλου που κινείται σαν ζωντανός οργανισμός.
Ο σκηνοθέτης Χάρης Θώμος έχει αναπτύξει ένα ιδιαίτερο σκηνικό λεξιλόγιο. Πώς ήταν η συνεργασία σας μαζί του και τι σας δίδαξε αυτό το δημιουργικό ταξίδι;
Είναι πολύ σημαντικό, από την πρώτη συνεργασία με έναν σκηνοθέτη, να δημιουργούνται δίαυλοι επικοινωνίας που εξελίσσουν τη δημιουργική διαδικασία. Είναι ένας καλλιτέχνης που έχει στόχο και όραμα, δίνοντας παράλληλα χώρο για να ανθίσουν άνθρωποι και στιγμές.
Η «Πετριχώρα» έχει ήδη αποσπάσει τέσσερα βραβεία, δύο διεθνή και δύο εγχώρια, ενώ έχει αγαπηθεί ιδιαίτερα από το κοινό. Πώς βιώσατε αυτή την αναγνώριση και τι σημαίνει για εσάς ως μέλος του θιάσου;
Είναι σίγουρα πολύ συγκινητική η ανταπόκριση του κόσμου στην παράσταση μας, και κρατάω το γεγονός ότι μια ιστορία που, ενώ είναι μέρος της παράδοσής μας, μπορεί να μιλήσει μια τόσο διεθνή γλώσσα και να αγγίξει και το μη ελληνόφωνο κοινό.
Το όνομα της παράστασης σημαίνει «η μυρωδιά της γης μετά τη βροχή». Αν έπρεπε να αποδώσετε τη δική σας «πετριχώρα» με λόγια ή εικόνες, τι θα ήταν;
Την αίσθηση του «πετριχώρ» την αντιλαμβάνομαι ως κάτι πολύ οικείο και ταυτόχρονα αιώνιο. Ό,τι πιο κοντά σε αυτό είναι τα μουσικά ακούσματα που έχω από την οικογένειά μου.
Το έργο διερευνά τη «σύγκρουση» ανάμεσα στο ατομικό και στο συλλογικό, στην πρόοδο και στην παράδοση. Εσείς προσωπικά πού τοποθετείστε ανάμεσα σε αυτές τις έννοιες;
Δεν ξέρω αν πρόκειται τόσο για τοποθέτηση, όσο για προβληματισμό. Δε μπορεί να υπάρξει συλλογική ευθύνη χωρίς το γνώθι σαυτόν, όπως δε μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος χωρίς κατανόηση και αποδοχή του παρελθόντος. Στόχος λοιπόν δεν είναι μέσα από αυτή την παράσταση να πάρει κάποιος θέση, όσο να κατανοήσει πως σε τέτοιες συγκρούσεις η απάντηση ποτέ δεν είναι άσπρο μαύρο.
Η παράσταση χαρακτηρίζεται ως «θεατρική μυσταγωγία». Πιστεύετε ότι το θέατρο έχει ακόμα τη δύναμη να λειτουργεί ως τελετουργία;
Η θεατρική τέχνη ως πράξη έχει τη δύναμη να επανέρχεται πάντα στις συνιστώσες οι οποίες τη δημιούργησαν. Το τρίπτυχο όπου ο άνθρωπος που βρίσκεται «επί σκηνής», χωρίς να χάσει την ουσία του, μεταμορφώνεται σε κάτι πέρα απ’ τον εαυτό του, και υπάρχει ο θεατής-παρατηρητής, να «θεαθεί» αυτή τη μεταμόρφωση. Όσο λοιπόν υπάρχει πίστη σε αυτά τα απλά υλικά, το θέατρο κρατάει την επαφή με τις ρίζες του και επανανακαλύπτεται – και αυτή είναι η τελετουργική διάσταση που κρύβεται βαθιά μέσα του.
Υπάρχουν πράγματα τα οποία μάθατε μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία τα οποία σας εξέπληξαν και θα τα θυμάστε ως πληροφορίες;
Στη συλλογική έρευνα για να κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορία της Λυγερής, αναζητήσαμε όλοι ιστορίες γυναικών που θεωρούσαμε ότι με κάποιο τρόπο το βίωμά τους συνδέεται με αυτό της ηρωίδας μας. Από την Υπατία μέχρι και την Αν Μπολέιν και την Άλκη Ζέη, έμαθα ιστορίες τρομερά ενδιαφέρουσες και ανατριχιαστικές.
Κλείνοντας, τι κρατάτε εσείς μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία και από την ίδια την παράσταση;
Η παράσταση αυτή είναι για μένα μια υπενθύμιση πως το σώμα, η φωνή και ο λόγος μπορούν να πουν ιστορίες, βαθιά διαχρονικές, με τρόπο που ο κάθε θεατής τόσο προσωπικά, όσο και μέσω της συλλογικής μνήμης και βιώματος, έχει τη δυνατότητα να συνδεθεί.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
Σάββατο 25 Οκτωβρίου στις 21:30, Κυριακή 26 Οκτωβρίου στις 20:30
Παρασκευή 31 Οκτωβρίου στις 21:30, Σάββατο 1 Νοεμβρίου στις 21:30
Κυριακή 2 Νοεμβρίου στις 20:30
ΧΩΡΟΣ: Θέατρο Noūs – Creative space, Τροίας 34, Αθήνα
ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 60’
Video παράστασης:
