ΓΥΝΑΙΚΑ
Η γυναίκα ως δημιουργός και ως ηρωίδα μέσα από δύο σπάνια και συναρπαστικά έργα
Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Αθηναίων
Τρίτη 10 Μαρτίου 2026 | 20:00
Η γυναικεία παρουσία στη μουσική, ως δημιουργική φωνή αλλά και ως εμβληματική δραματική μορφή, βρίσκεται στο επίκεντρο της συναυλίας «Γυναίκα» που παρουσιάζει η Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Αθηναίων, τη Δευτέρα 10 Μαρτίου, στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», σε μουσική διεύθυνση της Μάτας Κατσούλη. Το πρόγραμμα της συναυλίας, αναδεικνύει τη γυναίκα ως δημιουργό που διεκδικεί τη θέση της στη σύνθεση, μέσω της Συμφωνίας αρ. 3 σε σολ ελάσσονα της Λουίζ Φαρρένκ, αλλά και ως ηρωίδα που ενσαρκώνει διαχρονικά ανθρώπινα πάθη, μέσα από το μελόδραμα Μήδεια του Γίρι Άντονιν Μπέντα, που εστιάζει σε μία από τις πιο σύνθετες μορφές της παγκόσμιας μυθολογίας.
Η Λουίζ Φαρρένκ (1804-1875) υπήρξε μια σημαντική Γαλλίδα συνθέτρια, πιανίστα και παιδαγωγός, όμως η συμβολή της στον κόσμο της κλασικής μουσικής παραγνωρίστηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το γεγονός αυτό δεν σχετίζεται με την υψηλή εκφραστική ποιότητα και την αρτιότητα του έργου της, ωστόσο γίνεται κατανοητό αν ληφθεί υπόψη η σχεδόν καθολική προκατάληψη του 19ου αιώνα απέναντι στις γυναίκες συνθέτριες — μια προκατάληψη τόσο βαθιά ριζωμένη ώστε, από τη σκοπιά του 21ου αιώνα, φαντάζει αδιανόητη. Η αντίληψη ότι μόνο ένας ανδρικός νους μπορούσε να δημιουργήσει μουσική μεγάλης κλίμακας παρέμενε σχεδόν αδιαμφισβήτητη, ακόμη και από πολλές γυναίκες.
Η Μήδεια του Τσέχου συνθέτη Γίρι Αντονίν Μπέντα (1722-1795) είναι ένα μονόπρακτο μελόδραμα σε πέντε σκηνές. Το λιμπρέτο υπογράφει ο Γερμανός ποιητής Φρήντριχ Βιλχέλμ Γκόττερ. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά την Πρωτομαγιά του 1775 στη Λειψία. Χάρη στη Μήδεια και την Αριάδνη στη Νάξο, ο Μπέντα καθιερώθηκε ως ένας συνθέτης του οποίου το έργο άσκησε ουσιαστική επιρροή στην εξέλιξη του γερμανικού μουσικού θεάτρου. Στο επίκεντρο βρίσκεται η μορφή της Μήδειας, που διχάζεται ανάμεσα στο πάθος και τη λογική, το μητρικό ένστικτο και την επιθυμία για εκδίκηση. Η μουσική του Μπέντα αναδεικνύει αυτές τις συγκρούσεις και αποδίδει τις ψυχικές μεταπτώσεις της ηρωίδας με ιδιοφυή τρόπο.
Σημείωμα της μαέστρου Μάτα Κατσούλη
Το πρόγραμμα της αποψινής συναυλίας περιστρέφεται γύρω από γυναικείες μορφές που, με διαφορετικό τρόπο, συμπυκνώνουν την ένταση της εποχής τους: άλλοτε ως δημιουργοί, άλλοτε ως πρόσωπα μύθου, άλλοτε ως φωνές που αντιστέκονται.
Η Τρίτη Συμφωνία της Louise Farrenc είναι ένα έργο που ξεκινά σαν να αφηγείται από μέσα προς τα έξω: μια αργή εισαγωγή έξι μόνο μέτρων με το όμποε, σχεδόν σαν αναστεναγμός, ανοίγει ένα τοπίο σκοτεινής ευαισθησίας πριν η μουσική βυθιστεί στο στροβιλιστικό της Allegro. Η συμφωνική γραφή της Farrenc είναι στιβαρή αλλά διάφανη· αφήνει χώρο στα ξύλινα πνευστά να συνομιλήσουν με τρόπο σχεδόν “δωματίου”, ενώ τα έγχορδα σπρώχνουν μπορστά τη μουσική σαν ασταμάτητος παλμός. Στο Adagio cantabile, το κλαρινέτο τραγουδά μια μελωδία που μοιάζει να αναζητά γαλήνη,, ενώ το Scherzo περνά σαν νευρική λάμψη, με μια ορμή που υποφώσκει διαρκώς κάτω από την επιφάνεια. Το αποφασιστικό unisono των εγχόρδων στην αρχή του Finale σηματοδοτεί την επιστροφή σε μια σκοτεινότερη, τολμηρή ενέργεια. Η μουσική προχωρά με αδιάκοπη ορμή, ακολουθώντας τη διαρκή επεξεργασία του θεματικού υλικού, ώσπου κορυφώνεται σε τρεις θριαμβευτικές καταληκτικές συγχορδίες
Στο δεύτερο μέρος, η Μήδεια του Benda μεταφέρει αυτή την ένταση από τη συμφωνική αρχιτεκτονική στο Μelodram: εκεί όπου η μουσική δεν περιγράφει απλώς, αλλά συνοδεύει την ένταση και τις μεταπτώσεις του θεατρικού λόγου. Έτσι, η βραδιά κινείται από τη δομή στη φωνή, από την ισορροπία στην έκρηξη — από το εσωτερικό πάθος προς το αναπόφευκτο. Και δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε ιδανικότερη Μήδεια από την ερμηνεία της Μαρίας Σκουλά.
Για εμένα, αυτή η πορεία συνδέεται απόψε με μια βαθιά προσωπική επιστροφή. Η πρώτη φορά που ανέβηκα στη σκηνή του Θεάτρου Ολύμπια ήταν το 1991, ως νεαρή και ενθουσιώδης τραγουδίστρια. Λίγο πιο μετά επέστρεψα ως διευθύντρια της παιδικής χορωδίας, καθοδηγώντας παιδικές φωνές να αφουγκραστούν τον παλμό της μουσικής και της θεατρικής δημιουργίας.
Σήμερα επιστρέφω στη σκηνή του ιστορικού αυτού Θεάτρου, στο σπίτι πλέον της Ορχήστρας του Δήμου Αθηναίων, βαθιά συγκινημένη, ως Αθηναία, που η πόλη μας διαθέτει έναν χώρο που συνεχίζει να ζει, να δημιουργεί και να εξελίσσεται, χάρη σε ανθρώπους που αγαπούν ουσιαστικά την τέχνη, πονούν την καλή μουσική και στηρίζουν έμπρακτα τη δημιουργία — και τους ανθρώπους της.
Πρόγραμμα
LOUISE FARRENC
Συμφωνία αρ. 3 σε σολ ελάσσονα, έργο 36
Ι. Adagio – Allegro
II. Adagio cantabile
III. Scherzo – Vivace
IV. Finale – Allegro
JIŘÍ ANTONÍN BENDA
Μήδεια
Λιμπρέτο: Friedrich Wilhelm Gotter
Αφήγηση: Μαρία Σκουλά
Απόδοση κειμένου στα ελληνικά: Γιάννης Καλιφατίδης
Εισιτήρια
Στο ταμείο του θεάτρου από Τρίτη – Παρασκευή 11:00 -18:00 & 2 ώρες πριν την παράσταση
