Μία Τετάρτη του Ιουλίου βρέθηκα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα» για να δω το «47». Με παρότρυναν δύο νέες κοπέλες που την είχαν δει λίγες μέρες πριν. Η αλήθεια είναι πως αποφεύγω να παρακολουθώ ταινίες που μου συστήνουν – τις πιο πολλές φορές δεν βγαίνει σε καλό – τα γούστα είναι περίεργα…
Εκείνη την Τετάρτη η θερμοκρασία έπιασε 42 το μεσημέρι. Το βράδυ είχε άπνοια και η ζέστη ακόμη ήταν ανυπόφορη. Παρατήρησα τον κόσμο τριγύρω· είμαι σίγουρος πως κάποιοι έκαναν το ίδιο. Από 30 έως 60 χρονών, αρκετός κόσμος, πολλές βεντάλιες. Απογοητεύτηκα που δεν είχε γρανίτα. Κάθισα, με όχι πολύ κέφι είναι αλήθεια. Το «47» ξεκίνησε, κι εγώ θέλοντας και μη επιβιβάστηκα.
Στο τέλος είπα στον εαυτό μου: Θα πάρω συνέντευξη από τον σκηνοθέτη. Η μία φίλη που μου είχε συστήσει την ταινία, με είπε «φιλόδοξο», γειώνοντάς με κάπως. Έχουμε συνηθίσει από την ελληνική πραγματικότητα μάλλον, που για να πάρεις συνέντευξη από κάποιον σκηνοθέτη (ειδικά όταν βρίσκετε στο απόγειο της επιτυχίας του) πρέπει να περάσεις από χίλια κύματα, δημόσιες σχέσεις, παρατρεχάμενους κ.λπ. Είναι σαν να δίνεις εσύ συνέντευξη για να πάρεις συνέντευξη… Μέσα σε ελάχιστες ώρες κατέφθασε η απάντηση του Μαρσέλ Μπαρένα: «Ευχαρίστως». Μέσα σε 4 ημέρες απάντησε με ηχητικά μηνύματα σε όλες τις ερωτήσεις. Ακολουθεί λοιπόν η συνέντευξη, η οποία πιστεύω πως είναι πηγαία και αυθεντική.
*Το «47» βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, τα οποία δεν έχει νόημα να παρουσιαστούν τώρα. Όποιος-α θέλει μπορεί να βρει δεκάδες πληροφορίες στο διαδίκτυο.
* Η ταινία έχει κερδίσει το βραβείο Γκόγια 2024.
—————————————————–
Η συνέντευξη δόθηκε στα ισπανικά.
Μετάφραση: Στεργιάνα Τζέγκα
Πότε και πως προέκυψε η ιδέα για την συγκεκριμένη ταινία; Οι νέες γενιές γνωρίζουν αυτήν την πραγματική ιστορία;
Η ιδέα γεννήθηκε όταν επέστρεψα από την Ελλάδα, όπου γύρισα την ταινία Mediterráneo. Η Heretic ήταν η ελληνική εταιρεία παραγωγής και τα γυρίσματα έγιναν εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα. Όταν επέστρεψα, ήθελα να κάνω κάτι για τη δική μου πόλη, στις γλώσσες μου – τα καταλανικά και τα ισπανικά. Έψαχνα πολύ καιρό για μια ιστορία του τόπου, μέχρι που σχεδόν τυχαία βρήκα αυτήν. Δεν ήταν γνωστή στη Βαρκελώνη, μόνο στη γειτονιά Torre Baró. Εκτός από τις νέες γενιές, ούτε και οι παλιότερες γνώριζαν αυτή την ιστορία. Η ταινία βοήθησε ώστε να γίνει ευρύτερα γνωστή η γειτονιά – σχεδόν σε όλη την Ισπανία. Το «47» έγινε κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό φαινόμενο. Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας την πρότεινε, μας κάλεσε στο προεδρικό μέγαρο, το ίδιο και ο πρόεδρος της Καταλονίας και ο δήμαρχος της Βαρκελώνης. Όλοι θέλησαν να συνδεθούν με την ταινία. Κι όλα αυτά ξεκίνησαν από μια ιστορία που έξω από την Torre Baró ήταν άγνωστη.
Είμαι ενθουσιασμένος με τα πρόσωπα, όχι μόνο των πρωταγωνιστών, αλλά περισσότερο με τους κομπάρσους. Λαϊκά, τραχιά, καθημερινά. Πώς τους βρήκες και πόσο δύσκολο ήταν να ακολουθήσουν τις σκηνοθετικές οδηγίες;
Αυτό που έκανα στο «47» το είχα ήδη κάνει στο Mediterráneo και στην πρώτη μου ταινία 100 Metros. Δίνω τεράστια σημασία στους κομπάρσους – δεν θέλω επαγγελματίες από πρακτορεία, αλλά αληθινούς ανθρώπους. Στο Mediterráneo, όλοι οι κομπάρσοι ήταν πρόσφυγες από τη Συρία και το Αφγανιστάν, που ζούσαν σε καταυλισμούς στην Αθήνα και τα νησιά. Στο «47» έκανα το ίδιο: οι κομπάρσοι είναι κάτοικοι της Torre Baró – και όχι μόνο σημερινοί, αλλά και άνθρωποι που έζησαν τα γεγονότα, συγγενείς και φίλοι του Manolo Vital. Ο καλύτερός του φίλος εμφανίζεται στην ταινία, είναι εκείνος με το σκουφί που διαμαρτύρεται στη συνέλευση. Όλοι τους ήταν εκεί την ημέρα της αεροπειρατείας του λεωφορείου. Αυτή η αυθεντικότητα είναι που δίνει τόσο βάθος στην ταινία. Για αυτούς, το να δουν τη ζωή τους να προβάλλεται στην οθόνη ήταν κάτι που τους άλλαξε. Άλλαξε τη διάθεσή τους, την καθημερινότητά τους. Κι αυτό με κάνει πραγματικά ευτυχισμένο.
Αυτή η αυθεντικότητα είναι που δίνει τόσο βάθος στην ταινία. Για αυτούς, το να δουν τη ζωή τους να προβάλλεται στην οθόνη ήταν κάτι που τους άλλαξε. Άλλαξε τη διάθεσή τους, την καθημερινότητά τους. Κι αυτό με κάνει πραγματικά ευτυχισμένο.
Υπάρχει κάποια μυθοπλασία εκ μέρους σου ή έχεις μείνει αυστηρά πάνω στην πραγματική ιστορία;
Υπάρχει λίγη μυθοπλασία, ναι. Έγραψα το σενάριο με τη βοήθεια της εγγονής του Manolo Vital, της Joana, και με τη συμβολή φίλων και γειτόνων. Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι ότι στην πραγματικότητα ο Manolo είχε γιο κι όχι κόρη. Αποφασίσαμε –με την έγκριση της οικογένειας– να το αλλάξουμε, επειδή η Joana με βοήθησε πολύ και έλειπαν γυναικείοι χαρακτήρες. Έτσι, δημιουργήσαμε το χαρακτήρα της Joana ως κόρης. Ο γιος του Manolo στην πραγματικότητα λέγεται επίσης Manolo. Ο χαρακτήρας του Felipín, επίσης, είναι μέρος της μυθοπλασίας – δεν ήταν φίλος του Manolo, αλλά υπήρχαν παρόμοιες ιστορίες στη γειτονιά. Κατά τ’ άλλα, όλα είναι αληθινά.
Η εναλλαγή από τα Καταλανικά στα Ισπανικά προσθέτει μια ακόμα δυσκολία σκηνοθετική αλλά και για τους πρωταγωνιστές. Σωστά;
Όχι δύσκολη, αλλά σίγουρα πιο σύνθετη. Η Καταλονία είναι δίγλωσση και είμαι πολύ περήφανος που κι η ταινία είναι έτσι, όπως είμαι κι εγώ άλλωστε. Τα Καταλανικά είναι μια γλώσσα που χρειάζεται προστασία, γιατί ανήκει σε μια μειονότητα. Αντίθετα, τα ισπανικά δε χρειάζονται προστασία. Αυτή είναι μια ιστορία ανθρώπων που προσαρμόζονται, σέβονται και αγκαλιάζουν τον τόπο όπου πηγαίνουν. Κι εδώ, οι άνθρωποι τους σέβονται και ανταποδίδουν. Για λόγους σεβασμού στην πόλη, στον πολιτισμό και στην πραγματικότητα, έπρεπε να είναι δίγλωσση αυτή η ταινία. Δεν θα ήταν ρεαλιστικό αλλιώς. Οι ηθοποιοί και οι κάτοικοι το καταλαβαίνουν απόλυτα – το ζουν κάθε μέρα.
Πες μας το πιο θετικό σχόλιο που άκουσες, από κριτικό αλλά και απλό κόσμο, αλλά και το πιο αρνητικό.
Ειλικρινά, είμαι πολύ αποστασιοποιημένος από την κινηματογραφική κριτική στην Ισπανία. Δεν τη συμμερίζομαι, ούτε μου αρέσει. Έχω δουλέψει στα μέσα και ξέρω πώς λειτουργεί. Για μένα, τα πιο σημαντικά σχόλια είναι από τους ανθρώπους – την οικογένεια του Manolo, τη Joana, τους φίλους, τη γειτονιά. Αν εκείνοι ένιωσαν ότι η ιστορία τους αποδόθηκε σωστά, αυτό είναι που μετράει. Οι κριτικοί στα social ή στον Τύπο… ειλικρινά, δεν με νοιάζουν. Φυσικά θέλω καλές κριτικές, αλλά δεν με καθορίζουν. Πολλοί πολιτιστικοί συντάκτες, όχι αναγκαστικά κριτικοί, έχουν μιλήσει με θαυμασμό. Και με ενδιαφέρει να προβάλλεται θετικά. Η ταινία έχει αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τον κινηματογράφο στην Καταλονία. Είναι η πρώτη καταλανική ταινία που έφτασε στην κορυφή του box office στην Ισπανία. Η πιο εμπορική, η πιο βραβευμένη των τελευταίων 50 ετών. Αλλά πάνω απ’ όλα, αυτό που μετράει είναι τι λέει ο κόσμος της Torre Baró.
Πόσο καιρό διήρκησαν τα γυρίσματα; Κι έγιναν εξ ολοκλήρου στη Βαρκελώνη και στο Τόρε Μπαρό;
Τα γυρίσματα κράτησαν μόνο έξι εβδομάδες και έγιναν εξ ολοκλήρου στη Βαρκελώνη. Αναπαραστήσαμε την Torre Baró σε μια βουνίσια περιοχή της Βαρκελώνης, αλλά και στην πόλη Manresa, όπου γυρίστηκαν οι σκηνές με το λεωφορείο. Το σπίτι του Manolo και κάποια πλάνα έγιναν στην πραγματική Torre Baró, αλλά επειδή σήμερα είναι πολύ καλύτερη απ’ ό,τι τότε, χρειάστηκε να την «ξαναχτίσουμε». Η πλατεία, οι δρόμοι, όλα στήθηκαν από την ομάδα των σκηνικών. Το παλιό λεωφορείο, το Pegaso Monotral, δεν μπορούσε να ανέβει πια εκεί, οπότε χρησιμοποιήσαμε ένα μικρότερο για τις σκηνές στην περιοχή και το μεγάλο για το κέντρο της Βαρκελώνης – όλα αυτά και με βοήθεια ειδικών εφέ.
Δεν μπόρεσα να καταλάβω αν η Τζοάνα κόπηκε επειδή δεν αποδίδει καλά το κομμάτι ή λόγω της καταγωγής της! Εγώ την άκουσα να το αποδίδει πολύ καλά.
Είναι δύσκολο να το καταλάβει κανείς έξω από την Καταλονία. Της λένε ότι δεν τραγουδάει «καθαρά». Είναι ένας συμβολισμός για την καταλανική αστική τάξη που δεν αποδεχόταν εύκολα τους μετανάστες. Η κοπέλα τραγουδάει καλά – απλώς όχι αρκετά για το επίπεδο της χορωδίας, που είναι κατά κάποιον τρόπο ένας ελιτίστικος κόσμος. Όσο κι αν προσπαθήσει, επειδή είναι κόρη μεταναστών και χαμηλότερης τάξης, δεν θα γίνει ποτέ πλήρως αποδεκτή. Το τραγούδι είναι καταλανικό και μιλά για ένα αηδόνι που πετάει ελεύθερα. Στο τέλος, η ίδια τραγουδάει για τον «μαύρο κόκορα» –που είναι σύμβολο του φασισμού– και τον «κόκκινο κόκορα» – σύμβολο του κομμουνισμού. Και τα δύο είναι ιστορικά τραγούδια. Το θέμα εκεί είναι η μη αποδοχή – κοινωνική και πολιτιστική.
Θέλω να σου μεταφέρω με λίγα λόγια την άποψη των κριτικών και την αντίδραση του κόσμου. Εδώ οι Έλληνες κριτικοί την βαθμολόγησαν με 3 στα 5 αστέρια. Λένε κάπως καλά λόγια αλλά την θεωρήσαν κάπως παλιομοδίτικη, απλοϊκή, ηθικοπλαστική. Ένας μάλιστα έγραψε «Είναι αμφίβολο, βέβαια, αν το δράμα της ταινίας θα αγγίξει τις συναισθηματικές χορδές ενός κοινού εκτός Ισπανίας –για να μη γράψουμε εκτός Καταλονίας– όταν, για παράδειγμα, η συναισθηματική κορύφωσή του έρχεται με την εκτέλεση του αντικαθεστωτικού τραγουδιού “Gallo Rojo, Gallo Negro”».
Η γνώμη μου για την κριτική δεν είναι η καλύτερη, όπως σας είπα. Δεν με αφορά τι λέει κάποιος σε τρεις γραμμές, όταν εμείς δουλέψαμε πέντε χρόνια για το αποτέλεσμα αυτό. Αυτή η ταινία έχει αλλάξει μια ολόκληρη γειτονιά. Έχει αλλάξει τον τρόπο που παράγονται ταινίες στα καταλανικά, και το πώς τις βλέπει η υπόλοιπη Ισπανία. Ο κόσμος, ναι, έχει απομακρυνθεί από την κριτική – δεν τη διαβάζει πια. Ενδιαφέρεται για τις κριτικές στις ιστοσελίδες, εκεί που ψηφίζει το κοινό. Όλοι θέλουμε να γεμίσουν οι κινηματογράφοι, να ζήσει το σινεμά, να διακινούνται ιδέες, να ψυχαγωγείται ο κόσμος. Δεν με νοιάζει τι λέει ένας κριτικός στην Καταλονία, την Ισπανία, την Ελλάδα ή την Κίνα. Και παρεμπιπτόντως, η ταινία πήγε εξαιρετικά στην Αυστραλία – έβγαλε περισσότερα απ’ ό,τι πολλές ισπανικές στην ίδια την Ισπανία.
Η γνώμη μου για την κριτική δεν είναι η καλύτερη, όπως σας είπα. Δεν με αφορά τι λέει κάποιος σε τρεις γραμμές, όταν εμείς δουλέψαμε πέντε χρόνια για το αποτέλεσμα αυτό. Αυτή η ταινία έχει αλλάξει μια ολόκληρη γειτονιά. Έχει αλλάξει τον τρόπο που παράγονται ταινίες στα καταλανικά, και το πώς τις βλέπει η υπόλοιπη Ισπανία.
Το Τόρε Μπαρό τώρα σε τι κατάσταση βρίσκεται; Και ξέρεις τι αποτελέσματα εκλογικά υπάρχουν εκεί;
Η κατάσταση είναι καλύτερη από τη δεκαετία του ’50 ή του ’70, αλλά ακόμη είναι δύσκολη. Η κάτω πλευρά του Torre Baró είναι ένα τυπικό εργατικό προάστιο – όχι κακό. Η πάνω πλευρά όμως, στο βουνό, έχει πολλές ελλείψεις. Δεν υπάρχει αξιοπρεπής συγκοινωνία – πρέπει να ζητήσεις λεωφορείο. Οι εταιρείες delivery δεν φτάνουν ως εκεί, υπάρχουν διακοπές ρεύματος, τους κλέβουν τα καλώδια. Είναι φιλήσυχοι άνθρωποι που ήρθαν από άλλες περιοχές και χρειάζονται καλύτερες συνθήκες ζωής. Η ταινία βοήθησε να ακουστεί η φωνή τους. Ο δήμος της Βαρκελώνης ονόμασε μία πλατεία «Πλατεία Manolo Vital»! Και στο Valencia de Alcántara, στην επαρχία Cáceres, θα δώσουν το όνομά του και σε έναν δρόμο. Αυτό έχει σημασία – όχι τι λέει ένας κριτικός.
Η ερμηνεία του κόκκινου και μαύρου κόκορα ήταν εκπληκτική. Μερικοί λένε πως είναι η πιο όμορφη που έχει υπάρξει. Είναι μυθοπλασία ή έγινε στην πραγματικότητα; Πόσο εύκολα βγήκε η σκηνή;
Η ερμηνεία του Gallo rojo, gallo negro είναι μυθοπλασία. Όπως σου είπα και πριν, ο χαρακτήρας της Joana στην πραγματικότητα βασίζεται σε έναν άντρα. Εδώ πήραμε την απόφαση να συγχωνεύσουμε τον χαρακτήρα της εγγονής του Manolo Vital (με την οποία ετοίμασα την ταινία) και του γιου του, Manolo. Με τη συγκατάθεση της οικογένειας, συνδύασα τους δύο χαρακτήρες: τη «μαχητική» πλευρά του γιου και την καταλανική-μουσική πλευρά της εγγονής. Έτσι γεννήθηκε η Joana, που είναι και το όνομα της πραγματικής εγγονής και του χαρακτήρα στην ταινία.
Όσο για το τραγούδι, το Gallo rojo συμβολίζει τον αριστερό, επαναστατικό, δημοκρατικό κόσμο και το Gallo negro τον φασισμό. Αυτό είναι και η σύνοψη της ταινίας, μέσα σε εκείνη τη σκηνή. Το πιο αξιοπερίεργο είναι ότι ήταν η πρώτη σκηνή που γυρίστηκε, επειδή ήταν η μόνη μέρα που μας παραχωρήθηκε το θέατρο. Όλες οι σκηνές στο θέατρο –και κάποιες που κόπηκαν– γυρίστηκαν σε μόλις 8 ώρες. Αν ήταν δύσκολο; Όχι, γιατί είχαμε εξαιρετικούς ηθοποιούς. Μάλιστα, εκείνη η μέρα ήταν και το κινηματογραφικό ντεμπούτο της Zoe Bonafonte, της μικρής που παίζει τη Joana. Δηλαδή, την πρώτη μέρα της ζωής της μπροστά στην κάμερα, η Zoe τραγούδησε το Gallo rojo. Οπότε είμαι πολύ χαρούμενος, γιατί νομίζω πως ανακάλυψα ένα μελλοντικό αστέρι του κινηματογράφου.
Θέλω να μου πεις αν η νεολαία στην Ισπανία έχει αγκαλιάσει την ταινία σου αυτή. Η αν διακρίνεις πως στηρίζεται από μεγαλύτερες ηλικίες;
Στην αρχή, η ταινία «είχε πέραση» κυρίως σε μεγαλύτερους ανθρώπους. Αλλά μετά, όπως σου έλεγα, έγινε φαινόμενο: δεκάδες, εκατοντάδες σχολεία στην Καταλονία και σε όλη την Ισπανία την παρακολούθησαν. Έχει πια γίνει κλασική, και το λέω κυριολεκτικά.
Μας υποδέχθηκε ακόμα και ο Πρόεδρος. Σε καρναβάλια, πολλοί νέοι μεταμφιέζονται σε Manolo Vital. Πολλά σχολεία έχουν κάνει πτυχιακές ή εργασίες πάνω στο «47» κι έχουν γίνει ακόμα και παρωδίες σε χιουμοριστικές εκπομπές. Είναι μια ταινία που έχει ξεπεράσει τα όριά της και έχει φέρει τους νέους πίσω στο σινεμά και σε ιστορικές ταινίες, και σε ταινίες στα καταλανικά. Είναι ένας συνολικός μετασχηματισμός.
Για μια κοινότητα το θεμελιώδες είναι η αγάπη για τον τόπο. Εσύ ποιον θεωρείς τόπο σου; Πού χτυπάει η καρδιά σου;
Για να είμαι ειλικρινής, δεν έχω κάποιο έντονο εθνικιστικό συναίσθημα προς κανένα μέρος. Εκεί που βρίσκομαι εγώ, με τα παιδιά μου, με τον άνθρωπο που αγαπώ, αυτό είναι το μέρος μου. Αν έπρεπε να διαλέξω, θα έλεγα πως μεγάλωσα στη Βαρκελώνη, στην Καταλονία, με τις δύο γλώσσες μου, τα καταλανικά και τα ισπανικά, και τους ανθρώπους μου. Αλλά δεν νιώθω βαθιά την ανάγκη να ανήκω κάπου συγκεκριμένα. Είναι πιο εύκολο να ζεις έτσι. Αν έπρεπε να ορίσω ένα μέρος, θα έλεγα ότι η Βαρκελώνη είναι η πόλη μου, αλλά νομίζω πως μπορώ να είμαι ευτυχισμένος οπουδήποτε, αρκεί να είμαι με τους ανθρώπους που αγαπώ. Ο τόπος μου είναι οι δικοί μου άνθρωποι.
Η Ελλάδα και η Ισπανία είναι και οι δύο χώρες που πέρασαν εμφύλιο. Ο εμφύλιος στην Ισπανία διατηρεί στις μέρες μας το αποτύπωμά του; Καθορίζει συνειδήσεις; Απασχολεί; Είναι σημείο τριβής;
Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος είναι το μεγάλο ανοιχτό ζήτημα της Ισπανίας. Πολλά από τα σημερινά προβλήματα της δεξιάς και της άκρας δεξιάς προέρχονται από το γεγονός ότι ο εμφύλιος δεν δικάστηκε ποτέ, δεν ερευνήθηκε. Στην Ευρώπη, οι περισσότεροι δικτάτορες είτε δικάστηκαν, είτε σκοτώθηκαν. Ο Ισπανός δικτάτορας έμεινε 40 χρόνια στην εξουσία. Όταν έχεις τόσα χρόνια εξουσίας, δημιουργείς δίκτυα και εξουσίες που παραμένουν. Και το περιβάλλον του, μέχρι και σήμερα, έχει μεγάλη επιρροή γιατί ποτέ δεν καταδικάστηκε.
Υπάρχει σήμερα μια αριστερή κυβέρνηση που προσπαθεί με τον Νόμο Ιστορικής Μνήμης, αλλά το πρόβλημα είναι βαθιά ριζωμένο: οι ένοχοι δεν τιμωρήθηκαν ποτέ.
Η Ισπανία είναι η δεύτερη χώρα στον κόσμο, νομίζω, με τους περισσότερους αγνοούμενους θαμμένους σε ανώνυμους τάφους, δίπλα σε δρόμους. Δεν έγινε ποτέ ουσιαστική έρευνα. Κανείς δεν ζήτησε συγγνώμη.
Η Ισπανία έχασε επίσης τους χιλιάδες εξόριστους –διανοούμενους, καλλιτέχνες, πολιτικούς– όσους δεν σκοτώθηκαν κι αναγκάστηκαν να φύγουν. Το αποτέλεσμα ήταν μια τεράστια πνευματική φτώχεια. Και αυτό ακόμα επηρεάζει τη χώρα.
Ίσως η Ισπανία να είχε γίνει παγκόσμια πρωτοπόρος στην επιστήμη και στον πολιτισμό. Σιγά σιγά ανακτάται αυτό, γιατί είναι στο αίμα του Ισπανού η τέχνη και η επιστήμη. Αλλά μετά από 40 χρόνια φασιστικής δικτατορίας, όλα είναι δύσκολα. Ακόμα και σήμερα, σε μεγάλες εταιρείες, στα κόμματα και στη δικαιοσύνη, υπάρχουν άνθρωποι που είναι άμεσοι απόγονοι εκείνων που κυβέρνησαν τότε.
Κόκκινος/μαύρος κόκορας. Τότε ίσως να ήταν πιο καθαρά τα πράγματα. Κατά τη γνώμη σου σήμερα τι είναι κόκκινο και τι μαύρο;
Ο «μαύρος πετεινός» είναι ακόμα ο ίδιος, σήμερα απλώς η μορφή έχει αλλάξει. Για μένα, ο «μαύρος πετεινός» είναι ξεκάθαρα η άκρα δεξιά. Ο «κόκκινος πετεινός» είναι όλοι οι υπόλοιποι. Ακόμα και η δεξιά που βλέπει με συμπάθεια την άκρα δεξιά, πλησιάζει τον μαύρο πετεινό. Ο κόκκινος πετεινός περιλαμβάνει όλα τα δημοκρατικά κόμματα, ακόμα και αυτά της οικονομικής δεξιάς, αρκεί να μη δέχονται την άκρα δεξιά. Ο μαύρος πετεινός είναι η άκρα δεξιά. Στις «γκρίζες ζώνες» είναι όσοι τη νομιμοποιούν ή τη χρησιμοποιούν για ίδιον όφελος. Ο κόκκινος πετεινός είναι η κοινωνία που αγωνίζεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα σεξουαλικά δικαιώματα και το δικαίωμα όλων να ζουν ειρηνικά.
Παλαιότερα δημιουργούνταν κοινωνικοί χώροι. Ακόμα και το λεωφορείο σου το κάνεις κοινωνικό χώρο, με τον δικηγόρο, την πλούσια, το στέλεχος κ.λπ. Σήμερα φαίνεται αδιανόητο κάτι τέτοιο. Είσαι αισιόδοξος;
Ναι, είμαι αισιόδοξος. Απλώς κάθε γενιά έχει τις προκλήσεις της. Η σημερινή γενιά είναι αρκετά ναρκισσιστική, εγωκεντρική και μηδενιστική και αυτό έχει προκύψει από τα κοινωνικά δίκτυα, την αμεσότητα, και το Διαδίκτυο, που μας έχει φέρει στο «εδώ και τώρα». Είμαστε τόσο συνδεδεμένοι με τα σόσιαλ, που στην ουσία είμαστε αποσυνδεδεμένοι από τη ζωή. Παλιά, η πραγματικότητά μας ήταν η γειτονιά, το σχολείο, το τοπικό μας περιβάλλον. Τώρα η πραγματικότητά μας είναι ολόκληρος ο κόσμος. Αυτό είναι καλό, αλλά δημιουργεί και αποσύνδεση με το τοπικό. Υπάρχει υπερπληροφόρηση και fake news και εκεί βρίσκουν χώρο οι τοξικές πολιτικές και η άγνοια. Δεν ξέρουμε πια τι είναι αληθινό και τι όχι. Αλλά είναι απλώς άλλη μια πρόκληση, όπως κάποτε ήταν η ανακάλυψη νέων ηπείρων ή η έλευση της έγχρωμης τηλεόρασης. Κάθε μεγάλη αλλαγή απαιτεί προσαρμογή.
Φυσικά και θα υπάρχουν απώλειες και άνθρωποι που δεν θα προσαρμοστούν. Αλλά πιστεύω ότι το αίσθημα της κοινότητας θα επιστρέψει. Όπως νομίζω ότι το αίσθημα της ανθρώπινης αξίας θα επανέλθει όταν πια κατακλυστούμε από την τεχνητή νοημοσύνη. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύ χρήσιμη για πολλά πράγματα. Αλλά όταν το μέτρο χαθεί, τότε θα θυμηθούμε ξανά τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Το ίδιο πιστεύω και για την κοινωνία.
Πριν λίγες μέρες σε μια μικρή πόλη της Ισπανίας έγιναν εκτεταμένα επεισόδια ανάμεσα σε ντόπιους και μετανάστες. Φανατισμός, μισαλλοδοξία, βία. Μπορεί να αντιστραφεί η κατάσταση;
Αυτό που συνέβη δεν ήταν καν μεταξύ ντόπιων και μεταναστών. Ήταν ανάμεσα σε νεοναζί, φασίστες και μετανάστες, ή όποιον βρέθηκε στη μέση. Δεν ήταν καν ντόπιοι κάτοικοι· ήταν ναζί που ήρθαν στο Torre Pacheco από άλλες περιοχές. Φυσικά και μπορεί να ανατραπεί αυτή η κατάσταση. Η πλειοψηφία του κόσμου την έχει απορρίψει. Αυτό είναι αποτέλεσμα των πολιτικών της άκρας δεξιάς, συγκεκριμένου κόμματος στην Ισπανία, που έχει τη στήριξη –ή έστω δεν έχει τη ρητή «ακύρωση»– ενός μεγάλου κόμματος. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στην Ελλάδα με τη Χρυσή Αυγή. Είναι εκκλήσεις προς την άγνοια κάποιων ομάδων, που ίσως ούτε κι οι ίδιοι που τα κάνουν να μην τα πιστεύουν, αλλά τα χρησιμοποιούν για να κερδίσουν χρήμα και εξουσία. Ξέρουν καλά ότι οι μετανάστες είναι αναγκαίοι: δουλεύουν, παράγουν ΑΕΠ, πληρώνουν φόρους, δημιουργούν θέσεις εργασίας. Όλοι το ξέρουν. Αλλά τους δαιμονοποιούν, επειδή αυτό «πουλάει» σε έναν κόσμο που ζει από το μίσος. Αυτό όμως δεν αντιπροσωπεύει την Ισπανία. Όπως σου είπα πριν, ναι, η Ισπανία έχει ένα δομικό πρόβλημα με το παρελθόν της, αλλά ακόμα είναι από τις χώρες με το χαμηλότερο ποσοστό ψήφου στην άκρα δεξιά στην Ευρώπη.
Έχεις κάποια ιδέα που να θες να μοιραστείς μαζί μας για την επόμενη σου δημιουργία;
Ετοιμάζω την καινούργια μου ταινία, η οποία και πάλι συνδυάζει όλα αυτά που συζητάμε: πώς να φτιάξουμε έναν καλύτερο κόσμο, καλούς ανθρώπους που να κάνουν καλές πράξεις, την αλληλεγγύη, τον αντιρατσισμό, την ένταξη και τον αγώνα της εργατικής τάξης. Είναι μια κωμωδία, που –θεωρητικά– θα ξεκινήσουμε να γυρίζουμε τον Φεβρουάριο.
*Πολλοί κριτικοί βρήκαν την ταινία παλιομοδίτικη, ηθικοπλαστική και βίντατζ… Για αυτό άλλωστε τις έδωσαν εν πλήρη ομοφωνία (εκπληκτικό!) 3 αστεράκια… Δεν έχει και πολύ σημασία το τι λένε οι ειδικοί, ειδικά στην Τέχνη. Ο κόσμος βυθίστηκε σε αυτήν, δεν κουνιόταν. Κάποιοι έκλαψαν, βούρκωσαν, συγκινήθηκαν. Για 2-3 λεπτά στο τέλος κανείς δεν σηκωνόταν από την θέση του. Σε κάποιες στιγμές του φιλμ επικράτησε πραγματική σιγή. Και ξέρετε, δεν χρειάζεται όλα να αναλύονται, να ερμηνεύονται, να τακτοποιούνται. Δείτε την ταινία και νιώστε – ο καθένας όπως θέλει και μπορεί.
