Πολυσχιδής, περιπετειώδης και ανήσυχη, μια προσωπικότητα που δε χωρά σε στεγανά. Τραγουδίστρια, ηθοποιός, σκηνοθέτης, κωμικός (κι ας μην το ξέρει), μα πάνω απ’ όλα το κορίτσι που θες να κάνεις κολλητή σου φίλη, γιορτάζει φέτος τα 20 χρόνια του «The Kubara Project» της στο Κύτταρο. Τη συναντήσαμε πριν επιστρέψουν για για τρεις ακόμα Πέμπτες (15, 22 & 29 Φλεβάρη) στη θρυλική σκηνή της Ηπείρου, αλλά και λίγους μήνες πριν ξανασυναντηθεί, χρόνια μετά, με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου στις αποχαιρετιστήριες(;) συναυλίες του.
Για όσους ακόμα δεν έχουν έρθει στο Κύτταρο, τι θα δουν αυτές τις 3 τελευταίες Πέμπτες;
Θα ακούσουν όμορφα τραγούδια παιγμένα από εξαιρετικούς μουσικούς και τραγουδισμένα από μένα που χαίρομαι πολύ να τα τραγουδώ, σε έναν χώρο που σέβεται τόσο τους καλλιτέχνες όσο και τους θαμώνες. Στο Kubara project δεν επιλέγουμε τα τραγούδια που θα παίξουμε με γνώμονα τι περιμένει να ακούσει από μας το κοινό. Θέλουμε να ακολουθούμε την τρέλα και την έμπνευση της πρόβας. Έτσι, ένα πρωτότυπο ακυκλοφόρητο τραγούδι δίνει την σκυτάλη σε ένα πασίγνωστο λαϊκό, ένα τραγούδι του Παπακωνσταντίνου ανοίγει την πόρτα στην Γυφτοπούλα του Μπάτη, ένα βουκολικό οδηγείται σε τζαζ αυτοσχεδιασμό. Μετά από είκοσι χρόνια το κοινό νομίζω έχει μάθει να μας εμπιστεύεται και να περιμένει την έκπληξη.
Παρατηρώ πως δε διαλέγεις στα προγράμματά σου πάρα πολλά τραγούδια που έχεις πρωτοηχογραφήσει εσύ, όπως για παράδειγμα από το εξαιρετικό Baumstrasse που φτιάξατε με τον Βασίλη το 2007. Γιατί; Επίσης, υπάρχει ενδεχόμενο να δούμε στο μέλλον άλλον έναν δίσκο από τους δυο σας;
Ειδικά το Baumstrasse δεν είναι εύκολο να παιχτεί live γιατί έχουμε στα αυτιά μας τον ήχο του δίσκου και όσες φορές στριμώξαμε στο πρόγραμμα τραγούδια από τον συγκεκριμένο δίσκο, πάντα μας απογοήτευε το αποτέλεσμα, ή το πώς τα δεχόταν το κοινό. Είναι σκοτεινά τραγούδια τα περισσότερα και δύσκολα. Ίσως να είναι χαζομάρα μου που δεν επιμένω να τα παίζω. Με τον Βασίλη Μαντζούκη έχουμε πολύ υλικό που το κοιτάμε και το ξανακοιτάμε, κάθε τόσο το δουλεύουμε, αλλά η ζωή μάς προλαβαίνει, και λέγοντας ζωή εννοώ πρωτίστως η επιβίωση, οπότε αναγκαζόμαστε να κάνουμε άλλες δουλειές και μοιραία η προσωπική δουλειά έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν συνεχίζουμε να δουλεύουμε και να δημιουργούμε, έτσι, χωρίς λόγο, άσκοπα, επειδή έτσι έχουμε μάθει να υπάρχουμε. Έχουμε υλικό για δέκα δίσκους, μπορεί και περισσότερους, και λέμε πως όταν βρούμε λεφτά θα τους βάλουμε μπροστά. Μην ξεχνάς πως το Baumstrasse ήταν παραγωγή της Libra, σε μια εποχή που ακόμα υπήρχε δισκογραφία. Ένα ρίσκο ήταν το Baumstrasse, τελείως αντιεμπορικό και σχεδόν πειραματικό. Αλλά μας εμπιστεύτηκαν. Δεν νομίζω πως σήμερα θα πλήρωνε κάποιος για βγει ένας τέτοιος δίσκος.
Μιας και ανέφερα το Baumstrasse, τι αποτίμηση θα έκανες για τον χώρο που έχετε φτιάξει, τώρα που έχουν περάσει χρόνια, αλλά και τι ονειρεύεσαι για το μέλλον του;
Το Baumstrasse κατάφερε να μείνει ανοιχτό στην πανδημία παράγοντας έργο με την βοήθεια των φίλων του και προσπαθεί να επιβιώσει από το τσουνάμι της νέας εποχής, της μετά την πανδημία αβέβαιης καθημερινότητας. Δεν είχαμε ποτέ “μεγάλες προσδοκίες”. Το Baumstrasse το φτιάξαμε για να έχουμε έναν χώρο να εργαζόμαστε χωρίς να έχουμε κάποιον πάνω απ’ το κεφάλι μας, και να φιλοξενούμε καλλιτέχνες και έργα που εκτιμούμε και θαυμάζουμε. Δεν είμαστε ανταγωνιστικοί ούτε πιστεύουμε πως κάνουμε κάτι σπουδαίο. Δεν ανήκουμε στην αγορά, στο χρηματιστήριο της τέχνης, αυτά τα αφήσαμε πίσω μας χρόνια πριν. Αυτό ονειρευόμαστε και για το μέλλον.
Μπορείς να φανταστείς τον εαυτό σου κάποια στιγμή να μην παράγει τέχνη;
Ναι. Για την ακρίβεια, μπορώ να με φανταστώ να μην παράγω τέχνη προς κατανάλωση. Δεν θα σταματήσω να γράφω ή να τραγουδώ ή να ζωγραφίζω αλλά θα το κάνω μόνο για μένα, στο σπίτι μου για την οικογένεια και τους φίλους μου.
Είμαι σίγουρος ότι σου γίνονται συνεχώς προτάσεις για συνεργασίες, από διάφορα είδη μουσικής. Σε θυμάμαι στις καταπληκτικές συναυλίες της Λένας Πλάτωνος, 15 χρόνια πριν και θεωρώ ότι είναι από τα πιο ταιριαστά στη φωνή σου πράγματα που έχω ακούσει. Θα μπορούσαμε ποτέ να σε ακούσουμε τη φωνή σου σε κάτι πολύ ηλεκτρονικό, για παράδειγμα; Θεωρώ πως θα είχε πάρα πολύ ενδιαφέρον.
Χαίρομαι που θα το έβρισκες ενδιαφέρον. Η Πλάτωνος βέβαια είναι η Πλάτωνος, αυτό το φαινόμενο που δεν συγκρίνεται με τίποτα. Ίσως δεν με έχει συγκινήσει κάτι όσο το έργο της ώστε να επιθυμώ να το υπηρετήσω. Ποτέ δεν ξέρεις. Μπορεί να συμβεί κι αυτό κάποια στιγμή.
Αν σε θυμούνται για ένα μόνο και μόνο τραγούδι που έχεις δισκογραφήσει, ποιο θα ήθελες να ήταν αυτό;
“Ο σκοπός του Ξεξένη” από τον δίσκο “Δυο νύχτες στα Μέγαρα”.
Χαίρεσαι όλο αυτό το hype που έχει πάρει το “Νερό στη βάρκα μας” ή σε κουράζει κιόλας; Το περίμενες να κάνει τόση μεγάλη επιτυχία;
Χαίρομαι γιατί είναι καλό τραγούδι αλλά με κουράζει ενίοτε. Όσο για την επιτυχία, μου είναι σχετικά αδιάφορο.
Αν το Kubara Prοject συνεχίσει για άλλα 20 χρόνια, το 2044 τι τραγούδια φαντάζεσαι ότι θα παίζει;
Τα ίδια και χειρότερα. Ό,τι μας συγκινεί θα το υπηρετούμε. Σε 20 χρόνια θα είμαι 72 χρονών. Αν ζω κι έχω ακόμα φωνή θα τραγουδάω ό,τι τρέλα μου έρθει στο κεφάλι.
Υπάρχει πάρα πολύ έντονη παρελθοντολαγνία, νοσταλγία, reunions και anniversary tours παγκοσμίως, περισσότερο από κάθε εποχή. Πώς το εξηγείς;
Δεν ξέρω αν γίνεται τώρα περισσότερο από κάθε εποχή. Αν ισχύει αυτό, είναι ίσως επειδή ο δυτικός πολιτισμός οδεύει προς το τέλος του. Ειδικά στην νέα γενιά των καλλιτεχνών διακρίνω μια ανησυχία για το πού πάμε, για το μέλλον του πολιτισμού. Οι νέοι καλλιτέχνες κοιτάνε προς τα πίσω θέλοντας να ακουμπήσουν σε κάτι που έχει αξία αποδεδειγμένη, κι είναι σαν να λένε: δεν ήταν πάντα τόσο ανέμπνευστη και ρηχή η τέχνη, κάτι έχουμε να πούμε ως πολιτισμός. Δεν ξέρω.
Φαίνεσαι ανοιχτό βιβλίο, πολύ προσιτή και άμεση. Τι μπορεί να μην ξέρουμε όμως καθόλου για εσένα;
Έχω κάποιες ταινίες και κάποια τραγούδια που τα βάζω όταν θέλω να κλάψω. Παράδειγμα, το Jag Mandir του Werner Herzog και το Baeed Anak με την Oum Kulthum.
Eίσαι μια τραγουδίστρια που μπορείς άνετα να με κάνεις κλάψω αλλά και να λυθώ στα γέλια την αμέσως επόμενη στιγμή. Είσαι περισσότερο μελαγχολικός ή χαρούμενος άνθρωπος στη ζωή σου;
Θέλω να είμαι χαρούμενη. Είναι στάση ζωής. Θέλω κι οι άνθρωποι γύρω μου να είναι χαρούμενοι. Δεν είμαι ανέμελη όμως και μελαγχολώ σε καθημερινή βάση. Όταν είμαι μόνη μου είμαι συνήθως μελαγχολική.
Είσαι βαθιά πολιτικοποιημένος και ευαισθητοποιημένος άνθρωπος. Όλη αυτή η ιστορία με την Παλαιστίνη που πιστεύεις πως θα καταλήξει;
Μακάρι να μπορούσα να απαντήσω. Δεν πιστεύω τίποτα. Με όλη μου την καρδιά θα ήθελα να λήξει επιτέλους η κατοχή, να σταματήσει το αιματοκύλισμα, να ξυπνήσει το Ισραήλ από τον λήθαργο και να δει καθαρά τι τέρας έχει δημιουργήσει, να δουν οι Ισραηλινοί πόση προπαγάνδα έχουν φάει και ποιοι φασίστες τους κυβερνούν και τους σέρνουν σε πολέμους, και να βρεθούν αντιμέτωποι με τα εγκλήματά τους επιτέλους για πρώτη φορά. Θα ήθελα να τελειώσει το δράμα των Παλαιστινίων, να επιστρέψουν στην γη τους, στα σπίτια τους, και να γυρίσουν κι οι έποικοι στα δικά τους – από κει που ‘ρθαν δηλαδή.
Υπάρχει, ρε παιδί μου, αυτό που λέμε ελπίδα σ’ αυτόν τον κόσμο τελικά; Συμβαίνουν πολύ άσχημα πράγματα και με μεγάλη συχνότητα πια.
Υπάρχει ελπίδα όσο οι άνθρωποι τάσσονται με το δίκαιο και υψώνουν το ανάστημά τους. Δεν είμαστε αναλώσιμα, δεν είμαστε υπηρέτες, πρέπει να το καταλάβουμε αυτό. Πρέπει να ξυπνήσουμε!
Έχεις συνεργαστεί με μεγάλα ονόματα όπως Αλεξίου, Τσανακλίδου, Φαραντούρη και Γαλάνη. Ποιο είναι το μεγαλύτερο μάθημα που μπορείς να πάρεις από τραγουδίστριες με τέτοιο εκτόπισμα; Επίσης, υπάρχει κάποιος εν ζωή καλλιτέχνης που αποτελεί απωθημένο σου;
Οι μεγάλοι καλλιτέχνες, όπως οι κυρίες που ανέφερες, διδάσκουν με την αγωνία τους, την επιμονή τους, με την αυτοθυσία τους. Η Χαρούλα είναι το πιο ακομπλεξάριστο άτομο που έχω συναντηθεί επί σκηνής. Και είναι ένα θηρίο, η σκηνή είναι ο φυσικός της χώρος. Κάθε συναυλία μαζί της ήταν masterclass για μένα χωρίς ποτέ η ίδια να παίζει τον ρόλο της δασκάλας. Η Τσανακλίδου είναι τόσο δοτική και ακάματη. Αγαπά να μοιράζεται και να παίζει σαν παιδί. Η Γαλάνη είναι ένα θαύμα. Η αγάπη της για την ποίηση, για την τέχνη, για την ομορφιά είναι συγκινητική. Η Φαραντούρη ήταν σαν να τραγουδώ δίπλα σε ένα ηφαίστειο. Κι ήταν πάντα έτοιμη για την ανατροπή, για την αλλαγή.
Όσο για απωθημένα, δεν έχω. Ποτέ δεν είχα. Θα μου άρεσε όμως να σκηνοθετήσω τον Stromae στην Επίδαυρο.
Υπάρχει ελπίδα όσο οι άνθρωποι τάσσονται με το δίκαιο και υψώνουν το ανάστημά τους. Δεν είμαστε αναλώσιμα, δεν είμαστε υπηρέτες, πρέπει να το καταλάβουμε αυτό. Πρέπει να ξυπνήσουμε!
Στη σημερινή μουσική της Ελλάδας τι πάει πολύ καλά και τι εντελώς λάθος;
Δεν γνωρίζω. Εκεί που όλα μου φαίνονται χάλια και έχω χάσει κάθε ελπίδα, ξαφνικά πετάγεται ένα τραγούδι που λάμπει στα σκοτάδια και είμαι ευτυχισμένη. Ή ακούω μια φωνή μέσα στην “λογοκρισία της πολυφωνίας” και γεμίζω θάρρος. Δυστυχώς πρέπει να ψάχνουμε μόνοι μας, μπας και ανακαλύψουμε κάτι μέσα στον χαμό. Δεν υπάρχουν πια παραγωγοί να κάνουν αυτή την δουλειά. Παλιότερα, άκουγα λίγο ραδιόφωνο και όλο και κάτι είχε να προτείνει. Τα τελευταία χρόνια δεν ακούω καθόλου γιατί φρικάρω.
Φέτος είναι μια εξαιρετική χρονιά για το θέατρο, τουλάχιστον όσον αφορά την προσέλευση του κόσμου και το πλήθος των παραστάσεων. Είναι αντίστοιχη και η καλλιτεχνική ποιότητα θεωρείς ή λίγα από αυτά τα πράγματα αξίζουν πραγματικά;
Ιστορικά, η καλλιτεχνική επιτυχία δεν συμβάδιζε σχεδόν ποτέ με την εμπορική επιτυχία. Νομίζω το ίδιο ισχύει και στην εποχή μας. Κάθε εποχή μπορεί να παράγει καλή τέχνη. Το θέμα είναι να εκπαιδεύεται το κοινό στην καλή τέχνη ώστε να την αποζητά. Κι αυτό είναι ένα μεγάλο ζήτημα. Πώς εκπαιδεύεται το κοινό αλλά και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες στο να αποζητούν την ομορφιά; Θέλει πολλή δουλειά, από το σπίτι, απ΄το σχολείο.
Γιατί όλοι στην Ελλάδα θέλουν να γίνουν ηθοποιοί ή τραγουδιστές;
Γιατί τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με την καύλα της σκηνής.
Πες μας μια και μόνο λέξη που να περιγράφει ιδανικότερα τον καθέναν από τους συνεργάτες σου στο Kubara.
Πω πω, αυτό είναι πολύ δύσκολο. Είναι απερίγραπτοι! Θα προσπαθήσω, έτσι για πλάκα.
Αντώνης Μαράτος – Αντίχειρας
Βασίλης Μαντζούκης – Δείκτης
Παναγιώτης Τσεβάς – Μέσος
Κώστας Νικολόπουλος – Παράμεσος
Βασίλης Παναγιωτόπουλος – Μικρός ή Το Μπίρι Μπίρι
Τι σημαίνει για σένα η λέξη “Κύτταρο”;
Δημιουργία. Μου αρέσει ο ορισμός που δίνει το λεξικό: “μια συστηματικά οργανωμένη ομάδα χημικών μορίων, που βρίσκονται σε δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ τους”. Έτσι νιώθω με την ομάδα μου φέτος στο Κύτταρο.
Μάρθα Φριντζήλα “The Kubara Project” στο Κύτταρο | Οι τελευταίες παραστάσεις!
*Oλες οι φωτογραφίες των live ανήκουν στον Κωνσταντίνο Σαλασίδη.
