Είναι εκείνη η στιγμή που ανοίγεις την μπαλκονόπορτα. Ξαφνικά, σαν να αναπνέεις καλύτερα. Κάτι αλλάζει. Ο αέρας κινείται αλλιώς. Η πόλη αποκτά ήχο. Το μπαλκόνι δεν ανήκει σε μία εποχή, και η καθεμία το διεκδικεί διαφορετικά. Άλλοτε με ιδρώτα κάτω απ’ τις μασχάλες και άλλοτε με μια κουβέρτα στους ώμους και μια κούπα ζεστό καφέ στο χέρι.
Για τους ανθρώπους της πόλης είναι κάτι σαν τις πλατείες των χωριών: μιλάς με τον γείτονα, χαζεύεις τους περαστικούς, ανταλλάσσεις βλέμματα, χαλαρώνεις, μαζεύεσαι με την οικογένεια, με φίλους ή και μόνος. Τα ανοίγεις είτε όταν θες να κάνεις εσύ ένα βήμα προς το έξω είτε όταν θες λίγο έξω να μπει μέσα.
Μπαλκόνι, εξώστης ή βεράντα;
Η λέξη μπαλκόνι είναι άμεσο δάνειο από την ιταλική balcone. Στα ελληνικά, η πιο «επίσημη» εκδοχή είναι ο εξώστης: μια περιφραγμένη προεξοχή σε κτίριο, συνήθως στο ίδιο επίπεδο με το πάτωμα του ορόφου. Και μετά έρχεται το μπαλκονάκι, η υποκοριστική εκδοχή που κρύβει μέσα της μια οικειότητα. Όπως και η βεράντα, από το ιταλικό veranda, που συνήθως δηλώνει έναν πιο πλατύ, συχνά στεγασμένο, χώρο. Είναι όμως το ίδιο το μπαλκόνι με το μπαλκονάκι; Όχι ακριβώς. Το μπαλκονάκι είναι περισσότερο συναίσθημα παρά μέγεθος. Είναι εκεί όπου «κάθεσαι στο μπαλκονάκι σαν λουλούδι αθάνατο» και αφήνεις το χρόνο και τις σκέψεις να περνούν.
Τι θα βρούμε στο μπαλκόνι:
Της Στεργιάνας
- Ένα τραπέζι με τραπεζομάντηλο
- Ένα ονυχοδρόμιο
- Μία απλώστρα
- Μία σημαία της Παλαιστίνης
- Τρεις γλάστρες
- Πολλά άδεια γλαστράκια
- Ένα χαλάκι ριγέ
- Δύο καρέκλες
- Ένα κερί σιτρονέλας
- Ένα τασάκι
Του Θοδωρή
- Γλάστρες με φυτά και χωρίς
- Μία καρέκλα
Τα μπαλκόνια της πόλης, εξώστες προς τον ουρανό
Ανάμεσα στο μέσα και στο έξω
Το μπαλκόνι είναι μια ιδιότυπη κατάσταση: δεν είναι ούτε μέσα ούτε έξω. Είναι μια προεξοχή που αιωρείται ανάμεσα στον ιδιωτικό και στον δημόσιο χώρο. Ένα όριο που δεν είναι ποτέ ξεκάθαρο. Βγαίνοντας στο μπαλκόνι, συμμετέχεις στα κοινά χωρίς να εγκαταλείπεις την ιδιωτικότητα. Το είδαμε έντονα την περίοδο της πανδημίας, τα μπαλκόνια γέμισαν ξανά. Κάποιοι ίσως τότε να θυμήθηκαν ότι έχουν μπαλκόνι… Χειροκροτήματα, τραγούδια, συνομιλίες από απόσταση: μια νέα μορφή κοινότητας γεννήθηκε πάνω από το επίπεδο του δρόμου. Το μπαλκόνι έγινε σκηνή.
Μικρή ιστορία των μπαλκονιών στην Ελλάδα
Τα μπαλκόνια στην Ελλάδα εμφανίζονται κυρίως από τον 19ο αιώνα και μετά. Στην αρχή ήταν μικρές ξύλινες προεξοχές. Με την έλευση του μοντερνισμού και την εξάπλωση των πολυκατοικιών, το μπαλκόνι παίρνει τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι οικοδομικοί κανονισμοί μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Χάρη στο οπλισμένο σκυρόδεμα, οι προεξοχές έγιναν πιο εύκολες κατασκευαστικά, αλλά και υποχρεωτικές σε πολλές περιπτώσεις.
Υπήρχαν κανόνες: το πλάτος του μπαλκονιού εξαρτιόταν από το πλάτος του δρόμου. Σε ένα δρόμο 10 μέτρων, το μπαλκόνι μπορούσε να προεξέχει έως και 1 μέτρο. Ο λόγος; Να μη στερείται ο ήλιος από τους κάτω ορόφους. Η πόλη σχεδιάστηκε με το βλέμμα στον ήλιο, δηλαδή στο φως.
Η ανάγκη για μπαλκόνια συνδέεται άμεσα με τη νεωτερικότητα και τους κανόνες υγιεινής. Όταν οι αυλές χάθηκαν και οι άνθρωποι μετακόμισαν σε διαμερίσματα, έπρεπε να βρεθεί ένας τρόπος να μπει ο ήλιος και ο αέρας μέσα στο σπίτι. Το μπαλκόνι έγινε αυτός ο τρόπος.
Τι θα βρούμε στο μπαλκόνι:
Της Χριστίνας
- Ένα τραπέζι με καρέκλες
- Μία κούνια μπαλκονιού μονοθέσια
- Φυτά
- Ψησταριά υγραερίου
- Ποτιστήρι
- Απλώστρα
- Δύο ποδήλατα
- Δύο πατίνια
Της Υρώς
- Γλάστρες με λουλούδια
- Μεταλλική ντουλάπα
- Φερ φορζέ τραπέζι με δύο καρέκλες και δύο σκαμπό
Κλίμα, πολιτισμός και κοινωνικότητα
Το μπαλκόνι δεν είναι απλώς αρχιτεκτονικό στοιχείο, είναι πολιτισμικός δείκτης. Στον ευρωπαϊκό Νότο, όπου το κλίμα επιτρέπει την εξωστρέφεια, το μπαλκόνι είναι βασικό κομμάτι της καθημερινότητας. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, τα μπαλκόνια δημιουργούν μια υπερυψωμένη γειτονιά. Τα στενά δρομάκια γεμίζουν με φωνές από πάνω. Στη Μέση Ανατολή, αντίθετα, η κοινωνικότητα αναπτύσσεται γύρω από εσωτερικά αίθρια. Ο δρόμος δεν έχει τον ίδιο ρόλο. Η ζωή είναι πιο εσωστρεφής. Στην Ελλάδα, το μπαλκόνι είναι προέκταση του δρόμου. Είναι η έξοδος του Έλληνα προς τα έξω, χωρίς να φύγει από το σπίτι.
Τι βρίσκουμε στα μπαλκόνια;
Κάθε μπαλκόνι είναι ένα μικρό πορτρέτο του ιδιοκτήτη του. Γλάστρες, ζαρντινιέρες και αναρριχώμενα. Καρέκλες, τραπέζια και σκαμπό. Απλωμένες μπουγάδες που ανεμίζουν σαν σημαίες καθημερινότητας. Φωτάκια, ριχτάρια, μικρά τραπεζάκια. Και φυσικά, ανθρώπους. Αν είσαι παρατηρητικός, μπορείς να καταλάβεις πολλά: ποιος είναι πρωινός τύπος, ποιος αγαπά τα φυτά, ποιος βαριέται να καθαρίσει, ποιος περιμένει κάποιον.
Το μπαλκόνι ως δωμάτιο
Στην ελληνική πραγματικότητα, το μπαλκόνι λειτουργεί σαν ένα ακόμη δωμάτιο του σπιτιού. Τρώμε εκεί, δουλεύουμε, μιλάμε στο τηλέφωνο, χαζεύουμε.
Σε παλαιότερες μορφές αρχιτεκτονικής, αυτή τη λειτουργία την είχαν οι αυλές ή οι βαθιές βεράντες των αρχοντικών. Στα νησιά, οι ταράτσες αντικαθιστούσαν το μπαλκόνι, εκεί έτρωγαν, εκεί κοιμόντουσαν. Με την πολυκατοικία, όλα αυτά συμπυκνώθηκαν σε λίγα τετραγωνικά εξώστη.
Τελικά, στο δικό μου ή στο δικό σου;
Παντού! Γιατί στην πραγματικότητα, όλα τα μπαλκόνια επικοινωνούν μεταξύ τους. Είναι μια γειτονιά στο ενδιάμεσο της πόλης. Είναι τα αυτιά και τα μάτια των διαμερισμάτων. Είναι μικρές σκηνές όπου παίζεται η καθημερινότητά μας. Και κάθε άνοιξη, μόλις ανοίγεις την μπαλκονόπορτα, γίνεσαι κι εσύ μέρος της.
Ένα τραγούδι, μια συνήθεια
«Τσάι με λεμόνι στο μπαλκόνι» τραγουδάει ο Δάκης κι εμείς φυσικά προσθέτουμε την αντιμπατσική συνέχεια που όλοι ξέρουμε και αγαπάμε!
3 προτάσεις για τα μπαλκόνια της άνοιξης, που ξεφεύγουν από τα κλασικά
από την Πόλυ Βαγγελάτου (Κέντρο Κήπου Βαγγελάτου)
Λοροπέταλο – Loropetalum chinense
Ένα ευέλικτο θαμνάκι που μπορείς είτε να το κρατήσεις χαμηλό ή να το αφήσεις να φτάσει περίπου το ένα μέτρο. Ξεχωρίζει για το φούξια άνθος του που κάνει όμορφη αντίθεση με τα σχεδόν μπορντό φύλλα του. Είναι αειθαλές, πολυετές και πολύ ανθεκτικό, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις. Την άνοιξη γεμίζει άνθη και δίνει χρώμα στο μπαλκόνι. Ένα ελαφρύ κλάδεμα στο τέλος του χειμώνα αρκεί. Θέλει ήλιο, έστω λίγες ώρες τη μέρα.
Γιασεμί πολυανθές – Jasminum polyanthum
Όχι το κλασικό Χιώτικο, αλλά μια εξίσου όμορφη και πιο «εύκολη» εκδοχή. Ανθίζει από Μάρτιο μέχρι Μάιο και γεμίζει τον χώρο με έντονο, γλυκό άρωμα. Είναι ανθεκτικό, δεν ζητάει πολλά και με ένα απλό κλάδεμα επίσης στο τέλος του χειμώνα, διατηρείται κουκλίστικο. Μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 2 μέτρα, αλλά το ύψος του φυσικά το ορίζεις εσύ, ανάλογα και με το μπαλκόνι σου. Τον θέλει τον ήλιο του. Αν κάποιος ασχολείται με αυτά, το γιασεμάκι αυτό δίνει και έλαια!
Αργυράνθεμο – Argyranthemum sp.
Πιο ανθεκτική από την κλασική μαργαρίτα και με τεράστια ποικιλία χρωμάτων: φούξια, κόκκινο, λευκό, κίτρινο… τα πάντα! Αν θέλει κανείς, στήνει ολόκληρο μπαλκόνι μόνο με αυτές, παίζοντας με τις αποχρώσεις τους. Είναι χαμηλή (μέχρι 50 εκ.), πολυετής και εύκολη στη φροντίδα, με ένα απλό κλαδεματάκι κι αυτή στα τέλη του χειμώνα. Σημαντικό: έχει γύρη, οπότε προσοχή σε αλλεργίες και να θυμάσαι ότι προσελκύει μέλισσες – καλό για το οικοσύστημα, αλλά keep it in mind.
Δυο διάσημα μπαλκόνια
Το μπαλκόνι μπορεί να γίνει σκηνή για τα πάντα: από ερωτικές εξομολογήσεις μέχρι επαναστατικούς λόγους.
A. Το μπαλκόνι του Άρη Βελουχιώτη στη Λαμία
B. Το μπαλκόνι της Ιουλιέτας στη Βερόνα
