Το τραγούδι της ημέρας παίρνει φόρα και θα αρχίσει να προσγειώνεται στην αρχική σας σε ανύποπτο χρόνο. Η ιδέα είναι απλή: κάποιες μέρες και κάποια γεγονότα που θέλουμε να θυμόμαστε, τα συνδέουμε με τραγούδια κι έτσι, γιορτάζουμε –ή πενθούμε– με τον πιο ωραίο τρόπο, με τον πιο αληθινό τρόπο που ξέρουμε (και το κάνουμε έτσι κι αλλιώς)· μουσικά.
Ένα τραγούδι για τον χειμώνα
Στίχοι – Μουσική – Ερμηνεία: Τζίμης Πανούσης (Μουσικές Ταξιαρχίες)
Έτος κυκλοφορίας: 1984
Δίσκος: Αν Η Γιαγιά Μου Είχε Ρουλεμάν
Ο λόγος σήμερα για έναν από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες και performers που είχαμε την τύχη να έχουμε σ’ αυτήν την χώρα με τα «κάγκελα παντού». Χιούμορ, βλασφημία, τρυφερότητα και κυνισμός –όλα μαζί, ανακατεμένα. Ζωή ατόφια δηλαδή. Λείπεις, Τζίμη.
Γιατί δεν πήρα το ρολάκι
που μου πασάραν οι πολλοί
να παίζω το γαλάζιο αγοράκι
με την βαρβάτη την ψωλή
Ποιος θα τολμούσε να το πει; Ο Τζίμης. «Έβαλα σιλικόνη στα βυζιά μου κι έφτιαξα ψεύτικο μουνί» Ποιος θα τολμούσε να το πει; Ο Τζίμης. Είναι το σωτήριο έτος 1984 κι ο Τζίμης γράφει τραγούδια πιο πολιτικά από κάθε πολιτική. Μιλάει για το περιθώριο από μέσα, χωρίς ωραιοποιήσεις και «φετίχ» για τη διαφορετικότητα. Τον ενδιαφέρει η αλήθεια. Απλά κι ωραία. Κι επειδή δεν έχει ανάγκη καμία «καριέρα» ή «προφίλ», λέει όσα δεν τολμούν να πουν άλλοι. Δεν παίζει μπαλίτσα με το σύστημα. Δεν χαρίζεται ούτε στους τάδε, ούτε στους δείνα, ούτε στους μικροαστούς, ούτε στους φασίστες, ούτε στον Νταλάρα. (Φυσικά κάποιοι από τους πρώτους δίσκους των Μουσικών Ταξιαρχιών ήταν λογοκριμένοι σε σημεία που υπήρχαν λέξεις που «προσέβαλαν τη δημόσια αιδώ»). Δεν σταμάτησε πουθενά αυτός ο τύπος.
Και αύριο που είναι Διεθνής Ημέρα κατά της Ομοφοβίας, Τρανσφοβίας και Διφοβίας και θυμόμαστε το «Ένα τραγούδι για τον χειμώνα», σκέφτομαι πως ούτε αυτό το έγραψε για να προκαλέσει ή να πουλήσει ή να γίνει αρεστός στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Το έγραψε γιατί προφανώς ένιωσε μέσα του πως όφειλε να το κάνει. Και γιατί μπορούσε.
Το ημερολόγιο λέει 17 Μαΐου. Σαν σήμερα, πριν 35 χρόνια (α, γρήγοροι ήμασταν!), η ομοφυλοφιλία έπαψε να θεωρείται ψυχική ασθένεια από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Το «Ένα τραγούδι για τον χειμώνα» είναι ακόμα τωρινό (πότε επιτέλους δεν θα είναι;). Δεν θα το ακούσουμε στα ραδιόφωνα (αμφιβάλλω αν το έπαιζε και κανείς όταν βγήκε, δεν το λες και radio friendly), οπότε ας το ακούσουμε επί τούτου, σαν άλλη γιορτή, σαν άλλη σημαία (με τα χρώματα του ουράνιου τόξου ή και όχι). Έτσι, για να έχουμε και μια υπενθύμιση ότι ακόμα κι αν αλλάζουν οι νόμοι, τα μυαλά θέλουν δουλειά πολλή. Και συχνά, αυτή τη δουλειά την κάνουν οι πιο παλαβοί, οι πιο ανένταχτοι ποιητές.
Το «Ένα τραγούδι για τον χειμώνα» είναι αδιαμφισβήτητα queer anthem –καταγγελτικό κι ερωτικό και ψυχογραφικό. Ένα άγριο παραμύθι για το τι σημαίνει να μεγαλώνεις σε λάθος τόπο ή σε λάθος σώμα ή σε λάθος εποχή. Ο Πανούσης πιάνει την ιστορία μιας τρανς γυναίκας από την αρχή:
Όχι δεν φταίει η μαμά μου
ούτε όπως λένε οι γιατροί
και όπως θέλει να πιστεύει ο μπαμπάς μου
μια ορμονική διαταραχή
Όχι δεν φταίει η ομορφιά μου
κι οι τρόποι μου οι κουνιστοί
ούτε κι ο παιδικός μου φίλος ο Γιωργάκης
που χαϊδευόμαστε μικροί
Απορρίπτει όλες τις κλασικές αφηγήσεις παθολογικοποίησης της ομοφυλοφιλίας (τα τραύματα, τις «ορμονικές διαταραχές», τις «παιδικές επιρροές»). Μιλάει στους Έλληνες των 80s (ίσως πρώτος απ’ όλους) για να τους εξηγήσει ότι δεν είναι ούτε φάση, ούτε μόδα, ούτε απόρροια κάποιας αποκλίνουσας αισθητικής. Είναι ύπαρξη. Αλλά αυτή η ύπαρξη, στον κόσμο που περιγράφει το τραγούδι, δεν έχει θέση στον κόσμο (θα μου πείτε «Γιατί; Στον σημερινό έχει; Κι η Δήμητρα της Λέσβου; Κι ο Ζακ; Και τόσους που η κοινωνία διαλύει πρώτα ψυχικά και μετά σωματικά;»). Ο Τζίμης γράφει γι’ αυτήν την γυναίκα που αρνείται να παίξει το «γαλάζιο» αγόρι με τη «βαρβάτη την ψωλή» και πληρώνει το τίμημα. Βullying, απόρριψη από την οικογένεια, στοχοποίηση στη γειτονιά ή στο χωριό. Ο ήρωας του τραγουδιού, ηρωίδα πια, παίρνει το ρίσκο κι αλλάζει σώμα. «Έχω ένα τσίρκο στην καρδιά μου / με πήρε μπάλα η αλλαγή» Ο στίχος σοκάρει; Μα πρέπει να σοκάρει για να αποτυπωθεί η απόγνωση.
Ο Τζίμης Πανούσης, με το χιούμορ του, τη γλώσσα του, τη σαρκαστική του ποίηση, καταφέρνει κάτι κατά τη γνώμη μου τεράστιο: να μας σοκάρει για να αναθεωρήσουμε κάποιες αποψούλες ή αποψάρες που είναι καλά ριζωμένες μέσα μας, να μας βάλει στο μυαλό για τα καλά πως η έννοια της ελευθερίας δεν είναι προνόμιο. Είναι ή όλων μας ή κανενός.
