Κυριακή απόγευμα στο σαλόνι του σπιτιού μου και έχω απέναντί μου τον φίλο μου τον Ορφέα. Ο Ορφέας είναι τρανς άντρας, αλλά είναι και βοηθός οδοντιάτρου, ασχολείται με την ποίηση και το spoken word, έχει έναν μαύρο πάνγλυκο μπουκλωτό σκύλο τη Σάσα και μία εντυπωσιακή μηχανή χρώματος ροζ – σύμβολο της κοινωνικής νίκης του. Α, φοράει κι ένα ροζ πουκάμισο που τον ομορφαίνει ακόμα περισσότερο και κάνει τρελή αντίθεση με την οδοντοστοιχία-υπεροχότητα.
Είναι ωραίο να μιλάς με φίλους σου, πόσο μάλλον όταν πρόκειται να συζητήσετε τόσο ενδιαφέροντα πράγματα. Ακολουθεί η πάνω από δύο ώρες κουβέντα μας –τον ευχαριστώ πολύ γι’ αυτό–, ευελπιστώντας ότι θα λύσει απορίες και θα βάλει ένα ακόμα λιθαράκι στον τρόπο που βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τους τρανς ανθρώπους.
Στις 29 Ιουλίου, στο Ρομάντσο, θα γίνει παρουσίαση της δουλειάς του ως spoken artist, στο πλαίσιο του spoken word workshop στο οποίο συμμετέχει για δεύτερη χρονιά, με συντονιστή-καθηγητή τον PIEV (Παναγιώτης Βασιλείου) που είναι μέλος του The Bad Poerty Social Club.
Καλησπέρα Ορφέα
Καλησπέρα, Ηλέκτρα. Για πάμε. Τι έχουμε εδώ;
Για να δούμε. Ας τα πάρουμε από την αρχή. Γεννήθηκες κορίτσι.
Ναι, δεν ήμουν πάντα εμφανισιακά ο Ορφέας. Γεννήθηκα κορίτσι, το βιολογικό μου φύλο είναι αυτό. Μεγάλωσα για πάρα πολλά χρόνια, έως και τα 22 μου περίπου, ως κορίτσι κοινωνικά. Πλέον, έχοντας κάνει τη φυλομετάβασή μου, ξεκινώντας τον Αύγουστο του ’20, ζω ως Ορφέας.
Πες μου για τα παιδικά σου χρόνια. Αναμνήσεις…
Ως κορίτσι, θα το πιάσω από το δημοτικό, θεωρούσα ότι είμαι αρκετά διαφορετικό παιδί από τα υπόλοιπα κορίτσια. Προφανώς δεν μπορούσα να καταλάβω τι διαφορετικό έβλεπα ή τι ένιωθα, αλλά κάπως η εικόνα μου και η συμπεριφορά μου δεν ταίριαζε καθόλου με των υπόλοιπων κοριτσιών της τάξης μου και του κύκλου μου.
Όταν λες η εικόνα σου;
Από το ντύσιμό μου που ήταν αρκετά αθλητικό και παρέπεμπε πολλές φορές στο πιο αγορίστικο, μέχρι τα χόμπι μου. Έπαιζα πολύ ποδόσφαιρο με τα αγόρια. Θυμάμαι χαρακτηριστικά, μια χρονιά περίπου στα 7-8 είχα ζητήσει από τη νονά μου να μου πάρει action man – και ακόμα το λέμε για πλάκα. Οπότε υπήρχαν σημάδια, που τότε προφανώς δεν τα μετέφραζα κάπως, αλλά τα αισθανόμουν κάπως διαφορετικά χωρίς να ξέρω το γιατί. Ωστόσο έκανα παρέα μόνο με κορίτσια και όλος μου ο φιλικός κύκλος σε όλα τα χρόνια ήταν μόνο κορίτσια. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, από την άλλη πλευρά, θα σου πω ότι πολλές φορές είχα ερωτική έλξη για φίλες μου. Όπως ας πούμε θυμάμαι στον παιδικό σταθμό την Ελενίτσα. Αλλά ταυτόχρονα αγαπούσα και τον Στέφανο.
Δεν άφηνες κανέναν παραπονεμένο (γέλια).
Ήμασταν όλοι εντάξει (γέλια).
Πότε κατάλαβες ότι κάτι αρχίζει να πηγαίνει διαφορετικά σε σχέση με τη σεξουαλικότητά σου;
Οπότε μεγαλώνοντας, κάπου εκεί στο γυμνάσιο, άρχισα κάπως να σκέφτομαι ότι ίσως και να είμαι τελικά κάτι διαφορετικό. Εννοώντας ότι μπορεί και να μου αρέσουν τα κορίτσια. Χωρίς βέβαια να τολμώ να το πω σε κανέναν και χωρίς να θέλω καν να το παραδεχτώ. Στο λύκειο πλέον ξεκίνησα να το εκδηλώνω, αλλά με μία πολύ αφελή μορφή, του τύπου φιλιόμαστε με τη φίλη μου για πλάκα στο στόμα. Εκεί κατάλαβα ότι για μένα δεν είναι ακριβώς πλάκα. Βεβαία αυτό δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί γιατί ήταν φίλες μου, αλλά εκεί άρχισα να σιγουρεύομαι ότι κάτι σεξουαλικά με ελκύει στο ίδιο φύλο. Ήταν ένα σοκ, γιατί δεν υπήρχε καμία ενημέρωση, οπότε δεν καταλάβαινα τι είναι αυτό που μου συμβαίνει και οριακά νόμιζα ότι έχω και κάποιο πρόβλημα.
Δεν υπήρχε στο περιβάλλον σου με κάποιο τρόπο ομοφυλόφιλος ώστε να έχεις μία εικόνα, να ξέρεις ότι αυτό συμβαίνει και είναι ΟΚ.
Όχι, δεν υπήρχε. Ήταν κλειστά ακόμα τα πράγματα τότε (2008), και αν υπήρχε δεν θα το ξέραμε. Συγκεκριμένα θυμάμαι μόνο μία κοπέλα στο λύκειο που ήταν λεσβία, που η καημένη πραγματικά αν τη συναντούσα τώρα θα της ζητούσα μία μεγάλη συγνώμη για το bulling που είχε φάει, όχι από μένα αλλά από άλλους. Οπότε τα πράγματα ήταν κλειστά και τρομακτικά. Άρα σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσα να κάνω κάποιο coming out, δεν ήξερα καν τι είναι αυτό που μου συμβαίνει, πόσο μάλλον να το εκφράσω. Έτσι έλεγα στον εαυτό μου ότι θα το ξεπεράσω, μάλλον δεν είναι κάτι, θα μπορούσε να είναι μία φάση επειδή αγαπάς πολύ τις φίλες σου. Τέτοια πράγματα.
Και αυτό πόσο κράτησε; Για πόσα χρόνια είσαι σε αυτή την κατάσταση που καταλαβαίνεις ότι κάτι δεν είναι όπως το νόμιζες, αλλά δεν είσαι και σίγουρος…
Κάπου το 2013, στα 20 μου, άρχισα έντονα να δυσανασχετώ με τους άντρες, γιατί μέχρι τότε πήγαινα μόνο με άντρες.
Δεν καταλάβαινες ότι ώπα, εδώ κάτι δεν μου αρέσει με τους άντρες.
Θα σου πω. Καλώς ή κακώς, βιολογικά το σώμα μου ήταν πολύ ΟΚ με τη σεξουαλική πράξη. Συναισθηματικά όμως και κοινωνικά δεν μπορούσα καθόλου να ανακουφιστώ με άντρες μέσα σε μία σχέση. Οπότε βιολογικά το σώμα μπορεί να ερεθιζόταν, αλλά είτε έκανα σεξ με ανδρικό μόριο είτε μόνος μου ήταν το ίδιο. Οπότε θυμάμαι χαρακτηριστικά τη Δανάη, τη φίλη μου απ’ το σχολείο με την οποία συγκατοικούσαμε τότε, να μου λέει για πλάκα: «Δε γίνεσαι λεσβία, ρε μαλάκα;» Που φαίνεται πολύ αστείο τώρα αλλά με τα χρόνια κατάλαβα πόσο δίκιο είχε, γιατί έφτασα στο σημείο να καταλάβω ότι είμαι τόσο πιεσμένος και στεναχωρημένος με τη ζωή μου που αυτό φαίνεται τόσο έντονα στους φίλους μου. Και αυτό που στην ουσία ήθελε να μου πει ήταν θες λίγο να το ψάξουμε; Θες να δούμε τι συμβαίνει; Γιατί η αλήθεια είναι ότι ναι μεν πήγαινα με άντρες, αλλά δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι άλλαζα πάρα πολύ γρήγορα συντρόφους, ότι πάντα κάτι μου έφταιγε, ήμουν πάντα δυσαρεστημένος. Δηλαδή πλέον όλα έχουν ερμηνεία για το τι συνέβαινε τότε στη ζωή μου, μετεφηβικά.
Άρα πότε έρχεται η στιγμή που σιγουρεύεσαι ότι σου αρέσουν οι γυναίκες; Και μετά να μου πεις πότε το είπες στους γύρω σου.
Το 2014, στα 21 μου, πιάνω δουλειά στο Γαλάτσι σε ένα 24ωρο μαγαζί. Ακριβώς δίπλα δουλεύει μια γυναίκα σε άλλο μαγαζί. Εκεί ήταν η πρώτη φορά που σιγουρεύτηκα ότι μου αρέσουν οι γυναίκες, γιατί ήταν και η πρώτη λεσβία που συναντάω από κοντά. Και καταλαβαίνω ότι μου αρέσει αυτή η γυναίκα. Οπότε μπαίνω σε σχέση. Και ξεκινάει ένα τελείως διαφορετικό ταξίδι. Γύρισα σελίδα στη ζωή μου. Φεύγω από το στρέιτ κορίτσι και μπαίνω στη λεσβιακή ζώνη, ας την πούμε έτσι.
Όπου τι διαφορετικό είδες στη σχέση με γυναίκα;
Θεωρώ ότι αυτό που με άγγιξε πολύ, πέρα από το σωματικό γιατί με έλκυε περισσότερο ένα γυναίκειο σώμα, ήταν το εγκεφαλικό-συναισθηματικό κομμάτι. Κάτι που δεν μπορούσα να βρω καθόλου στους άντρες. Και τότε γίνεται το πρώτο μεγάλο coming out στους φίλους μου. Ακόμα βέβαια τότε δεν ήταν πολύ ανοιχτή η κοινωνία σε αυτά. Οπότε δεν ήταν πολύ εύκολα τα πράγματα.
Και πότε έρχεται η στιγμή που καταλαβαίνεις ότι δεν νιώθεις καλά με το βιολογικό σου φύλο;
Μπήκα το 2017 σε σχέση με μία κοπέλα η οποία λόγω του ότι ήταν πολυταξιδεμένη και είχε και αρκετές γνώσεις πάνω στο queer μού άνοιξε έναν καινούριο κόσμο, ότι υπάρχει και αυτό και όχι μόνο υπάρχει υπάρχουν και άνθρωποι σε κοινότητες μέσα στο ίντερνετ που ανταλλάσσουνε γνώμες και πάει λέγοντας. Και ξαφνικά αρχίζω να μαθαίνω πράγματα που δεν μπορούσα τόσα χρόνια να καταλάβω, υπήρχαν απορίες και δεν ήξερα πού να απευθυνθώ. Μέχρι το 2017 λοιπόν πήγαινα με γυναίκες ως γυναίκα. Και στη σχέση που είχα τότε, αρχίζω να συνειδητοποιώ ότι διαβάζοντας για όλα αυτά τα θέματα, αρχίζω να νιώθω και να ταυτίζομαι με αυτά που μαθαίνω για τους τρανς ανθρώπους.
Εάν δεν είχες την επαφή με αυτά, εσύ στην κατάσταση που ήσουν ως γυναίκα που πάει με γυναίκες, ένιωθες ότι και πάλι κάτι δεν είναι ΟΚ;
Να σου απαντήσω πολύ ειλικρινά σε αυτό; Θεωρώ ότι μάλλον αυτή τη στιγμή δεν θα κάναμε αυτή τη συνέντευξη. Δεν θα μπορούσα να συνεχίσω να ζω έτσι για πολλά χρόνια ακόμα. Γιατί, και ακούγεται πολύ σκληρό αυτό και το λέω πολύ συνειδητά, θεωρώ ότι είναι τόσο μεγάλο το βάρος που κουβαλάς μέσα σου, το να μην μπορείς να στεριώσεις σε καμία φιλία, σε καμία σχέση, σε καμία οικογένεια, το να νιώθεις ότι δεν ανήκεις πουθενά, που αυτό δεν το επιλέγεις. Οπότε και τίποτα να μην είχα διαβάσει και τίποτα να μην ήξερα, αυτό με βρήκε και μου χτύπησε την πόρτα. Εκεί που θέλω να καταλήξω δεν είναι ότι ξαφνικά από λεσβία αποφάσισα να αλλάξω φύλο, απλά ενημερώθηκα και κατάλαβα ότι τελικά όλο αυτό που νιώθω που δεν ξέρω πώς να το εκφράσω…
Θυμάμαι συγκεκριμένα όταν ξεκίνησα ψυχοθεραπεία το 2017, η τότε ψυχολόγος μου, μου είπε: «Έχεις σκεφτεί το ενδεχόμενο όλο αυτό που μου περιγράφεις να ανήκει στο ότι νιώθεις άντρας και δεν ξέρεις πώς να το εκφράσεις;» Και εκείνη τη στιγμή ήταν λες και άκουσα πυροτεχνήματα στο κεφάλι μου. Γιατί το θεωρούσα κακό αυτό που μου συμβαίνει. Γιατί μπορεί μεν να μου έβγαινε φυσικά να πάω προς τα κει γιατί ένιωθα ανακούφιση, αλλά ταυτόχρονα είχα και πολύ μεγάλο φόβο.
Επίσης, φαντάζομαι, ότι όσο και να νιώθεις περίεργα μέσα στο σώμα σου και με τις σχέσεις σου, ε, δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα του κόσμου να παραδεχτείς ότι στον εαυτό σου ότι τελικά είμαι το άλλο φύλλο από αυτό που έχω συνηθίσει όλα αυτά τα χρόνια να είμαι.
Συμφωνώ απόλυτα. Και πάνω σε αυτό θα σου απαντήσω ότι για πολύ καιρό επέμενα και έλεγα ότι είμαι τρανσφοβικός και νευρίαζα με τον εαυτό μου. Και τι εννοώ; Ότι είχα τόσο μεγάλη αντίσταση να πάω προς τα κει γιατί το φοβόμουν, γιατί δεν ήξερα τι είναι αυτό, που έπιανα τον εαυτό μου να προσπαθώ να με πείσω ότι δεν είσαι αυτό, κάνεις λάθος, τώρα κάτι θες να κάνεις εσύ, κάπως θες να το περάσεις. Αλλά στο τέλος της ημέρας, όταν μένεις με τις σκέψεις σου και κλείνεις τα μάτια σου και είσαι μόνος σου, ε δεν μπορείς να ξεγελάσεις τον εαυτό σου εύκολα. Καταλαβαίνεις τι είσαι.
Άρα πρακτικά τι είναι αυτό που σου χτύπησε καμπανάκια ότι ούτε ως γυναίκα που πάω με γυναίκες είμαι οκ.
Το σώμα μου. Ξεκίνησα να νιώθω δυσφορία με το σώμα μου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ξεκίνησα να νιώθω δυσφορία με το στήθος μου, δεν μου άρεσε καθόλου η εικόνα μου στον καθρέφτη. Δεν ήθελα να το έχω. Και επειδή, ξαναλέω, είχα μεγάλη αντίσταση σε όλο αυτό, θυμάμαι να λέω «ε μωρέ, να το μικρύνω». Και μάλιστα με έναν γιατρό που το συζήτησα τότε, είχε γυρίσει και μου είχε πει: «Και τι διαφορά θα έχει αν κάνεις ένα πολύ μικρό στήθος από το να το αφαιρέσεις όλο;» Κι εγώ του είχα απαντήσει ότι «Ε, άμα κάποια στιγμή χρειαστεί να πάω σε έναν γάμο με τους γονείς μου, να έχω λίγο στήθος για να μην πει ο κόσμος “α, το παιδί σας τι έπαθε;”» Οπότε ξεκίνησε η δυσφορία με το στήθος και άρχισα να προβληματίζομαι. Γιατί δεν μου αρέσει; Όχι ότι ποτέ περηφανευόμουν για αυτό, απλά μου πέρναγε απαρατήρητο. Και εκεί γίνεται μία πολύ μεγάλη αλλαγή μέσα μου, όπου ξαφνικά αρχίζω να πειραματίζομαι φορώντας αντρικά εσώρουχα, αντρικές κολόνιες και γενικά να προσπαθώ με ό,τι «εργαλείο» είχα μες στο σπίτι μου, να το χρησιμοποιώ ώστε να δω πώς θα με κάνει να νιώσω. Και άρχισα να περνάω πολύ όμορφα με όλο αυτό, παρόλο που ντρεπόμουν πάρα πολύ.
Τώρα αυτή η διαδικασία που περιγράφεις είναι λίγο όπως τα κοριτσάκια μικρά βάζουν τα ρούχα, τα παπούτσια και τα κοσμήματα των μανάδων τους. Εσύ το πέρασες κάποια χρόνια αργότερα.
Ναι ναι. Κάποια χρόνια αργότερα και από την άλλη πλευρά (γέλια).
Οπότε ξεκίνησα να το πηγαίνω όλο αυτό στην τότε ψυχοθεραπεύτριά μου, ότι ξέρεις στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης που έχουμε έχω αρχίσει να κάνω και αυτό. Και το διαχειριζόμασταν. Πηγαίναμε πολύ σίγα και σταθερά προς αυτή την κατεύθυνση για να δω ότι τελικά αυτό είναι που μου συμβαίνει. Και το 2018 πλέον, στα 25 μου, κάνω το πρώτο coming out στους φίλους μου ότι παιδιά γεια σας, από δω και πέρα είμαι ο Ορφέας.
Ακόμα όμως το παρουσιαστικό σου δεν είχε αλλάξει.
Ναι, δεν είχα κάνει κάποια παρέμβαση στην εμφάνισή μου. Είχα αρχίσει όμως να ντύνομαι πιο αντρικά.
Οπότε παίρνεις την απόφαση ότι είσαι ο Ορφεάς. Εκεί τι γίνεται με τον περίγυρο. Πώς το παίρνει;
Υπήρξα πάρα πολύ τυχερός στο κομμάτι των φίλων. Και πάρα πολύ άτυχος στο οικογενειακό, τότε. Ως προς το φιλικό υπήρξα πάρα πολύ τυχερός γιατί όταν εγώ πλέον αποφάσισα να αυτοπροσδιορίζομαι ως Ορφέας, και ξεκίνησα το ταξίδι μου στη φυλομετάβαση, χωρίς απαραίτητα να ξέρω πώς θα πάει και πού, είχα δίπλα μου ανθρώπους, φίλες, που ήταν μαζί μου από το σχολείο. Οι φιλίες μου δεν άλλαξαν ποτέ· με αυτές ήμουν από το γυμνάσιο μέχρι σήμερα. Είχα μόνο αγάπη να δεχτώ και αποδοχή, παρόλο που ήταν ένα πάρα πολύ δύσκολο κομμάτι για αυτές, ως προς το πώς θα το διαχειριστούν όμως και όχι ως προς το αν θα με αποδεχτούν. Και γι’ αυτό λέω ότι υπήρξα τυχερός, γιατί η αγάπη είναι αγάπη, δεν αλλάζει. Σίγουρα μπήκε φόβος μέσα σ’ αυτό και ανασφάλεια από την πλευρά τους, γιατί όταν κάτι δεν το γνωρίζεις καθόλου είναι λογικό να μην μπορείς να το καταλάβεις. Είναι ο φίλος μας καλά με αυτό; Είναι ευτυχισμένος; Υπήρξαν υπερβολές, που στο τώρα θα σου πω ότι τις δικαιολογώ γιατί η ενημέρωση ήταν ελάχιστη, ακόμα και τότε που πλέον μιλάμε για το 2018. Τότε μπορεί να μην μπορούσα να το δικαιολογήσω εύκολα, ποτέ όμως δεν θύμωσα και είμαι ευγνώμων για το ότι υπήρξα τόσο τυχερός με τις φιλίες μου.
Στο οικογενειακό δεν ήμουν τόσο τυχερός. Γιατί, ξέρεις, στις φιλίες δεν έχεις ακριβώς κάτι να πενθήσεις, στην οικογένεια όμως έχεις πολλούς λόγους για να πενθήσεις το παιδί σου. Οπότε για τους γονείς μου ήταν δύο πράγματα: Ένα αν το παιδί μας είναι καλά ψυχολογικά και τι είναι αυτά που μας λέει, και δύο, το χάνουμε. Γιατί μαζί με την εικόνα που πενθούνε, πενθούνε οριακά κυριολεκτικά το παιδί τους, γιατί αυτό πάει μαζί.
Δηλαδή όταν είπες ότι από δω και πέρα είμαι ο Ορφέας, το είπες και στους γονείς σου;
Όχι, οι γονείς μου το έμαθαν πολύ αργότερα.
Άρα στην ουσία για ένα διάστημα, για κάποιους ήσουν ο Ορφέας και για τους γονείς σου ήσουν το παιδί με το όνομα που σου έδωσαν.
Αυτό ήταν κάτι που ακόμα και τώρα μου στοιχίζει πολύ. Γιατί ήμουν πολύ φοβισμένος. Έχω υπάρξει πολύ φοβισμένο παιδί. Με τους γονείς μου δεν ήμουν ποτέ πολύ κοντά, ούτε συναισθηματικά, ούτε πρακτικά. Το να μιλήσουμε για τα ερωτικά μου, να με συμβουλεύσουν, ούτε καν το απλό ότι το σεξ γίνεται με προφύλαξη. Οπότε εγώ μεγάλωσα μόνος μου. Δηλαδή αυτό που με μεγάλωσε ήταν το κασετόφωνό μου και τα ποιήματα που έγραφα. Με έχω εικόνα να περνώ πάρα πολλές ώρες μέσα στο δωμάτιο και να γράφω ποίηση. Και αυτό εξηγείται πλέον. Γιατί ένιωθα αφρόντιστός, ότι δεν έχω κάπου να στηριχτώ. Οπότε οι γονείς μου το έμαθαν πολύ πιο μετά και το άφησα και δεν τους είπα τίποτε. Για να καταλήξω, ναι, εγώ για κάποια χρόνια, ζούσα δύο ζωές. Για τους έξω ήμουν ο Ορφέας και για το σπίτι ήμουν το κορίτσι τους. Είναι πολύ ιδιαίτερη και ψυχοφθόρα κατάσταση και θεωρώ ότι αν δεν είχα αυτούς τους φίλους, και αν δεν ήμουν αυτός ο τόσο δυναμικός χαρακτήρας που τελικά αποδείχθηκε ότι είμαι, δε νομίζω ότι θα είχε καλή κατάληξη όλο αυτό.
Και εκεί λες ότι είμαι ο Ορφέας παρόλα αυτά, δες έχεις παρέμβει στο σώμα σου. Πώς ήρθε η απόφαση για την αλλαγή;
Αυτό ήρθε λίγο πακέτο με το ότι πέρασα πολλές ώρες μόνος μου στην καραντίνα. Επειδή θέλοντας και μη είχα πολύ χρόνο, χαλάρωσα, και ξεκίνησα να δουλεύω με μένα το ψυχολογικό κομμάτι. Και τότε σιγουρεύτηκα ότι δεν μου αρκεί μόνο το όνομα και ότι για να βρω τον εαυτό μου και για να νιώσω καλά χρειάζεται να κάνω και παρεμβάσεις στο σώμα μου. Το 2020 ξεκίνησα να παρακολουθώ δημόσιο ψυχίατρο, και να πηγαίνουμε προς το ότι θα ξεκινήσω ορμόνες.
Για να κάνει ένας άνθρωπος στην Ελλάδα σήμερα αυτή τη διαδικασία, πρέπει να περάσει από δημόσιο ψυχίατρο;
Καταρχάς, το να είσαι τρανς δε σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να πάρεις ορμόνες. Μπορείς να είσαι τρανς, χωρίς να θες να αλλάξεις κάτι. Ούτε τα νομικά σου έγγραφα, ούτε το παρουσιαστικό σου. Δεν θα σου πει κανείς δεν μπορείς να λέγεσαι Ορφέας αν δεν βγάλεις μούσια. Αυτό ήταν η δική μου επιλογή και προσέγγιση σε όλο αυτό.
Ένας άνθρωπος όμως ο οποίος δεν νιώθει καλά με το φύλο με το οποίο γεννήθηκε, αν δεν κάνει αλλαγές στο σώμα του, πώς την παλεύει;
Κοίτα να δεις. Αυτό είναι στο χέρι του κάθε ανθρώπου. Μπορεί να μη νιώθει δυσφορία με το φύλο του. Δεν είναι απαραίτητο από τη στιγμή που θα πεις ότι είσαι τρανς αγόρι ότι θα πάρεις και όλο το πακέτο των επεμβάσεων και των ορμονών. Και εκεί έρχεται πάλι το θέμα ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Γιατί το ότι εσύ μπορεί να βλέπεις έναν άνθρωπο με στήθος δε σημαίνει ότι μπορεί να νιώθει και γυναίκα. Για τους δικούς του λόγους, που δεν θα έπρεπε να ενδιαφέρουν τον κόσμο, έχει αποφασίσει ότι θέλει να κρατήσει το στήθος του. Και είναι ΟΚ όλα αυτά. Άρα καταλήγουμε στο ότι δεν είμαστε ενημερωμένοι και κατηγοριοποιούμε αυτό που βλέπουμε μόνο σε σχέση με αυτό που μας έχουν μάθει. Καλώς ή κακώς δεν είναι μόνο το δίπολο. Και ίσως θα έπρεπε να είμαστε πιο ανοιχτοί στο γεγονός ότι δεν έχουν όλοι την τύχη, ούτε όλοι την οικονομική άνεση, ούτε όλοι στην τελική θέλουν να αλλάξουν το σώμα τους για να μοιάζουν με αυτό που εσύ έχεις συνηθίσει να λες ότι είναι άντρας και γυναίκα. Εγώ ήθελα και το έκανα. Κατάλαβα ότι είμαι τρανς γιατί ένιωθα δυσφορία με το σώμα μου. Θα μπορούσα να μην έχω καμία δυσφορία με το σώμα μου και απλά να ένιωθα καλά με πιο ήπιες παρεμβάσεις. Ή μόνο με την αλλαγή νομικών εγγράφων.
Άρα παίρνεις την απόφαση, βλέπεις ψυχίατρο, και μπαίνεις στη διαδικασία για το πώς θα μπορέσεις να αλλάξεις την εικόνα σου. Εκεί τι γίνεται; Ποια είναι τα βήματα;
Τα βήματα είναι συγκεκριμένα στην Ελλάδα. Αν θες να το πας δημόσια, ξεκινάς με ψυχίατρο δημοσίου. Αυτός σε παρακολουθεί για όσο καιρό κρίνει μέχρι να σιγουρευτεί ότι όντως είναι έτσι όπως τα λες, ότι δεν πάσχεις από κάποια ψυχιατρική ασθένεια κ.λπ. Αφού περάσεις αυτό το στάδιο, σε παραπέμπει σε νοσοκομείο για να ξεκινήσεις την ορμονοθεραπεία σου. Από κει και πέρα ξεκινάς με ενδοκρινολόγο. Αυτά είναι τα πρώτα κύρια βήματα. Εκτός από αυτό στο οποίο απευθύνθηκα εγώ το οποίο ανήκει στο ΕΣΥ, γνωρίζω ότι υπάρχει και το Ιατρείο Σεξουαλικής Υγείας στο Αιγινήτειο.
Με την αφαίρεση στήθους πώς ένιωσες;
Μου έφυγε ένα πολύ μεγάλο βάρος – και κυριολεκτικά και μεταφορικά. Κοίτα, φοβόμουν πολύ σε κάθε βήμα, γιατί πάντα είχα στο μυαλό μου ότι μπορεί να κάνω κάτι κακό και κάτι που θα στεναχωρήσει τους γονείς μου. Είχα ενοχές ότι μπορεί να τους πληγώσω και να τους χάσω. Υπήρχε μία χαρμολύπη σε κάθε βήμα, όσο ερχόμουν πιο κοντά σε αυτό που ένιωθα. Ωστόσο, η ζωή μου άλλαξε εξ ολοκλήρου. Ήταν τεράστια λύτρωση και απελευθέρωση. Και τελικά όλο και μου επιβεβαιωνόταν ότι όντως είναι αυτό που θέλω να κάνω. Το ταξίδι δεν σταματάει ποτέ. Συνεχίζεται για πάντα και για όσο θες. Ορμόνες θα συνεχίσω να παίρνω εφ’ όρου ζωής. θα μπορούσα να κάνω και την εγχείρηση των γεννητικών οργάνων. Θα μπορούσα να μειώσω κατά πολύ για κάποιο καιρό τις ορμόνες. Θεωρητικά σταματάει κάποια στιγμή γιατί είσαι ικανοποιημένος και δεν υπάρχει δυσφορία, πρακτικά όμως δεν σταματάει. Εξακολουθείς να παρακολουθείς γιατρό, να κάνεις εξετάσεις κ.λπ.
Αυτό με τις ορμόνες πώς το διαχειρίζεσαι; Οι ορμόνες μπορεί να επηρεάσουν την ψυχολογία, την καθημερινότητα…
Είναι μία αρκετά παρεμβατική κατάσταση γιατί βάζεις τεχνητά μία ορμόνη που δεν είναι δική σου. Αυτό φέρει και ορισμένες επιπτώσεις, χωρίς απαραίτητα να σημαίνει ότι δεν έχουν γυρισμό ή ότι είναι ζητήματα ζωής και θανάτου. Αλλά σε εμένα στο ξεκίνημα μου προφανώς είχαν διαταραχθεί πράγματα. Μου κόπηκε η περίοδος. Είχα νεύρα, εκνευρισμό. Μαζί με όλα αυτά που αλλάζουν αναγκαστικά: μυϊκή μάζα, φωνή, μυρωδιές, τρίχες.
Εσύ από τη στιγμή που είπες έτσι νιώθω, αυτό θέλω να κάνω και προχωράω και με την αλλαγή της εικόνας μου, με κάθε πίστα που ξεκλείδωνες, ένιωθες χαρά, γούσταρες;
Ήταν ανάμεικτα τα συναισθήματα και η ζυγαριά πιο πολύ έγερνε στο ότι δεν το ευχαριστιόμουν. Οξύμωρο ε; γιατί μέσα σε όλο αυτό το ταξίδι μπαίνει πάλι το θέμα της οικογένειας. Οι γονείς μου έμαθαν για εμένα όταν πλέον η φωνή μου είχε αρχίσει να βαραίνει. Όταν μπήκα για το χειρουργείο για την αφαίρεση στήθους. Πώς θα μπορούσα να το κρύψω; Αναγκαστικά δηλαδή το έμαθαν. πανικοβλήθηκαν μέσα στην άγνοιά τους. Για να καταλάβεις, όταν τους είπα ότι θέλω να είμαι άντρας, ο πατέρας μου γύρισε και μου είπε: Δηλαδή θέλεις να έχεις τον αντρικό ρόλο στο κρεβάτι; Που εκεί κατάλαβα ότι έχουμε πολλή δουλειά και χάσμα. Όχι ότι δεν θέλουν να καταλάβουν, δεν μπορούν. Άρα δεν ένιωθα ευχαρίστηση. Ήθελα να νιώθω μόνο έτσι, αλλά δεν μπορούσα. Υπήρχε ένα μεγάλο αγκάθι.
Πότε άρχισαν να το δέχονται;
Νομίζω όταν τελείωσα με το πρακτικό κομμάτι της φυλομετάβασης και άρχισα κι εγώ να χαλαρώνω. Όταν άρχισα κι εγώ να νιώθω καλύτερα με τον εαυτό μου. Κάπου εκεί κατάλαβαν ότι αυτό δεν έχει επιστροφή και μάλλον αυτό που μας λέει τόσο καιρό είναι αλήθεια και δε προκύπτει από κάποια αρρώστια ή πρόβλημα.
Υπάρχει περίπτωση να χαλάρωσαν και όταν είδαν ότι στην ουσία δεν σε χάνουν; Ότι εξακολουθούν να έχουν το παιδί τους, άσχετα με το φύλο του. Δεν έχει αλλάξει η αγάπη, ο τρόπος που τους μιλάς, που τους επισκέπτεσαι.
Συμφωνώ απόλυτα με αυτό. Αυτό ήταν σίγουρά σημείο κλειδί. Άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι αυτό το παιδί έχει την ίδια ψυχή που είχε, δεν έχει διαταραχθεί, μας αγαπάει το ίδιο, συμπεριφέρεται το ίδιο, οι παρέες του είναι ίδιες – θεωρώ πως αυτό ειδικά έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο για τους γονείς μου, το ότι ένιωθαν μια ασφάλεια τύπου τι κάνει η Δανάη, μιλάτε ναι, τι κάνει η Άρτεμις; Μιλάτε; ναι. Το περιβάλλον μου ήταν το ίδιο. Και είμαι το ίδιο παιδί. Πολύ σημαντικό. Τα ίδια πράγματα μ’ αρέσει να τρώω, τα ίδια να ακούω, με το ίδιο τρόπο θα συμπεριφερθώ στην οικογένεια και τους φίλους. Για εμένα δεν άλλαξε τίποτα άλλο πέρα από το εμφανισιακό.
Για πάμε σε αυτό. Για εσένα δεν έχουν αλλάξει πράγματα. Είδες διάφορά όμως στη συμπεριφορά των άλλων απέναντί σου όταν πλέον απέκτησες αντρική εμφάνιση; Θεωρώ πως είσαι πολύ κατάλληλος για να μιλήσεις για αυτές τις διαφορές ανάλογα το φύλο. Γιατί έχεις ένα πλεονέκτημα: έχεις περάσει και από τα δύο φύλα…
Ναι, βέβαια είδα διαφορές. Μαζί με το ταξίδι της φυλομετάβασης ήρθε πακέτο και ένα προνόμιο που δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι μπορεί να έχω: το προνόμιο του στρέιτ άντρα. Οπότε άρχισα να παρατηρώ, και το παρατηρώ ακόμη και σήμερα, ότι σε πλαίσιο παρεών ακούγεται περισσότερο η φωνή μου, όχι με την έννοια της έντασης, αλλά το πώς περνάει η άποψή μου, έχει ένα άλλο βάρος η γνώμη μου, έχει άλλη βαρύτητα. Δεν μου το βγάζεις από το μυαλό ότι είναι ένα προνόμιο που ήρθε μαζί με την εικόνα μου.
Στις ερωτικές μου σχέσεις δεν είδα διαφορές, γιατί επιλέγω να συναναστρέφομαι με γυναίκες που πάνω κάτω κυμαινόμαστε ηθικά-φεμινιστικά-κοινωνικά στο ίδιο πλαίσιο. Δεν θα επέλεγα ποτέ να είμαι με μία γυναίκα που θα περίμενε από μένα άλλους είδους συμπεριφορές επειδή πλέον έχω ανδρική εικόνα.
Στο εργασιακό επίσης είδα διαφορές. Σκέψου ότι για 12 συναπτά έτη ήμουν στον χώρο της εστίασης και έτσι έχω υπάρξει και ως γυναίκα και ως άντρας, έχω να σου πω ότι υπάρχει μεγάλος μισογυνισμός και σεξισμός. Είδα μεγάλη διάφορά μέχρι και για το πώς θα με χαιρετούσανε ως barista γυναίκα και πώς ως barista άντρα, από τους πελάτες από τους εργοδότες, μέχρι και από τους συναδέλφους. Είναι ένα προνόμιο το οποίο απολαμβάνω αναγκαστικά και εγώ πλέον, αλλά νιώθω άσχημα που δεν το απολαμβάνουν και οι γυναίκες.
Και εννοείται, το μεγαλύτερο και το πιο τρανό παράδειγμα είναι στον δρόμο, όταν περπατάω. Νομίζω δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα. Το ότι κάποτε δεχόμουν σχόλια, σφυρίγματα, καμάκια, και πλέον δεν μου δίνει κανείς σημασία. Πλέον μπορώ να κυκλοφορώ στην πόλη ό,τι ώρα θέλω, να φοράω ό,τι θέλω, να είμαι μόνος μου και να μη με απασχολεί τίποτα, και το βασικότερο να μην κινδυνεύω! Μου έχει κάνει φοβερή εντύπωση.
Τι σε εξέπληξε περισσότερο στον εαυτό σου μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία της φυλομετάβασης;
Θα σου πω πολύ ειλικρινά ότι αυτό που με εξέπληξε, και το λέω πολύ συνειδητά και χωρίς καθόλου έπαρση, το πόση δύναμη έκρυβα μέσα μου και δεν λύγισα και δεν μου επέτρεψα να σταματήσω τη διαδικασία για να υπακούσω στους κοινωνικούς κανόνες και στα στερεότυπα. Αυτό έχει πολύ μεγάλο βάθος. Αν κάτι έχω να πω για όλο αυτό, έπειτα από πέντε χρόνια ορμονοθεραπείας και πλέον ολοκληρωμένος, είναι ότι όχι απλά είναι ένα ταξίδι που χρειάζεται φοβερή ψυχολογική υποστήριξη με ανθρώπους ενημερωμένους δίπλα σου, αλλά είναι τόσο λεπτή η κλωστή σε κάθε βήμα, τόσο εύκολο να σπάσει και μαζί της κι εσύ, που το γεγονός ότι τα κατάφερα, είναι αξιοθαύμαστο. Βγήκα νικητής! Και είναι πού σημαντικό να το πούμε αυτό, δεν είναι ότι δεν το επέτρεψα από πείσμα είναι αυτό που λέμε και φωνάζουμε: δεν είναι επιλογή, με βρήκε, δεν το αναζήτησα. Είναι τόσο ισχυρό αυτό που συμβαίνει μέσα σου, το να μη νιώθεις καλά μέσα στην ίδια σου τη σάρκα, που δεν μπορούσα να το αφήσω να με πάρει από κάτω. Γιατί ήξερα ότι θα ζούσα πολύ δυστυχισμένα – αν και εφόσον ζούσα, γιατί πόσα έχουμε δει να συμβαίνουν. Είναι πολύ φρέσκο ακόμα. Ακούω ανθρώπους να ξεκινάνε τώρα και ενώ αρχικά χαίρομαι, μέσα μου σφίγγομαι, γιατί ξέρω ότι θα περάσεις δύσκολα φίλε μου, σόρι που σ’ το λέω, αλλά είναι δύσκολα. και με γιατρούς και με οικογένεια και με φάρμακα και με έξοδα και θα σου πει ο καθένας τη μαλακία του…
Με τι ήρθες αντιμέτωπος που δεν το είχες υπολογίσει;
Με το δημόσιο σύστημα υγείας. Με έπιασε πολύ απροετοίμαστο. Δυστυχώς στην Ελλάδα το να κάνεις μία φυλομετάβαση είναι πολυτέλεια οικονομική, και αν δεν την έχεις για να πας ιδιωτικά, πας δημόσια. Όπου όμως φέρνει πράγματα για τα οποία δεν θα ρωτηθείς ποτέ. Τους είπαν ότι θα συνταγογραφείτε την τάδε μάρκα τεστοστερόνης, αυτή δίνουν. Ο ψυχίατρος που παρακολουθούσε εμένα τότε με ζόρισε πολύ μέχρι να σιγουρευτεί.
Εδώ δύο ερωτήσεις. Δεν θεωρείς ότι είναι σημαντικό να σιγουρευτεί και ο γιατρός αλλά μέσα από αυτή τη διαδικασία και ο ίδιος ο άνθρωπος που θέλει να κάνει την αλλαγή ότι ναι, όντως το θέλει και δεν είναι παρόρμηση, ή προέκυψε από διαταραχές π.χ. Και δεύτερον, πού ξέρουμε ότι ιδιωτικά δεν θα συνέβαινε κάτι αντίστοιχο από άποψη φροντίδας, με την έννοια ότι ιδιωτικά να σ’ τα πάρουν θέλουν, σου λένε πέντε πράγματα, σε στέλνουν να κάνεις τη δουλειά που είναι να κάνεις και τελείωσε η υπόθεση.
Μα γι’ αυτό θα σου απαντήσω ότι ιδανικά θα έπρεπε να απαγορεύεται ιδιώτες να συνταγογραφούν και να είναι εξ ολοκλήρου θέμα δημοσίου. Αλλά δεν γίνεται σε αυτό το κομμάτι, δημόσιοι γιατροί, να πρέπει να σιγουρευτούν αυτοί για το αν εγώ νιώθω άντρας…
Δεν εννοούσα αυτό. Να σιγουρευτούν όχι για το αν νιώθεις άντρας, αλλά για το από πού προκύπτει αυτό…
Κοίτα να δεις πώς έγινε με εμένα αυτό: με ένα ηλεκτροεγκεφαλογράφημα και ένα τεστ προσωπικότητάς του περασμένου αιώνα – που βέβαια εκ των υστέρων έμαθα ότι τα τεστ αυτά είναι όντως παλαιότερα, χωρίς να σημαίνει ότι δεν είναι έγκυρα. Οπότε εγώ κλήθηκα στα 25 μου να κάνω ένα ηλεκτροεγκεφαλογράφημα για να δούνε τι ακριβώς; Για να δούνε αν είμαι «τρελός»; – όπως συνήθιζαν κάποτε να λένε για τους ανθρώπους… Άρα όχι, δεν είναι ένας σωστός τρόπος. Ούτε ο ιδιωτικός δρόμος, γιατί εκεί μιλάμε με όρους σούπερ μάρκετ. Είναι θέμα της δημόσιας σφαίρας. Αλλά δεν τους εξυπηρετεί να υπάρχει σωστό δημόσιο σύστημα γενικά, και σε αυτά τα ζητήματα ειδικά, γιατί όσο πιο πολλοί άνθρωποι διαφοροποιούνται τόσο πιο μεγάλα προβλήματα τους δημιουργούνται. Και φυσικά σε όλα αυτά μπλέκεται και η θρησκεία, η αναπαραγωγή…
Παρόλα αυτά ο καπιταλισμός πολύ γρήγορα κατάφερε να ενσωματώσει όλες αυτές τις αλλαγές που ξεκίνησαν από τα κάτω, από τους ανθρώπους που τους αφορά άμεσα, αλλά τα προμοτάρει, τα έχει βάλει φουλ στις καμπάνιες του, στα προγράμματά του…
Και εγώ θα σου απαντήσω ότι στην πραγματικότητα ο καπιταλισμός μάς έχει χεσμένους. Τα λεφτά μου θέλει, όχι να είμαι καλά ψυχικά και ευτυχισμένος. Και όσο πιο γρήγορα το καταλάβουμε οι άνθρωποι που είμαστε διαφορετικοί τόσο πιο καλά θα είμαστε με εμάς. Αν με ρωτάς αν θα ρίξουμε έτσι τον καπιταλισμό, όχι, δεν θα τον ρίξουμε έτσι. Για να επιστρέψω στο προηγούμενο και να το κλείσω, θεωρώ ότι θα έπρεπε να υπάρχει σωστή ενημέρωση στους γιατρούς του δημοσίου και στις δημόσιες δομές, ώστε με ασφάλεια να ξεκινήσει το ταξίδι του ο κάθε τρανς άνθρωπος.
Πάμε σε κάτι άλλο τώρα. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία υπάρχουν και κάποια υλικά πράγματα της προηγούμενης ζωής, τα οποία μένουν. Φωτογραφίες, ρούχα… Τι γίνεται με αυτά;
Να πούμε εδώ ότι πάλι καλά που είχα φίλες κοντά στο σωματότυπό μου (γέλια), οπότε τα πιο πολλά ρούχα τα μοίρασα. Συναισθηματικά είχα αποκοπεί πολύ οπότε ήταν σαν να είμαι εξωτερικός παρατηρητής σε αυτή τη διαδικασία. Δεν πενθούσα ακριβώς κάτι. Φωτογραφίες υπάρχουν ακόμα. Δεν μπορώ να σου πω ότι μπορώ εύκολα να τις δω και ο λόγος είναι ότι τα πέντε χρόνια που έχουν περάσει είναι πολύ λίγα για όλο αυτό που έχω ζήσει για να μπορέσω να είμαι καλά με την προηγούμενη εικόνα.
Αλλά δεν έκανες καμία τελετή να τις βάλεις όλες μέσα σε ένα βαρέλι και τις κάψεις, πίνοντας και χορεύοντας γύρω γύρω; (γέλια)
Όχι μωρέ, γιατί όπως σου είπα και πριν, ο ίδιος άνθρωπος είμαι. Απλά δεν μπορώ να με δω γιατί με πιάνει μία λύπη. Γιατί μπορεί οι φίλοι μου να δουν μία φωτογραφία από το λύκειο και να πούνε ότι είναι ΟΚ, αλλά εγώ πάντα θα βλέπω το λυπημένο παιδί στα μάτια μου.
Τα τελευταία χρόνια αυτά τα ζητήματα φύλου έχουν πάρει μεγάλη προβολή. Υπάρχει περίπτωση αυτό, σε συνδυασμό με τις δύσκολες κοινωνικές συνθήκες, να επηρεάζει ανθρώπους που ήδη δεν νιώθουν καλά, οδηγώντας τους να πιστέψουν ότι το πρόβλημα είναι το φύλο τους, ενώ μπορεί να οφείλεται σε άλλα ζητήματα; Δηλαδή, αντί να τους «έρθει», όπως είπες εσύ, να το επιλέξουν για λάθος λόγους;
Όταν ξεκίνησα να παρουσιάζομαι ως Ορφέας, πήγα να πέσω ταυτόχρονα σε μία παγίδα η οποία έλεγε ότι μπορεί να το κάνω επειδή έχω αγανακτήσει ως γυναίκα και αν ενσωματώσω αντρικά χαρακτηριστικά θα μπορούσα να είμαι καλύτερα. Ίσως και να το κάνω δηλαδή ως μορφή αντίστασης και αγανάκτησης. Αφού έχω φάει τόσο σεξισμό ως γυναίκα, μήπως θέλω να αλλάξω γιατί αν γίνω άντρας θα με αφήσουν στην ησυχία μου; Οπότε είναι πολύ καλό αυτό το παράδειγμα γιατί το πέρασα. Και θα έρθω να σου πω με σιγουριά ότι στη δική μου περίπτωση όχι, δεν είναι θέμα μόδας ή για τους λάθος λόγους. Εγώ οριακά προσπάθησα να πείσω τον εαυτό μου ότι το κάνω γι’ αυτό και γρήγορα κατάλαβα, με ψυχολογική παρακολούθηση και δουλειά με τον εαυτό μου, ότι δεν είναι θέμα μπερδέματος. Γενικά η φυλομετάβαση δεν είναι λες και πας να επιστρέψεις το μίντιουμ μπλουζάκι για να πάρει στο σμολ. Γιατί να πάει κάποιος να ταλαιπωρηθεί τόσο χωρίς λόγο; Από την άλλη πλευρά βέβαια, γνωρίζω από ψυχιάτρους ότι υπάρχουν ζητήματα που μπορεί να μπερδέψουν τα άτομα στο σήμερα. Κι εκεί έρχονται οι σωστές ψυχιατρικές διαδικασίες ώστε να σιγουρευτούν ότι δεν θα προβεί κάποιος σε διαδικασίες που αργότερα θα τις μετανιώσει. Υπάρχουν άτομα που μέσα από τη σωστή εκτίμηση που έγινε από ειδικούς και τη δουλειά πάνω στα διαφορετικά ζητήματα που προέκυψαν, σταμάτησαν να θέλουν να κάνουν τη φυλομετάβαση που αρχικά είχαν στο μυαλό τους. υπάρχουν κι αυτές οι περιπτώσεις, που ζητείται επειδή υπάρχει και κάποιο άλλο θέμα ταυτόχρονα.
Και για πάμε στο επόμενο δύσκολο θέμα. Όριο ηλικίας. Σε κάποιες χώρες της Αμερικής, έχει πέσει πάρα πολύ το όριο. Τι λες γι’ αυτό;
Πιστεύω πως ένα τέτοιο ταξίδι, το να ξεκινήσει σε μία ηλικία που συνειδησιακά ακόμα δεν έχουν ολοκληρωθεί κάποια πράγματα, δεν έχουν αναπτυχθεί πολλά, το θεωρώ λίγο επικίνδυνο και χρειάζεται πολύ στενή παρακολούθηση από ψυχολόγους και από το οικογενειακό περιβάλλον. Η Τζένη Χειλουδάκη πολύ μικρή ξεκίνησε την ορμονοθεραπεία, αλλά ήταν από την πρώτη στιγμή δίπλα της η μάνα της. Ναι μεν είναι επικίνδυνο σε μία ηλικία που ακόμα το παιδί αναπτύσσεται ποικιλοτρόπως, αλλά δεν αποκλείω ότι αν υπάρχει σωστή κατεύθυνση και παρακολούθησης από σωστούς ειδικούς, μπορεί να συμβεί ομαλά. Δεν αποκλείω ένα παιδί να αρχίσει να έχει τέτοιες ανησυχίες από τα 12 του για παράδειγμα, απλά επειδή είναι μία κατάσταση που μπορεί αν είναι πολύ εύθραυστη σωματικά και ψυχολογικά, χρειάζονται όλα τα παραπάνω.
Να περάσουμε σε ένα ευαίσθητο θέμα, το οποίο αν θες δεν το πιάνουμε και καθόλου. Γεννητικά όργανα.
Ναι, ας το πιάσουμε και θα πω μέχρι εκεί που θέλω (γέλια).
Εσύ δεν έχεις πειράξει κάτι στα γεννητικά όργανα. Αυτό δεν το έχεις πάρει απόφαση για ποιους λόγους;
Γιατί δεν νιώθω κάποια δυσφορία με τα γεννητικά μου όργανα προς το παρόν. Στην καθημερινότητά μου και στις σεξουαλικές μου συνευρέσεις δεν είναι κάτι που με φέρνει αντιμέτωπο με κάποια δυσφορία, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων αλλά τόσο μηδαμινών που δεν υπολογίζονται, όπως για παράδειγμα το αν οι τουαλέτες σε μαγαζιά έχουν μεγάλο κενό κάτω από την πόρτα οπότε βλέπουν δύο αντρικά πόδια να βρίσκονται σε θέση γυναικεία (γέλια), αλλά δεν χρωστάω σε κανέναν να απολογηθώ για το πώς κατουράω, οπότε όλα καλά (γέλια).
Στις κοπέλες με τις οποίες πρόκειται να συνευρεθείς το λες;
Οφείλει η εκάστοτε παρτενέρ να γνωρίζει από πριν ποιος είμαι και από πού προέρχομαι γιατί δεν είναι καμία γυναίκα υποχρεωμένη να θέλει να συναναστραφεί σεξουαλικά με έναν άντρα με αιδοίο. Οπότε μόνο και μόνο από σεβασμό, εννοείται το λέω.
Μιλήσαμε πριν για το τι διαφορές έχεις εντοπίσει στη συμπεριφορά των άλλων με την αλλαγή της εικόνας σου. Εσύ τώρα, είδες να ενσωματώνεις αρνητικά στοιχεία αρρενωπότητας μαζί με την εμφάνισή σου;
Όχι. Δεν το έκανα ποτέ και δεν θα το κάνω ποτέ, όντας φεμινιστής και μεγαλώνοντας με μία πολύ συγκεκριμένη θέση για αυτά τα πράγματα. Και μάλιστα είναι κάτι που όταν το βλέπω με προβληματίζει και με απωθεί ιδιαιτέρως. Γιατί δεν θα σου κρύψω ότι υπάρχουν τρανς άντρες αυτή τη στιγμή που έχουν ενσωματώσει τέτοια άσχημα χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα σε μία σχέση αρχίζουν και φωνάζουν και είναι πιο έντονοι χρησιμοποιώντας τη δυνατότερη πλέον φωνή τους, μέχρι και ξύλο χρησιμοποιώντας τη μυϊκή δύναμη που αποκτούν. Άρα αυτό είναι κάτι που δεν το δέχομαι, δεν το έχω κάνει, δεν θα το κάνω. Και ίσα ίσα, επειδή το παρουσιαστικό μου πλέον είναι αντρικό, πολλές φορές όταν υπάρχει γυναίκα μπροστά μου και είμαστε οι δυο μας στο πεζοδρόμιο αλλάζω πεζοδρόμιο για να μην την τρομάξω. Γιατί ξέρω πώς είναι να περπατάς στον δρόμο και να φοβάσαι, γιατί ξέρω πώς είναι να έχεις έναν άντρα από πίσω σου και να μην ξέρεις ποιος είναι και τι μπορεί να κάνει.
Εξαιρετικό Ορφέα. Νομίζω θα μπορούσες να κάνεις σεμινάρια συμπεριφοράς σε άντρες (γέλια).
Θα το ήθελα πολύ κάποια στιγμή (γέλια). Και άκου να σου πω και το πιο τρελό. Επειδή ακριβώς δεν έχω ενσωματώσει κακά στοιχεία αρρενωπότητας, πολλοί άνθρωποι που με γνωρίζουν τώρα και δεν ξέρουν το παρελθόν μου, νομίζουν ότι είμαι γκέι – κάτι το οποίο βέβαια δεν με ενοχλεί καθόλου, απλά το αναφέρω γιατί έχει ενδιαφέρον να ακουστεί αυτό. Γιατί είμαι πιο σοφτ, είμαι πιο κατανοητικός, πιο ήρεμος, πράγματα τα οποία δε συνάδουν με την παραδοσιακή αντρική φιγούρα όπως την έχουμε στο μυαλό μας. Έχουμε μεγαλώσει με την ιδέα ότι οι άντρες πρέπει να είναι χιμπατζήδες. Θα φωνάξει και λίγο, θα είναι και λίγο μαλάκας. Όχι παιδιά. Φτάνει με αυτά. Άρα ναι, κάποια στιγμή ευελπιστώ να αρχίσουν να γίνονται σεμινάρια σε cis άντρες (γέλια).
Τα άτομα της LGBTQ κοινότητας τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα ενεργά. Κάποιες φορές παρατηρούμε και κάποιες υπερβολές στον τρόπο έκφρασης μέσα στην προσπάθεια ορατότητας. Συμφωνείς; Πώς τα βλέπεις αυτά; Υπάρχει περίπτωση να φέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιθυμούν;
Καταρχάς να ξεκινήσω με το βασικό: ότι η βία φέρνει βία. Το ξέρω αυτό. Άρα δεν με εκπλήσσει όταν το βλέπω να συμβαίνει. Ναι, παρατηρώ πιο έντονες καταστάσεις από προηγούμενα χρόνια, δεν θεωρώ όμως ότι είναι πάντα υπερβολικές. Όσο λιγότερες και λιγότεροι μένουμε, τόσο πιο πολύ θα λυσσάμε για να αναγνωριστούμε, για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε. Όσο σκοτώνουν ανθρώπους επειδή είναι κάτι διαφορετικό σεξουαλικά ή έχουν διαφορετική ταυτότητα φύλου, μπορώ να κατανοήσω γιατί λυσσάμε για δικαιώματα, για δημόσια υγεία, για να μπορούμε να περπατάμε στον δρόμο. Όσο μένουμε λιγότερες και λιγότεροι, αυτό το φαινόμενο θα γίνεται ακόμη πιο έντονο.
Για το pride τι λες;
Το pride ως μία εκδήλωση, μία παρέλαση, μία ας πούμε μορφή αντίστασης, πιστεύω ότι εξυπηρετεί πολύ την queer κοινότητα και είναι σημαντικό να συμβαίνει. Προσωπικά όμως, υπάρχουν και κομμάτια που με απασχολούν: όπως το κομμάτι των εταιρειών, το πώς εργαλειοποιείται, σε αυτά τα κομμάτια με βρίσκει αντίθετο. Το pride δεν θα έπρεπε να γίνεται με χορηγούς, δεν θα έπρεπε να γίνεται υπό την αιγίδα μιας εταιρεία που έχει πλουτίσει πάνω σε παιδιά που δουλεύουν. Θεωρώ ότι θα έπρεπε να γίνεται από τα κάτω, να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας. Αυτοοργανωμένα pride, συνελεύσεις σε γειτονιές, ενημέρωση καθημερινά στον κόσμο και πολύ πιο γρήγορα αντανακλαστικά.
Στο pride συμβαίνουν υπερβολές; Ειδικά σε σχέση με την ενδυμασία και την εμφάνιση και ειδικά με τις τρανς γυναίκες. Πέρασαν χρόνια πολλά και δόθηκαν αγώνες για να μην πρέπει η γυναίκα να ακολουθεί το πρότυπο της Barbie. Με προβληματισμό παρατηρώ στα pride τέτοιους τρόπους ενδυμασίας.
Καταλαβαίνω τι θες να πεις αλλά να σε ρωτήσω κι εγώ. Έχουμε έναν αόρατο κριτή που θα λέει τι είναι αποδεκτό και τι όχι να φοράμε, επειδή δόθηκαν αγώνες; Αυτές οι γυναίκες, οι τρανς γυναίκες, που βέβαια δεν είναι η θέση μου να μιλήσω γι’ αυτές και είναι λίγο περίεργο να το απαντάω εγώ αυτό, καλύτερα να το απαντούσε μία τρανς γυναίκα, αλλά ας το απαντήσω ως παρατηρητής. Ως παρατηρητής λοιπόν θα σου πω για το pride ότι καταλαβαίνω απόλυτα την ανάγκη αυτή της υπερβολής και πολλές φορές, αν όχι όλες, αυτό το πράγμα γίνεται επίτηδες. Δεν σημαίνει ότι αυτή η γυναίκα στην καθημερινότητά της, στο σπίτι της, στο γραφείο της, με τα παιδιά της ενδεχομένως, θα είναι με τα βυζιά απέξω, τα εικοσάποντα κ.λπ. Γιατί αν το πάμε έτσι, κι εγώ πριν ξεκινήσω την ορμονοθεραπεία, έβαφα το δέρμα μου για να έχω μουστάκι. Αυτό δεν μου το φόρεσε κάποιος; Ή δεν θα μπορούμε να μου πει η γκέι κοινότητα: εμείς δώσαμε αγώνα για να μπορούμε να είμαστε ξυρισμένοι και αυτό να είναι ΟΚ, κι εσύ τώρα πας και βάφεις κάτι που δεν έχεις; Οπότε αυτά είναι λεπτά όρια. Το ότι ο καθένας εκφράζεται όπως θέλει να εκφράζεται, δεν σημαίνει ότι το κάνει μόνο και μόνο για το επιφανειακό κομμάτι. Αυτές οι γυναίκες, έχω καταλάβει ότι έχουν την ανάγκη της υπερβολής για να δώσουν μία σαφή και ξεκάθαρη εικόνα του ότι είμαστε εδώ κι ότι μπορούμε ΚΑΙ να ντυνόμαστε έτσι. Δε σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι είμαστε μόνο αυτό. Και ενώ μπορώ εκατό τοις εκατό να καταλάβω όλες αυτές τις υπερβολές, είτε από τρανς άντρες είτε από τρανς γυναίκες, ωστόσο αυτό που λείπει πάρα πολύ είναι ένα συνδικάτο. Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κάτι τέτοιο. Μου λείπει να συσπειρωθούμε για τα εργασιακά μας δικαιώματα, για τις ασφαλίσεις μας, για την υγεία μας. Άρα, εκτός από το pride θα έπρεπε να υπάρχουν κι άλλες συλλογικότητες, σωματεία κ.λπ. συγκεκριμένα για τα τρανς άτομα. Καταλαβαίνω γιατί γίνεται το pride και καλό είναι να βγαίνουμε μία φορά τον χρόνο στο δρόμο για να διεκδικήσουμε, να φωνάξουμε, να συσπειρωθούμε, να γνωρίσουμε κόσμο –και αυτό μπορεί να φέρει κάτι άλλο–, αλλά αν στην υπόλοιπη ζωή, τον υπόλοιπο χρόνο δεν κινητοποιούμαστε αλλιώς, εμένα αυτό δεν μου αρκεί.
Για να κάνουμε ένα κλείσιμο σιγά σιγά.
Τι λες στα παιδιά αυτά.
Εμπιστευτείτε αυτό που νιώθετε και κλείστε τα αυτιά σας σε κάθε κοινωνικό στερεότυπο, στο μπούλινγκ, σε οικογενειακές απαιτήσεις, γιατί είναι κάτι που μπορεί να πονέσεις πολλές φορές όταν το κάνεις, αλλά αξίζει. Αξίζει γιατί η λύτρωση και η απελευθέρωση δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα. Το ότι τελικά ξυπνάς και λες είμαι αυτό που νιώθω, είμαι καλά.
Τι λες στους γονείς.
Να είστε δίπλα στα παιδιά σας. Δεν είναι άρρωστα και δεν κάνουν κάτι κακό. Δεν αλλάζουν, δεν θα τα χάσετε, δεν αλλάζει ο άνθρωπος, οι ψυχές τους παραμένουν ίδιες. Οφείλετε και πρέπει να είστε δίπλα. Είναι τα παιδιά σας. Αφήστε πίσω τους εγωισμούς. Αυτό που σου λέει το παιδί σου εκείνη τη στιγμή είναι πολύ πιο δυνατό από αυτά που εσύ φοβάσαι να πενθήσεις. Οπότε αν μη τι άλλο, ακόμη κι αν δεν γνωρίζετε τι είναι αυτό, προσπαθήστε να καταλάβετε. Σωπάστε κι ενημερωθείτε. Και τους διαβεβαιώ ότι δεν είναι ούτε ψυχιατρικά διαταραγμένα, ούτε το κάνουν από μόδα. Και πιστέψτε με, είναι πολύ πιο δυσβάσταχτο απ’ αυτό που νομίζουν.
Τι λες στην κοινωνία.
Στην κοινωνιά θέλω να πω ότι τη νίκησα, με πολύ μεγάλη διαφορά (γέλια). Το ότι πήγα κόντρα, μου βγήκε σε πολύ καλό. Υπάρχει μία νίκη εδώ και είναι σημαντικό να ακουστεί.
Τι λες στους φίλους.
Στους δικούς μου φίλους θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ. Ακόμα και με τις ελάχιστες ή μηδαμινές γνώσεις που είχαν τότε πάνω στα ζητήματα αυτά, μου στάθηκαν συναισθηματικά γιατί υπήρχε αγάπη. Και τελικά όταν έναν άνθρωπο τον αγαπάς, ακόμη κι αν δεν μπορείς ακριβώς να καταλάβεις, το σέβεσαι και προσπαθείς για το καλύτερο.
