Ο Δήμος Αθηναίων παρουσιάζει την έκθεση «Η Αποκατάσταση της Αισιοδοξίας», σε επιμέλεια Βικτώριας Ζυγούρου, Κώστα Νικάκη και Στέιση Βεντούρα, από 26 Σεπτεμβρίου έως 3 Νοεμβρίου στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων με έργα από τις μόνιμες συλλογές της. Εντάσσεται στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων του Δήμου Αθηναίων «1974 & 1944: Η Αθήνα γιορτάζει την Ελευθερία της».
Ογδόντα χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης από τη γερμανική κατοχή και πενήντα από την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Πώς μπορούν αυτά τα έτη να χωρέσουν σε μία έκθεση; Να συνομιλήσουν με την ιστορία τους, μεταξύ τους, αλλά και με τους επισκέπτες; Μία, από πολλές απόψεις, ενδιαφέρουσα έκθεση ξεκίνησε να «τρέχει» στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων και η επιμελητική ομάδα απάντησε στις ερωτήσεις μας.
Η πρώτη σας σκέψη όταν αναλάβατε το έργο.
Το βάρος της ευθύνης να παρουσιάσεις μια θεματική έκθεση με έργα από τις μόνιμες συλλογές της Πινακοθήκης, που εικαστικά θα αγγίζει –και μάλιστα συνδυαστικά– έννοιες που είναι μεταξύ τους αντίθετες, όπως ανελευθερία, σκληρότητα, βία, αλλά και αντίσταση, γενναιότητα, ελπίδα και αισιοδοξία. Αλλά και μία έκθεση που θα αποδίδει τιμές σε καλλιτέχνες που με το έργο τους ήταν παρόντες συνειδητά και αδιαμεσολάβητα σε δυο από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Παράλληλα σκεφτήκαμε ότι η δημοκρατία προϋποθέτει διάλογο, άρα και η «συνομιλία» των έργων των μόνιμων συλλογών με έργα σύγχρονων εικαστικών θα άνοιγε ένα γόνιμο διάλογο, θα έθετε νέα ερωτήματα και θα ενίσχυε τη θεματική της έκθεσης.
Ποιος ήταν ο οδηγός σας για την επιλογή των εκθεμάτων;
Προτεραιότητα μας είναι η ανάδειξη των σπάνιων έργων των συλλογών της Πινακοθήκης. Επίσης, κεντρικό ζητούμενο της επιμελητικής ομάδας ήταν να υπάρχει μια πολυμορφία έκφρασης και ειδών τέχνης, να συνυπάρξουν η ζωγραφική, η γλυπτική και τα χαρακτικά των μονίμων συλλογών με performance, με έργα που κινούνται στη χειροτεχνική συνθήκη, με κεραμικά, με κατασκευές κ.ο.κ. Θεωρούμε ότι όλες οι μορφές τέχνης έχουν δύναμη και αξίζει να παρουσιάζονται στις εκθέσεις, όχι συντεχνιακά αλλά ισότιμα.
Φυσικά και οι σύγχρονοι εκθέτες που κλήθηκαν να «συνομιλήσουν» με τα έργα της συλλογής μας, συμμετέχουν και με έργα ζωγραφικής, χαρακτικής και γλυπτικής.
Ο τίτλος της έκθεσης είναι εξαιρετικός, με ιδιαίτερο μήνυμα. Πώς καταλήξατε σε αυτόν;
Η δημοκρατία παράγει αισιοδοξία και υπό αυτό το πρίσμα η μετάβαση από τις σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας, σε περιόδους που η δημοκρατία λειτουργούσε, έστω και με προβλήματα κατά καιρούς, σηματοδοτεί μία χώρα που παράγει, συμφιλιώνεται, είναι ανοικτή σε νέες ιδέες αλλά και αποκτά αντισώματα στο φανατισμό και σε φωνές που περιθωριοποιούν και αποκλείουν. Η αισιοδοξία είναι συστατικό της δημοκρατίας και η αμφισημία του τίτλου αφήνει χώρο για ερωτήματα και σκέψη.
Μία πρόκληση και μία δυσκολία που συναντήσατε.
Πρόκληση και δυσκολία μαζί ήταν να αποτυπώσουμε δύο περιόδους αντιδιαμετρικά αντίθετες, το σκοτάδι της κατοχής και της δικτατορίας και το φως της δημοκρατίας. Πρόκληση ήταν επίσης να επιλέξουμε τα έργα εκείνα που έχουν τη δύναμη να αναδεικνύουν τη μνήμη, να προσκαλούν σε διάλογο και να λειτουργούν ως εκπαιδευτικά εργαλεία για τις νεότερες γενιές.
Είχατε στο νου σας τους νεότερους επισκέπτες-θεατές; Το πώς μπορούν να αντιληφθούν μέσα από τις μορφές τέχνης που συνυπάρχουν στην έκθεση, καταστάσεις τις οποίες δεν έχουν ζήσει, αλλά ταυτόχρονα είναι τόσο σημαδιακές και «κοντινές»;
Στόχος της έκθεσης είναι να προσφέρει γνώση, προβληματισμό, διάλογο και ψυχαγωγία. Να καταδείξει τους αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία και έτσι να αφυπνίσει. Να συμμετέχει νοερά ο επισκέπτης στις δύο περιόδους όπως ορίστηκαν από τα επετειακά τους ορόσημα (τα 80 έτη από την Απελευθέρωση της Αθήνας από τη Γερμανική κατοχή και τα 50 χρόνια από την πτώση της δικτατορίας) και παράλληλα να ενσωματώνει τη δική του ιστορία, όπως το έργο του Σ. Τσούνη, όπου ένα οικογενειακό κειμήλιο, ένα γράμμα του συνονόματου παππού του από το μέτωπο, γίνεται η αφορμή για μια εκ βαθέων φιλοτέχνηση μιας ιστορίας που αν και δεν την έχει ζήσει ο ίδιος αποτελεί οικογενειακό βίωμα.
Υπάρχουν εκθέματα τα οποία τα θέλατε, τα οποία έμειναν τελικά εκτός; (εξαιτίας χώρου, ποσότητας κ.λπ.)
Ο Δήμος Αθηναίων έχει την τύχη να διαθέτει μια Πινακοθήκη με περίπου 4.000 έργα τέχνης. Όταν πρωτοσχεδιάζαμε την έκθεση και κτίζαμε την παρουσίαση της είχαμε μια μεγαλύτερη εικόνα και πολλά έργα που συνδέονταν με τη θεματική. Στη συνέχεια όμως καταλήξαμε σε ένα πιο σφιχτό μουσειολογικό αφήγημα.
Οι παράλληλες δράσεις της έκθεσης, οι οποίες είναι πολλές και ενδιαφέρουσες, πώς σχετίζονται με την ίδια την έκθεση; Ποιο το σκεπτικό πίσω από την επιλογή τους;
Μια έκθεση οφείλει να είναι πολυσυλλεκτική και να δίνει πρόσβαση σε όλους, από μικρά παιδιά έως και ενήλικο κοινό. Οι παράλληλες δράσεις αποσκοπούν να διατηρήσουν το ενδιαφέρον του κοινού, να προσελκύσουν μη μυημένο κοινό, να κινητοποιήσουν το εδραιωμένο κοινό της Πινακοθήκης επιζητώντας τη συμμετοχή τους, να ενθαρρύνουν τους επισκέπτες να ξανάρθουν αλλά και να παραμείνουν περισσότερο στον εκθεσιακό χώρο, πάνω δηλαδή από τα 30 λεπτά, που βιβλιογραφικά επέρχεται η μουσειακή κόπωση. Επίσης, επειδή η σημερινή τάση των εκθεσιακών χώρων είναι να κινούνται στην «παραγωγή νοήματος» τολμήσαμε να συνδέσουμε την έκθεση με το χορό, τη μουσική και το θέατρο. Ελπίζουμε το αποτέλεσμα να μας δικαιώσει.
1944, 1974… Σκέφτεστε κάποια τρίτη μελλοντική χρονολογία που θα μπορούσε να μπει στη σειρά; Και αν ναι, ποια απελευθέρωση, αποκατάσταση ή άλλο αισιόδοξο γεγονός θα αφορούσε;
Υπάρχουν πολλές ημερομηνίες που δικαιούνται να μπουν στη σειρά ως ορόσημα αισιοδοξίας, αλλά εντάσσονται σε περιόδους κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ενώ το 1944 και το 1974 σηματοδοτούν τη λήξη της κατοχής και της δικτατορίας, περιόδων δηλαδή ανελευθερίας, καταπίεσης και έλλειψης δημοκρατικών αξιών. Για αυτό και διαφέρουν.
Η Αθήνα έχει τεράστιο ιστορικό φορτίο. Έχει αποτυπωθεί/συνεχίζει να αποτυπώνεται αυτό καλλιτεχνικά, δημιουργικά;
Δεν έχει αποτυπωθεί πλήρως. Για παράδειγμα, εμείς μελετώντας κατά το διάστημα προετοιμασίας της έκθεσης το ιστορικό πλαίσιο των ετών 1944-2024, θεωρήσαμε ότι πρέπει να αναδείξουμε ειδικότερα την περίοδο 1949-1967, περίοδο που καλείται και ως καχεκτική Δημοκρατία. Το ιστορικό φορτίο της Αθήνας λοιπόν, συνεχίζει να αποτυπώνεται με διαφορετικό ίσως τρόπο.
Την ίδια ώρα, η καλλιτεχνική δημιουργία παραμένει έντονη, άλλωστε η εποχή έχει πολλές αφορμές να δώσει για έργα που θα αναδεικνύουν νέες προκλήσεις αλλά και θέματα που απασχολούν την κοινωνία. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η Αθήνα στηρίζει το διάλογο μέσα από τις τέχνες και τη δημιουργία.
Για εσάς, τι θα σημαίνει επιτυχία της έκθεσης;
Σίγουρα η επιτυχία μεταφράζεται και ποσοτικά και ποιοτικά. Συνεπώς θα επιθυμούσαμε να δει την έκθεση ένας μεγάλος αριθμός επισκεπτών, να έρθουν σχολεία και οικογένειες με παιδιά στα εκπαιδευτικά μας προγράμματα, αλλά να επιτύχει ο καμβάς πάνω στον οποίο διαμορφώσαμε την έκθεση, να συνομιλήσει δηλαδή ο επισκέπτης μέσα από τα έργα της έκθεσης με τις δύο περιόδους και να νοιώσει τα συναισθήματα της κάθε περιόδου.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Διάρκεια έκθεσης: 26 Σεπτεμβρίου έως 3 Νοεμβρίου 2024
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Σάββατο 11:00 – 19:00, Κυριακή 10:00 – 16:00 Δευτέρα κλειστά
Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.
Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, Κτίριο Β’:
Λεωνίδου & Μυλλέρου, Πλ. Αυδή, Μεταξουργείο
Πληροφορίες: 210 5202420 | www.opanda.gr
Περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση μπορείτε να βρείτε ΕΔΩ.
