Η Ισμήνη και η Κατερίνα. Η μία είναι 95 χρονών και η άλλη ξεκινάει μόλις την ενήλικη ζωή της…
Πόσο χρονών είσαι, Ισμήνη;
Ας κόψουμε κάτι, ας πούμε 95.
Ποια ήταν η πιο ευτυχισμένη περίοδος της ζωής σου;
Η μία όταν έκανα τα κορίτσια μου κι η άλλη όταν έκανα τα εγγόνια μου.
Και ποια ήταν η πιο δύσκολη περίοδος;
Τα χρόνια της κατοχής και όσα ακολούθησαν. Η ανέχεια, το κυνηγητό, οι άσχημες πολιτικές καταστάσεις, οι φυλακίσεις που έζησε η οικογένειά μου.
Τι θα συμβούλευες ένα κορίτσι 18 χρονών;
Δεν μπορώ να δώσω καμιά συμβουλή, γιατί η ζωή πλέον είναι πολύ διαφορετική απ’ ό,τι ήταν τότε και θα πέσω έξω. Να είναι ειλικρινής; Να είναι τίμια; Αυτά δεν έχουν πέραση πια…ούτε η ευθύτητα. Εγώ αυτά ήξερα. Δε μ’ άρεσε το ψέμα, η αχαριστία και η ατιμία, αλλά βλέπω ότι τώρα αυτά είναι τα πιο συνηθισμένα. Και μόνο που ανοίγω την τηλεόραση και βλέπω αυτά που βλέπω…Ναι, ας πούμε ότι θα της έλεγα να είναι ειλικρινής, τίμια, να προσφέρει στον συνάνθρωπο ό,τι μπορεί.
Σ’ έχω ακούσει να λες να ακολουθούμε τα όνειρά μας, όμως, εμείς οι νεότεροι…
Ναι, γιατί εμείς δεν μπορούσαμε να έχουμε όνειρα, όλα ήταν τόσο περιορισμένα. Τώρα υπάρχει αφθονία. Ήθελα να τελειώσω τη μουσική μου, αγαπούσα τη φωτογραφία, μου άρεσε να εμφανίζω φωτογραφίες. Στην επαρχία, όμως, στο χωριό που μεγάλωσα και στα χρόνια που μεγάλωσα δεν ήταν δυνατό να κάνω κάτι απ’ όλα αυτά. Σήμερα είναι πολύ πιο εύκολα αυτά τα πράγματα.
Τι άλλο ήταν διαφορετικό στις ζωές των γυναικών τότε; Τι δυσκολίες υπήρχαν;
Για μια γυναίκα τότε, το πιο δύσκολο ήταν το νοικοκυριό της. Οι δρόμοι ήταν απαίσιοι, μες στις λάσπες, όλη μέρα να πλένεις τα παπούτσια όλης της οικογένειας. Ρεύμα δεν είχαμε, στις 12 το βράδυ έκλεινε το φως. Δεν είχαμε ψυγεία, είχαμε τον πάγο στην παγονιέρα, ένα ντουλαπάκι, δηλαδή που βάζαμε τον πάγο. Αυτά μας έτρωγαν όλο το χρόνο. Κι από κοινωνική ζωή, μηδέν. Η χαρά μας ήταν να ναι καλός ο καιρός να πάμε μια βόλτα. Υπήρχε όμως ουσιαστική επαφή όταν βρισκόμασταν. Είχες τις φιλενάδες να κουβεντιάσεις, να βγεις λίγο μαζί τους. Δεν υπήρχε η αποξένωση που υπάρχει τώρα με τα κινητά. Δεν κουβεντιάζουν καθόλου τα νέα παιδιά, δε συζητάνε. Είναι εκνευριστικό. Τότε είχαμε περισσότερη επαφή.
Τι πιστεύεις ότι χαρακτηρίζει τη γυναικεία φύση;
Νομίζω ότι οι γυναίκες είναι πιο συναισθηματικές, πιο ευαίσθητες, οι άντρες είναι πιο αδιάφοροι.
Υπάρχει ισότητα;
Δεν έχουμε ακόμα τα ίδια δικαιώματα. Υπάρχει εκμετάλλευση νομίζω από τους άντρες εργοδότες, τους συναδέλφους. Αυτό καταλαβαίνω εγώ. Και στα συναισθηματικά…δεν ξέρω. Τότε τα φλερτ μας και τα κόρτε μας ήταν φυσιολογικά, δεν έβλεπα διαφορά ανάμεσα σε άντρες και γυναίκες. Φλερτάραμε εξίσου κι αυτοί κι εμείς, αλλά δεν υπήρχε χυδαιότις, ήταν πιο καλόβολα τ’ αγόρια τότε. Τώρα υπάρχει και βία από τους άντρες. Εγώ δε θυμάμαι τόσο άγρια περιστατικά. Δε θυμάμαι καν να μου παραπονιέται φίλη μου ότι ο άντρας της την δέρνει.
Αποχαιρέτησέ μας με μια ιστορία της Ισμήνης από τα παλιά.
Την ξέρεις την ιστορία αλλά θα στην ξαναπώ. Θυμάμαι το δημοψήφισμα του ’68. Όλοι ψήφιζαν εκτός παραβάν για να κάνουν τους καλούς και από φόβο. Εγώ μπήκα επιδεικτικά μέσα στο παραβάν και ψήφισα, όπως έπρεπε και όπως έλεγε ο νόμος. Ένιωσα πως αυτός ήταν ο μόνος μου τρόπος εκείνον τον καιρό να κάνω αντίσταση. Βγήκε στη φόρα και συζητήθηκε. Έγινε σούσουρο. Νέα γυναίκα να κάνει τέτοιο πράγμα. Έτσι ένιωσα, έτσι έκανα. Δεν έκλεινα το στόμα μου και πολύ εδώ που τα λέμε κι όταν μ’ έτρωγε το άδικο, το φώναζα.
Ετοιμάζεσαι για τις πανελλήνιες. Πώς είναι τα πράγματα; Πολύ άγχος;
Πολύ! Και πολλά μπερδεμένα συναισθήματα και καταστάσεις. Αλλά είναι και όμορφη περίοδος, γιατί αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι καλύτερα τους ανθρώπους και τι συμβαίνει γύρω σου, τις προθέσεις κάποιου, πως σκέφτεται, πως δρα, τι αντιλήψεις έχει.
Ποια βλέπεις να ναι η πιο μεγάλη ανησυχία των παιδιών της ηλικίας σου;
«Θα τα καταφέρω να περάσω σε μια σχολή;», «Θα ναι ευχαριστημένοι οι γονείς μου ή θα τους απογοητεύσω;» Περιμένουμε κι εμείς πράγματα απ’ τον κόσμο, πότε θα ανακαλύψουμε αληθινές σχέσεις στη σχολή, στο Πανεπιστήμιο. Στα 18 δεν έχεις μια καλλιεργημένη προσωπική ταυτότητα ακόμα. Επικρατεί ένα χάος στο παιδικό μας μυαλό. Δε βγάζει πολύ νόημα προς το παρόν…
Υπάρχει κάτι που σε θυμώνει κι αν μπορούσες θα άλλαζες;
Με τη ζωή μου είμαι ευχαριστημένη. Δεν έχω παράπονο. Έχω τους γονείς μου, έχω ό,τι χρειάζομαι. Αλλά ας πούμε τα παιδιά της ηλικίας μου ζουν στον κόσμο της τεχνολογίας και οι περισσότεροι μένουν εγκλωβισμένοι εκεί και χωρίς καλή επαφή με την πραγματικότητα. Αυτό με εξοργίζει. Εγώ για μια μέρα έμεινα χωρίς κινητό και αισθάνθηκα ήρεμη. Έβγαλα βόλτα το σκύλο μου κι άκουγα για πρώτη φορά την ανάσα του, το λαχάνιασμά του, γιατί δεν είχα ακουστικά. Παίξαμε…
Επίσης παλιά μπορεί κάποιος να σου πρόσφερε ένα λουλούδι ή να σου λεγε απλά «θέλω να γνωριστούμε». Τώρα περπατάς στο δρόμο και… δεν ξέρουν πως να μιλήσουν όμορφα, δεν ξέρουν πως να μιλήσουν σε μια γυναίκα που τους αρέσει και καταλήγουν να την προσβάλλουν.
Τι σου έρχεται στο μυαλό όταν μιλάμε για τη μέρα της γυναίκας;
Η μαμά μου και η φύση, η άνοιξη.
Στο σχολείο πιστεύεις ότι οι καθηγητές φέρονται αλλιώς στα αγόρια και αλλιώς στα κορίτσια;
Ναι, σίγουρα. Εγώ μπορεί να αργήσω δέκα λεπτά, αλλά θα μ’ αφήσουν να μπω στο μάθημα εύκολα, ενώ αν ένα αγόρι αργήσει το ίδιο, μάλλον θα το στείλουν με χαρτί στον διευθυντή. Εμάς μας φέρονται πιο γλυκά και πιο τρυφερά. Με τα αγόρια είναι πιο προκατειλημμένοι.
Και το ζήτημα των φύλων και των έμφυλων ταυτοτήτων; Έχω την αίσθηση ότι απασχολεί πολύ τη νέα γενιά, ισχύει;
Έχουμε παιδιά που έχουν γεννηθεί θηλυκά άτομα αλλά αυτοπροσδιορίζονται ως άντρες. Έχουν αλλάξει το όνομά τους και ζητάνε απ’ τους καθηγητές να τους φωνάζουν με αυτό, αλλά εκείνοι δεν το κάνουν. Τουλάχιστον τώρα πια -στο λύκειο- δεν δίνουν οι καθηγητές τόση σημασία στον τρόπο που ντύνεσαι. Στο γυμνάσιο μια κοπέλα που είχε φορέσει αντρικά ρούχα την είχαν στείλει πίσω σπίτι να αλλάξει, στοχοποιήθηκε, το θεώρησαν προσβλητικό.
Τι εύχεσαι για την Κατερίνα σε 10 χρόνια από τώρα;
Θέλω να ’μαι χαρούμενη και να κάνω μια δουλειά που να μ’ αρέσει, να έχω κοντά μου ζώα, μερικούς φίλους που να με νοιάζονται κι έναν σύντροφο.
