Το καλοκαίρι είναι η εποχή που δεν έχει σταματήσει να εμπνέει.
Με το εκτυφλωτικό του φως και τη ζέστη που λυγίζει τις άμυνες, γίνεται σκηνικό, σύμβολο, καταλύτης. Στον κινηματογράφο, στη λογοτεχνία και στο θέατρο, λειτουργεί άλλοτε ως όχημα αποκάλυψης και άλλοτε ως πέπλο σιωπής. Μεταφέρει ήρωες σε οριακές στιγμές, φωτίζει επιθυμίες, καλύπτει μυστικά, ανατρέπει ισορροπίες. Είναι μια εποχή με έντονη δραματουργική δύναμη που εμπνέει δημιουργούς να μιλήσουν για το ανείπωτο με πολλαπλούς τρόπους.
Θέατρο και Θέρμη: Το καλοκαίρι στη σκηνή
Το καλοκαίρι στο θέατρο είναι δραματουργικό εργαλείο. Η ζέστη, η φύση, η ανεμελιά ή και η καταπίεση των θερινών ημερών μετατρέπονται σε σύμβολα έντασης, απογύμνωσης χαρακτήρων και αποκαλύψεων. Από τον Νότο των ΗΠΑ μέχρι τις ρωσικές επαρχίες και τα δάση της Ιλλυρίας, το καλοκαίρι πυροδοτεί ερωτικά πάθη, υπαρξιακές κρίσεις και κοινωνικές ανατροπές. Κι εμείς ξαναθυμόμαστε αγαπημένα κλασικά ανά τους αιώνες.
Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας
(A Midsummer Night’s Dream)
Ουίλλιαμ Σαίξπηρ – 1595 ή 1596
ΤΙΤΑΝΙΑ: «Η άνοιξη, το καλοκαίρι,
το γόνιμο φθινόπωρο και ο θυμωμένος χειμώνας αλλάζουν
τις συνηθισμένες φορεσιές τους, και ο αποσβολωμένος κόσμος,
από τη σύγχυσή του, πια δεν ξέρει ποια εποχή είναι ποια».
Το έργο ξεκινά σαν ένα παιχνιδιάρικο ταξίδι, όπου ο Λύσανδρος, η Ερμία, ο Δημήτριος και η Ελένη καταφεύγουν στο μαγικό δάσος της Αθήνας για να ζήσουν τον έρωτα ελεύθερα, μακριά από κοινωνικούς κανόνες. Εκεί, ξεκινά ένα παιχνίδι παρεξηγήσεων και μαγικών παρεμβάσεων, με ξωτικά, δαίμονες και βασιλιάδες να μπλέκονται στις ιστορίες τους. Ο Σαίξπηρ δημιουργεί μια ονειρική Αθήνα όπου η φαντασία οδηγεί σε απρόβλεπτες ανατροπές, αγγίζοντας βαθύτερες επιθυμίες και τον κρυφό ερωτισμό, μέσα από ένα αριστοτεχνικό συνδυασμό κωμωδίας και μαγείας. Κι όλα αυτά στο θερινό ηλιοστάσιο.
Ο Γλάρος (The Seagull)
Άντον Τσέχωφ – 1895
Νίνα: Το έργο σου είναι πολύ δύσκολο να παιχτεί· δεν υπάρχουν ζωντανοί χαρακτήρες μέσα σ’ αυτό.
Τρεπλιέφ: Ζωντανοί χαρακτήρες! Η ζωή πρέπει να παρουσιάζεται όχι όπως είναι, αλλά όπως θα έπρεπε να είναι· όπως τη βλέπουμε στα όνειρα.
Το έργο θεωρείται ορόσημο στη θεατρική καριέρα του Τσέχωφ, καθώς δεν εστιάζει σε έναν κεντρικό ήρωα, αλλά σε μια μικρή κοινωνία προσώπων, όπου η δράση και τα συναισθήματα μοιράζονται ισότιμα. Η πλοκή διαδραματίζεται σε ένα θερινό εξοχικό περιβάλλον, που αναδεικνύει την ανθρώπινη απομόνωση και τα αδιέξοδα. Μέσα στην ηρεμία του τοπίου, οι χαρακτήρες παλεύουν με όνειρα, φόβους και επιθυμίες, αναζητώντας νόημα και διέξοδο στην τέχνη και στην αγάπη. Ο Τσέχωφ παρουσιάζει την ύπαρξη σε μια μεταβατική εποχή, όπου τα συναισθήματα και οι επιθυμίες αποσυντονίζονται, ενώ το καλοκαίρι λειτουργεί ως αντίστιξη μεταξύ ραστώνης και ψυχικής αναταραχής. Στον διάλογο Νίνας-Τρεπλιέφ, ο Τσέχωφ ακροβατεί ανάμεσα στον ρεαλισμό που τον χαρακτηρίζει και στο ονειρικό που επιθυμεί για την τέχνη, χωρίς όμως να μπορεί να το υλοποιήσει πλήρως. Η σύγχρονη εποχή δεν τον άφησε.
Καλοκαίρι και Καταχνιά (Summer and Smoke)
Τενεσί Ουίλλιαμς – 1948
Άλμα: «Το κορίτσι που είπε “όχι” δεν υπάρχει πια, πέθανε το περασμένο καλοκαίρι — πνίγηκε από τον καπνό μιας φωτιάς που καιγόταν μέσα της».
Η φράση αυτή της Άλμα έδωσε και τον τίτλο του έργου – αντιφατικός όπως οι δύο πρωταγωνιστές. Η Άλμα, κόρη του αιδεσιμότατου Ουαϊνμίλερ βιώνει μια έντονη εσωτερική σύγκρουση όταν ερωτεύεται τον γιατρό Τζον Μπιουκάναν. Ο πουριτανισμός της εποχής (το έργο διαδραματίζεται το 1916 κι ας γράφτηκε το 1948) την κάνει να καταπιέζει τις επιθυμίες της, ενώ ο Τζον ζει ελεύθερος, παγιδευμένος όμως στην αλλοτρίωση που φέρνει η άλλη πλευρά των θρησκευτικών και κοινωνικών περιορισμών. Το καλοκαίρι, ως εποχή έντασης και πάθους, λειτουργεί στο έργο ως σύμβολο της εσωτερικής φωτιάς που καίει την Άλμα και οδηγεί στην αναζήτηση της αληθινής της φύσης, της αποδοχής του σώματος και των συναισθημάτων της. Ωστόσο, η μικρή κοινωνία του Νότου και η υποκρισία της εποχής δημιουργούν ασφυκτικό πλαίσιο. Ο Ουίλιαμς παρουσιάζει τον καλοκαιρινό κόσμο όχι ως ανάπαυλα, αλλά ως πεδίο εσωτερικών μαχών και αναπόφευκτων μεταμορφώσεων.
Η σκιά του καλοκαιριού στη μεγάλη οθόνη
Το καλοκαίρι στον κινηματογράφο δεν είναι πάντα ξένοιαστο. Μέσα από τρεις ξεχωριστές ταινίες, βλέπουμε πώς η εποχή αυτή λειτουργεί ως εργαλείο έντασης, αντίθεσης, αποκάλυψης.
Κυνόδοντας (2009), Γιώργος Λάνθιμος
Παρά την κλειστοφοβία, η χρωματική παλέτα της ταινίας είναι καλοκαιρινή. Υπάρχουν μάλιστα και άκρως καλοκαιρινές σκηνές στην πισίνα και στην αυλή του σπιτιού με έναν ήλιο που «καίει» αμήχανα. Η αντίθεση που δημιουργείται ανάμεσα στο σχεδόν αθόρυβα σκληρό περιεχόμενο της ταινίας και στην καλοκαιρινή ατμόσφαιρα που επικρατεί, είναι ακριβώς ο τρόπος ώστε να γίνει ακόμη πιο ισχυρό το πρώτο. Και η αλήθεια είναι ότι ο Λάνθιμος το καταφέρνει εξαιρετικά.
Moonrise Kingdom (2012), Wes Anderson
Στη συγκεκριμένη σκηνή, ο Sam και η Suzy, που έχουν φύγει μαζί, φτάνουν σε μια ερημική παραλία. Εκεί στήνουν σκηνή, αλλάζουν ρούχα, χορεύουν, φιλιούνται για πρώτη φορά. Ονειρική εικόνα καλοκαιριού, αθώα, περίεργη και βαθιά συναισθηματική ατμόσφαιρα, με στιλιζαρισμένο ρομάντζο, όπως πολύ καλά ξέρει να στήνει ο Wes Anderson. Αποτυπώνει τέλεια το καλοκαίρι της φυγής, του πρώτου έρωτα, και της ανάγκης για αυτονομία – ακόμα και για δύο παιδιά.
The Florida Project (2017), Sean Baker
Διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών στο Ορλάντο της Φλόριντα. Παρακολουθούμε ένα ζωντανό αν και δύσκολο καλοκαίρι, όπως το βιώνουν παιδιά που μεγαλώνουν στο περιθώριο της κοινωνίας. Οι σκηνές με το παγωτό είναι από τις πιο χαρακτηριστικές της ταινίας. Τα παιδιά βρίσκουν διάφορους τρόπους για να καταφέρουν να απολαύσουν τον βασιλιά των καλοκαιρινών γλυκών, το παγωτό, πολλές φορές ζητώντας λεφτά από τουρίστες και περαστικούς. Η δύσκολη οικονομική κατάσταση την οποία βιώνουν, μετατρέπεται σε παιχνίδι και η γλυκόπικρη γεύση η οποία καταφέρνει να αποδώσει ο Sean Baker είναι αδιαπραγμάτευτη.
Τρία βιβλία που αγαπιούνται καλύτερα το καλοκαίρι
Σίγουρα το καλοκαίρι είναι η καλύτερη εποχή για διάβασμα και αν και δεν διαλέγω βιβλία με βάση τις εποχές, είναι μερικά (όπως αυτά παρακάτω) που διαβάζονται καλύτερα αφού έχουν σφίξει οι ζέστες. Ταξιδιάρικα (με άλλο τρόπο το καθένα) και γραμμένα από ιδιαίτερες πένες (μην περιμένετε ειδύλλια by the sea, δεν είμαι τέτοιος άνθρωπος). Βουτήξτε με δική σας ευθύνη.
«Ωκεανός», του Αλεσάντρο Μπαρίκο
Εκδόσεις Πατάκη
Ο μαγικός ρεαλισμός του Μπραρίκο είναι ο μαγικότερος και θαλασσινότερος και ερωτικότερος! Όχι αμιγώς καλοκαιρινό, αλλά σίγουρα θαλασσινό όσο κανένα. Ο Μπαρίκο γράφει για τη σκληράδα, την ομορφιά, την έλξη που μας προκαλεί η απέραντη μπλε θεότητα. Αυτό το βιβλίο το διαβάζεις και ακούς κύματα.
Πριν από πολλά χρόνια στις όχθες ενός ωκεανού έφτασε ένας άντρας. Τον είχε οδηγήσει εκεί μια υπόσχεση. Το πανδοχείο όπου σταμάτησε λεγόταν Αλμάγιερ.
Αγαπημένο απόσπασμα:
«- Ξέρετε κάτι; Νόμιζα ότι οι ναύαρχοι βρίσκονται στη θάλασσα…
– Κι εγώ νόμιζα ότι οι ιερείς βρίσκονται στις εκκλησίες.
– Ω, όπως ξέρετε ο Θεός είναι πανταχού παρών…
– Και η θάλασσα, πάτερ Πλους, και η θάλασσα…
Έφυγε και δεν άφησε βαλίτσα πίσω του αυτή τη φορά.»
Αγαπημένη ατάκα: «Θα σώσετε την κόρη μου με τη θάλασσα;»
«Η γραμμή του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου
Εκδόσεις Εστία
Μια γυναίκα στα τέλη της δεκαετίας του ‘80, η Ρέα Φραντζή, αποφασίζει να χωρίσει μετά από πέντε χρόνια γάμου και πηγαίνει μόνη της σε ένα ελληνικό νησί. Ένα από τα πιο καλοκαιρινά βιβλία που θα πέσουν ποτέ στα χέρια σας. Ένα βιβλίο για την αγωνία των ανθρώπων να βρουν μια βαθύτερη σύνδεση με τον εαυτό τους και τον κόσμο γύρω τους.
Αγαπημένο απόσπασμα: «Η άσπρη εκκλησία τρυπάει τον γαλάζιο ουρανό, για πρώτη φορά βλέπει ζωντανή μπροστά στα μάτια της την ελληνική σημαία. Κάτω από τη σημαία παρελαύνει πάνοπλος ο ξανθός κόσμος, πηγαίνει να ψηθεί, πηγαίνει για μπάνιο, τρέχει να ξεκουραστεί. Κανείς δεν προσέχει τη σημαία που στέκει αόρατη, μόνο μια γυναίκα που μόλις χώρισε είναι σε θέση να την αντιληφθεί, βγάζει τα μαύρα γυαλιά και ο ήλιος την τυφλώνει.»
Αγαπημένη ατάκα: «Υπάρχει μόνο ένα νησί για τον καθένα, πρέπει να το βρει, να μείνει εκεί.»
«Πράγματα που σκέφτεται η παρθένος Μαρία καπνίζοντας κρυφά στο μπάνιο», της Αλεξάνδρας Κ*
Εκδόσεις Πατάκη
Κυνικό, ειρωνικό και σκληρό και ταυτόχρονα τόσο μα τόσο ευαίσθητο. Μια συλλογή είκοσι ιστοριών για γυναίκες –ή μάλλον «για καλές μαθήτριες σκυμμένες πάνω από μία λάθος εξίσωση»– και τους ρόλους που καλούνται να παίξουν. Ένα βιβλίο που φέρνει ταραχή. Που δεν σ’ αφήνει να αναπνεύσεις βαθιά. Δεν είναι όλα τα καλοκαιρινά βιβλία για χαλάρωση δίπλα στο κύμα, άλλωστε. Κάποια είναι για να μας κρατάνε ξύπνιους απ’ το λήθαργο και τη ραστώνη.
Αγαπημένο απόσπασμα: «Η μητρότητα είναι στη φύση των θηλυκών. Η φύση κάνει τα θηλυκά επιθετικά όταν κυοφορούν. Υπάρχουν γάτες που σκοτώνουν όταν είναι έγκυες, όπως και λέαινες, καθώς και καγκουρίνες. Οι θηλυκοί άνθρωποι δεν σκοτώνουν στη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Η εγκυμοσύνη κάνει τις γυναίκες Παρθένες Μαρίες. Κάποιες Παρθένες Μαρίες σηκώνονται τα βράδια, κλειδώνονται στο μπάνιο και στρίβουν ένα τσιγάρο για να μην σκοτώσουν κάνεναν άνθρωπο.
Ενώ καπνίζουν, σκέφτονται:»
Αγαπημένη ατάκα: «Γιατί ακόμα περιμένεις να γίνεις κάποιος και κάθε χρόνο αυτό αναβάλλεται.»
