Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 13 Φεβρουαρίου, στρέψαμε το βλέμμα –και κυρίως το αυτί– στις συχνότητες της Αθήνας.
Μιλήσαμε με τέσσερις αγαπημένους αθηναϊκούς παραγωγούς που ζουν το μέσο από μέσα:
Την Κλεοπάτρα Φυντανίδου, dj και ραδιοφωνική παραγωγό του Best 92.6, που χρόνια τώρα παρουσιάζει τις πιο σύγχρονες τάσεις της εγχώριας και παγκόσμιας ηλεκτρονικής σκηνής και έχει μοιραστεί τα decks με μερικούς από τους πιο φημισμένους dj στον πλανήτη.
Τον Μανώλη Οικονόμου από τον En Lefko 87.7, ραδιοφωνικό παραγωγό και DJ με βαθιά γνώση της μαύρης και της world μουσικής, που αγαπά το σινεμά όσο και τη μουσική και, μετά από δεκαετίες βραδινών εκπομπών, βρίσκεται πια σε μια πιο πρωινή «φάση».
Από τα Παραπολιτικά 90.1 FM τον «Άγρυπνο» Μάνο Τσιλιμίδη, Έλληνα δημοσιογράφο, συγγραφέα και στιχουργό, που εδώ και τρεις δεκαετίες αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς για τους ακροατές του, ξεχωρίζοντας όχι μόνο για την έγκυρη και διεισδυτική του ματιά, αλλά και για τις ζωντανές, ουσιαστικές συνομιλίες του με το κοινό.
Την Φωτεινή Γαλάνη, DJ και ραδιοφωνική παραγωγό του Nostos 100.6, που τα τελευταία 20 χρόνια «ντύνει» μουσικά μπαρ σε Αθήνα, επαρχία και εξωτερικό και ασχολείται με μουσική επένδυση αθλητικών ομάδων ρυθμικής γυμναστικής – ανάμεσά τους και η Εθνική Ελλάδος.
Μέσα από ερωτήσεις που δεν έψαχναν «σωστές» απαντήσεις αλλά αληθινές, τους καλέσαμε να μοιραστούν σκέψεις, μνήμες και αγωνίες για το παρόν και το μέλλον του ραδιοφώνου που παρά όλες τις ψηφιακές του μεταμορφώσεις, επιμένει να είναι ρομαντικό: μια ζωντανή στιγμή που αν τη χάσεις, χάθηκε.
Ακριβώς εκεί, κρύβεται και η μαγεία του.
Κλεοπάτρα Φυντανίδου
Συχνότητα: Best 92.6
Δευτέρα-Πέμπτη 23:00-01:00 | Παρασκευή 23:00-00:00
Τι είναι αυτό που μόνο το ραδιόφωνο μπορεί να κάνει, και καμία άλλη πλατφόρμα δεν έχει καταφέρει να αντιγράψει πραγματικά;
To ραδιόφωνο θεωρείται το πιο ανθεκτικό και άμεσο μέσο επικοινωνίας. Από τις αρχές του 20ού αιώνα έως και την εποχή των Podcast και της Τεχνητής Νοημοσύνης συνεχίζει να είναι ένας ζωντανός οργανισμός ο οποίος καθημερινά προσφέρει συντροφικότητα σε δισεκατομμύρια ανθρώπους, κάτι που δεν μπορεί να πετύχει κανένας αλγόριθμος. Για αυτούς τους λόγους, αλλά κυρίως για την ιστορία που κουβαλάει, πιστεύω ότι το ραδιόφωνο είναι μοναδικό και αναντικατάστατο.
Πιστεύεις ότι το ραδιόφωνο μπορεί να ξαναγίνει χώρος ανακάλυψης ή η έκπληξη έχει αλλάξει μορφή;
Νομίζω ότι το ραδιόφωνο δεν έπαψε ποτέ να ανακαλύπτει και να εκπλήσσει. Αυτό που άλλαξε είναι ότι πλέον, κυρίως λόγω του διαδικτύου (ψηφιακές πλατφόρμες, YouTube, Social Media), η ανακάλυψη και η έκπληξη έρχονται και από άλλoυς χώρους.
Υπάρχει τραγούδι που μπορεί και να μην παίζεις πια συχνά, αλλά ξέρεις ότι πάντα θα σε γυρίζει στο γιατί αγάπησες το ραδιόφωνο;
To Unfinished Sympathy των Massive Attack.
Υπάρχει κάτι που το ραδιόφωνο σου έμαθε για τη μουσική ή και για τους ανθρώπους, που δεν θα μάθαινες αλλιώς;
Από το 2002 έως σήμερα που βρίσκομαι σχεδόν κάθε βράδυ στο στούντιο του Best 92.6 το ραδιόφωνο μου έχει διδάξει πολλά. Για τη μουσική, αυτό που με έμαθε είναι ότι μπορεί να ενώσει και να γεφυρώσει αποστάσεις. Χιλιάδες άνθρωποι, από διαφορετικά μέρη του πλανήτη, μπορούν μέσω του ραδιοφώνου να βιώσουν συλλογικά συναισθήματα ακούγοντας την ίδια στιγμή το ίδιο κομμάτι! Αυτό που με έμαθε για τους ανθρώπους είναι ότι έχουν μεγάλη ανάγκη για παρέα και επικοινωνία!
Αν έπρεπε να αφήσεις ένα μήνυμα στο ραδιόφωνο του μέλλοντος, τι θα του έλεγες;
Ότι η ανθρώπινη παρουσία δεν αντικαθίσταται από καμία τεχνολογική ανακάλυψη.
Και τέλος, πες μας ένα αγαπημένο τραγούδι αυτής της περιόδου μέσα από τις εκπομπές σου.
Jamie Woon – Night Air (Pablo Denuit Rmx)
Μανώλης Οικονόμου
Συχνότητα: Εn Lefko 87.7
Σαββατοκύριακα | 08:00-10:00
Τι είναι αυτό που μόνο το ραδιόφωνο μπορεί να κάνει, και κανένα άλλο μέσο δεν έχει καταφέρει να αντιγράψει πραγματικά;
Το ραδιόφωνο αφήνει περιθώρια ψυχικής μεταβολής με πιο απρόβλεπτο τρόπο. Αν πας για παράδειγμα σινεμά να δεις μια πολύ ωραία ταινία, θα πρέπει να έχεις αφιερώσει αυτή την προκαθορισμένη μιάμιση ώρα ως σιωπηλός δέκτης, σε αυτό το προκαθορισμένο μέρος, στην αίθουσα, διατηρώντας ενδόμυχα μια προσδοκία «ανταποδοτικής» μέθεξης που μπορεί και να διαψευστεί. Ένα δυνατό τραγούδι μπορεί να σε βρει οπουδήποτε, στο αμάξι, στο σπίτι, σε καντίνα, μόνο, με φίλους, και να βελτιώσει την διάθεσή σου άμεσα και απροσδόκητα , χωρίς να διακόψεις κάτι που έκανες, αντιθέτως μπορεί να ανανεώσει μια συζήτηση που έχεις με φίλους. Επίσης εάν στα ραδιοκύματα εκπέμπεται και κάτι ενδιαφέρον από αυτόν που μιλάει, υπάρχει πρόσθετο όφελος, είτε από πλευράς πληροφόρησης ή ταύτισης ή γενικής αίσθησης επικοινωνίας.
Υπάρχει κάποια στιγμή όλα αυτά τα χρόνια στο ραδιόφωνο που σου έχει μείνει ιδιαίτερα στη μνήμη είτε γιατί ήταν αστεία, είτε απροσδόκητη, είτε απλώς ξεχωριστή;
Υπάρχουν πολλές στιγμές και κωμικές και cringeworthy (σύντομη μνεία στον Κώστα τον παγκάτο τον μπητάτο τον μπατσολετάτο τον ταρζάν), αλλά θα μπορούσα να ξεχωρίσω μια βραδιά του 2002 όπου με πήρε τηλέφωνο ο Κηλαηδόνης ο οποίος άκουγε και μου είπε να του θυμίσω το όνομα του σκηνοθέτη μιας ταινίας που του διέφευγε εκείνη τη στιγμή, αλλά είχε κολλήσει κι εμένα το μυαλό μου, οπότε πήρα τη «βοήθεια του κοινού», ρώτησα on air, με πήραν τηλέφωνο να μου πουν ότι ήταν ο Ken Loach, το ανέφερα και με ξαναπήρε ο Κηλαηδόνης να με ευχαριστήσει και να με προσκαλέσει σε ένα πολύ ωραίο live που έκανε μαζί με άλλους σε έναν χώρο στο Μεταξουργείο.
Στις εκπομπές σου δίνεις ιδιαίτερο βάρος στις ιστορίες πίσω από τα τραγούδια και τους καλλιτέχνες. Πόσο απαραίτητο θεωρείς σήμερα αυτό το αφηγηματικό στοιχείο στο ραδιόφωνο, σε μια εποχή όπου η ακρόαση συχνά περιορίζεται σε απρόσωπες playlists;
Κοίτα που με πιάνεις σε transitional φάση! Πλέον η εκπομπή έχει γίνει πρωινή το ΣΚ, και λέω εντελώς διαφορετικά πράγματα, από τις βραδινές εκπομπές, μιλάω για την πραγματικότητα όπως την αντιλαμβάνομαι και τη φιλτράρω βρίσκοντας ψήγματα εφαρμοσμένου σουρεαλισμού σε αυτήν, λέω επίσης πράγματα από τη φαντασία μου που τη λογοκρίνω λειτουργικά, και εκπέμπω μια άλλη πτυχή του εαυτού μου, διαφορετική μα υπαρκτή και αληθινή. Οπότε έχω αφήσει κάπως το στυλ που είχα 25 plus χρόνια, είμαι όμως και πάλι εγώ. Απαντώντας στην αρχική ερώτησή σου, πιστεύω ότι υπάρχουν κάποιοι που μπορεί να τους ενδιαφέρει αυτό το αφηγηματικό στοιχείο, εφόσον γίνεται με προσεκτικό, δομημένο τρόπο, χωρίς χιλιοειπωμένα κλισέ (αυτό το «κουβαλάνε στις βαλίτσες τους» για γκρουπ που έρχονται για συναυλία με ρημάζει) και χωρίς άρρυθμη φλυαρία τύπου απευθείας σύνδεση με τον πάνσοφο ενώ βρίσκεται σε hot tub και χαλαρώνει.
Η αγάπη σου για τη μαύρη μουσική -από τη jazz μέχρι τη disco- και για ήχους από διαφορετικές γεωγραφίες είναι κεντρική στην ταυτότητά σου. Πιστεύεις ότι το νεότερο κοινό έχει σήμερα την επαφή που θα ήθελες με αυτά τα είδη; Και πώς μπορεί το ραδιόφωνο να λειτουργήσει ως γέφυρα προς αυτή τη μουσική κληρονομιά;
Όντως η μαύρη μουσική έχει ένα τρόπο να σου κάνει αισθητό, να σου «μαρτυρά» τον τρόπο που εξελίχθηκε, μέσα από τις συγγένειες που έχουν τα διάφορα ιδιώματά της όταν την ακούς, και αυτό συμβαίνει με έναν αβίαστο, δυνατό και γοητευτικό τρόπο. Οπότε όπως επισήμανες, αποτέλεσε βάση, μια ωραία αφετηρία για μένα ώστε να εξερευνήσω κατόπιν και τους άλλους ήχους. Το ραδιόφωνο σε μια ιδανική συνθήκη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα για αυτή την κληρονομιά δίνοντας ένα ερέθισμα, ένα σπρώξιμο στον ακροατή να ψάξει περισσότερο και άλλα πράγματα, φαντάσου ότι μπορείς να δώσεις π.χ. ένα όνομα καλλιτέχνη σε μια πλατφόρμα και να σου βγάλει διάφορα σχετικά ακούσματα, ενώ εμείς έπρεπε να το κάνουμε αυτό στα δισκάδικα. Απλώς δεν είναι σίγουρο ότι πολλοί άνθρωποι και μάλιστα νέοι στους οποίους εστίασες θα διαθέσουν το χρόνο να ψάξουν και να ακούσουν εκτενώς πράγματα, γιατί εκτός του ότι υπάρχει κατακλυσμός ερεθισμάτων που συχνά προκαλούν αντιπερισπασμό, ζούνε πλέον σε έναν κόσμο, σε ένα μέλλον που αρχίζει να μοιάζει δυστοπικό, οπότε ίσως δεν έχουν την ξενοιασιά που απαιτείται για να αράξουν να ακούσουν ένα ολόκληρο άλμπουμ, ειδικά όταν είναι σε άυλη μορφή σε έναν υπολογιστή, κάτι δηλαδή που δεν μεταφέρει συσχετισμό απόκτησης μέσου μεταφοράς της μουσικής που σε βάζει σε άλλη συνθήκη.
Αν έπρεπε να αφήσεις ένα μήνυμα στο ραδιόφωνο του μέλλοντος, τι θα του έλεγες;
Υπάρχει μια γελοιογραφία του Altan στην οποία ο πατέρας λέει στον γιό του: «Θα αποβλακωθείς με την τηλεόραση που βλέπεις» και ο γιος απαντάει: «Ζηλεύεις, γιατί εσύ αποβλακώθηκε με ραδιόφωνο». Άρα το μήνυμα είναι πως αφού θα υπάρχουν τόσα μέσα καταστολής της σκέψης και της σπίθας στο μέλλον, το ραδιόφωνο ας είναι ένα μέσο που εκπέμπει μια διαφορετική ατμόσφαιρα, ανθρώπινη και πολιτισμένη, γιατί όποιος θέλει λοβοτομή θα διαλέξει τα άλλα, τα πιο updated και ντοπαρισμένα.
Και τέλος, πες μας ένα αγαπημένο τραγούδι ή άλμπουμ αυτής της περιόδου μέσα από τις εκπομπές σου.
Μου αρέσει αυτή την περίοδο το τραγούδι «The Lonely City» των Da Lata, συναντιούνται με αρμονικό τρόπο το παρελθόν με το σήμερα σε αυτό, και γενικά όλο το καινούργιο τους άλμπουμ έχει ενδιαφέρον και ωραίο ηχητικό κλίμα.
Μάνος Τσιλιμίδης
Συχνότητα: Παραπολιτικά 90.1 FM
Τίτλος εκπομπής: Ραδιοβάρκα ο Άγρυπνος
Δευτέρα έως Πέμπτη | 00:00-05:00
Τι είναι αυτό που μόνο το ραδιόφωνο μπορεί να κάνει, και καμία άλλη πλατφόρμα δεν έχει καταφέρει να αντιγράψει πραγματικά;
Το πιο συχνά αναφερόμενο, και ίσως το πιο βαθύ, είναι η αίσθηση της απευθείας συνομιλίας με χιλιάδες ανθρώπους ταυτόχρονα, αλλά είναι σαν να μιλάει μόνο σε σένα. Το ραδιόφωνο είναι «θέατρο του νου». Ο ακροατής φτιάχνει τις εικόνες στο μυαλό του χωρίς να του τις επιβάλλει μια οθόνη. Και δεν απαιτεί 100% την προσοχή σου – μπορείς να περπατάς, να δουλεύεις, να διαβάζεις και ωστόσο να είσαι εκεί και να ακούς. Το ραδιόφωνο έχει την ικανότητα να συνοδεύει τη ζωή σου χωρίς να τη διακόπτει.
Υπάρχει κάτι που το ραδιόφωνο σου έμαθε για τους ανθρώπους, που δεν θα μπορούσες να μάθεις αλλιώς;
Ναι. Την τεράστια, σχεδόν απελπιστική ανάγκη μας για σύνδεση – ακόμα κι όταν δεν είμαστε μόνοι.
Μέσα από την επαφή σου με τον κόσμο όλα αυτά τα χρόνια, πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος που εκφράζονται αλλά και οι απόψεις των ακροατών; Παρατηρείς κάποια εξέλιξη;
Παρατηρώ ότι οι άνθρωποι φοβούνται λιγότερο την έκθεση.
Αν έπρεπε να περιγράψεις τον νυχτερινό ακροατή με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;
Ευάλωτος, μόνος, και τελικά μαζί με όλους.
Αν μπορούσες να δώσεις ένα soundtrack στη νύχτα -ένα τραγούδι ή ένα άλμπουμ- ποιο θα ήταν;
Ο «Μεγάλος Ερωτικός» και το «Χαμόγελο της Τζοκόντας» του Μάνου Χατζιδάκι.
Αν έπρεπε να αφήσεις ένα μήνυμα στο ραδιόφωνο του μέλλοντος, τι θα του έλεγες;
Θα έλεγα ότι: Η φωνή δεν είναι μόνο ήχος, είναι ανάγκη. Μην το ξεχάσετε ποτέ αυτό. Κρατήστε πάντα χώρο για την ατέλεια, την παύση, το τρέμουλο, το γέλιο που σπάει, τη σιωπή που συνοδεύει το «δεν ξέρω τι να πω». Ραδιοφωνατζήδες του μέλλοντος, μην αφήσετε ποτέ το «μαζί» να γίνει αλγόριθμος.
Φωτεινή Γαλάνη
Συχνότητα: Nostos Radio 100.6
Δευτέρα έως Παρασκευή | 21:00-22:00
Τι είναι αυτό που μόνο το ραδιόφωνο μπορεί να κάνει, και κανένα άλλο μέσο δεν έχει καταφέρει;
Το ραδιόφωνο με την αναλογική του ταυτότητα, αφενός κουβαλάει πάνω του μία ιστορία και μία αξιοπρέπεια που κανένα άλλο μέσο ψηφιακής αναπαραγωγής ήχου δε μπορεί να σηκώσει στις πλάτες του, και στην τελική ξέρεις τι δε μπορεί να αντιγράψει καμία άλλη πλατφόρμα; Το πλεονέκτημα της έκπληξης, της οικειότητας και του συναισθήματος που σου μεταφέρει χωρίς φίλτρο μία ζωντανή εκπομπή.
Ως εκπρόσωπος μιας νεότερης γενιάς παραγωγών και DJs, τι θεωρείς ότι μπορεί να φέρει η γενιά σου διαφορετικό στον τρόπο που ακούγεται και λειτουργεί το μέσο;
Το να εξυπηρετήσουμε ανεπηρέαστοι όσο γίνεται την αναλογικότητα και την παράδοση του μέσου, διατηρώντας όσο το δυνατόν περισσότερο τις ισορροπίες ανάμεσα σ’ αυτό και στα πιο νέα μέσα αναπαραγωγής ήχου. Συμπεριλαμβανομένης και της οπτικοποίησής του. Να ενώσουμε με σεβασμό δηλαδή το παρελθόν και το μέλλον του. Το ‘χουμε!
Πώς βλέπεις σήμερα τη σχέση του ραδιοφώνου με τα clubs, τα live venues και τη σύγχρονη αστική σκηνή; Υπάρχει διάλογος ή κινούνται σε παράλληλους κόσμους;
Νιώθω πως η διάθεση υπάρχει στη μειονότητα του ανεξάρτητου αθηναϊκού ραδιοφώνου αλλά όταν το 2026 το ραδιόφωνο υποστηρίζεται από ομίλους που δεν είναι προτεραιότητά τους η εξέλιξη του μέσου, οι γλώσσες είναι εντελώς διαφορετικές ώστε να γίνει ο πολυπόθητος διάλογος.
Σε ποιο βαθμό θεωρείς ότι το σημερινό αθηναϊκό ραδιόφωνο αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη μουσική πραγματικότητα και τις τάσεις; Και τι πιστεύεις ότι μας λείπει περισσότερο μουσικά;
Κατά γενική ομολογία, αν δεχτούμε πως οι μουσικές τάσεις είναι στάσιμες, δυστυχώς ναι το αντικατοπτρίζει. Αυτό λοιπόν που μας λείπει είναι οι ακροατές. Οι ακροατές με άποψη, με γνώση και με κριτήριο. Και οι νέες γενιές. Κι αυτές λείπουν απ’ το ραδιόφωνο.
Αν έπρεπε να αφήσεις ένα μήνυμα στο ραδιόφωνο του μέλλοντος, τι θα του έλεγες;
Μην τα παρατάς αναλογική μου αγάπη! Δεν είσαι μόνη σου!
Και τέλος, πες μας ένα αγαπημένο τραγούδι ή άλμπουμ αυτής της περιόδου μέσα από τις εκπομπές σου.
Yasmine Hamdan – I Remember I Forget
