Από το «ναό» της Καλλιτεχνικής Επιμόρφωσης, το Μικρό Πολυτεχνείο στο Θησείο, απαντούν στις ερωτήσεις των Συντακτών μας για τις Τέχνες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και τον επιμορφωτικό τους ρόλο στη ζωή μας.
Άγγελος Παπαδημητρίου
(σε μαθήματα Ζωής και Τέχνης «SAVOIR VIVRE» από 2 Ιουνίου)
Κύριε Παπαδημητρίου σχολιάστε μας την φράση: «Το Λάθος στην τέχνη δημιουργεί Τέχνη».
Μα όλη η «αληθινή» τέχνη είναι ένα λάθος σε σχέση με το «σωστό» , που αμφισβητεί και που επαναπροσδιορίζει (συνειδητά ή ασυνείδητα) διορθώνοντας το λάθος της ζωής , επαναφέροντάς την στην σωστή διάστασή της . Ο Καλλιτέχνης ο ίδιος είναι ένα «λάθος», καθώς αυτοεξαιρείται και αποστασιοποιείται από την ζωή για να παραγάγει Τέχνη. Όπως και να το δεις το «λάθος» είναι γενεσιουργό χαρακτηριστικό του «σωστού» . Δεν μπορεί να εξαιρείται η Τέχνη από τον εαυτόν της…
Πάνος Χρυσοστόμου
(στο σεμινάριο Μουσικής Ραδιοφωνικής Εκπομπής από 28 Απριλίου)
Κύριε Χρυσοστόμου αντέχει το ραδιόφωνο στην εποχή του διαδικτύου και του ΑΙ; κι αν ναι, πως;
Το ραδιόφωνο αντέχει στην νέα εποχή και πάντα θα αντέχει… Όπως άντεξε και τις τελευταίες δεκαετίες παρά την κυριαρχία της εικόνας και της ταχύτητας. Κι αυτό κυρίως, διότι εκ της φύσεως του δημιουργεί μια πιο προσωπική σχέση μεταξύ «πομπού» (εκφωνητή) και «δέκτη» (ακροατή). Ακολουθώντας όμως παράλληλα και όλες τις τεχνολογικές εξελίξεις (DAB, Web Radio, Podcasts, Mobile apps, περιεχόμενο on-demand κ.α.), το ραδιόφωνο συνδυάζει επίσης με τρόπο ιδανικό, το κλασικό με το μοντέρνο. Εν τέλει παραμένει το πιο «θερμό» μέσο από όλα τα άλλα και πάντως το μοναδικό που δημιουργεί τέτοια σύνδεση και αμεσότητα με το κοινό του, διατηρώντας τον ανθρωποκεντρικό του χαρακτήρα. Κι έχοντας παράλληλα κι ένα αφοσιωμένο σταθερό ακροατήριο σε ποικίλες καθημερινές δραστηριότητες όπως είναι λ.χ. η οδήγηση, ο αθλητισμός ακόμα και η εργασία σε αρκετές περιπτώσεις.
Φώτης Καγγελάρης
(συνεχίζει το σεμινάριο «Επιθυμία και Τέχνη» από 17 Απριλίου)
Κύριε Καγγελάρη λέμε συχνά «Μια φωτογραφία – χίλιες λέξεις». Μήπως έχουμε φτάσει στο άλλο άκρο; Χίλιες φωτογραφίες – έλλειψη λέξεων;
Η εικόνα της φωτογραφίας δεν είναι παρά ένα κείμενο συγκροτημένο από λέξεις και κατά συνέπεια από νόημα. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα είναι τα ιερογλυφικά: εικόνες μεν αλλά που δεν θα υπήρχαν εάν δεν είχαν κάτι να πουν. Αυτό μπορεί να γενικευτεί ως προς την εικόνα. Μια εικόνα δεν υπάρχει εάν δεν έχει κάτι να πει. Ή να μας κάνει κάτι να της πούμε.
Η ύπαρξη της εικόνας οφείλεται στην εμβάπτισή της στον λόγο. Είναι ο λόγος που μας κάνει να είμαστε σε σχέση με την εικόνα. Η αδυναμία της εικόνας να εκφραστεί φαίνεται στο γεγονός ότι ένα έργο τέχνης χρειάζεται λεζάντα ακόμα και αν ο τίτλος είναι: «Χωρίς τίτλο», για να μπορεί να πει αυτό που είναι.
Η ταυτότητα της εικόνας δεν είναι παρά ένας μεταφρασμένος λόγος ακόμα και αν πρόκειται για μια «ζαβολιά» όπως στην περίπτωση του Magritte. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η εικόνα της φωτογραφίας είναι το σημαίνον ενός σημαινόμενου λόγου.
Φώτης Τερζάκης
(στο σεμινάριο «Διαλεκτική και Αφήγηση» από 7 Μαΐου)
Κύριε Τερζάκη, είναι οι ιστορικές διαφορές ανυπέρβλητα εμπόδια για μια εποικοδομητική συνομιλία μεταξύ των μεγάλων στοχαστών; Αν σήμερα συνομιλούσαν ο Σωκράτης, ο Επίκτητος και ο Μάρξ θα κατέληγαν κάπου από κοινού;
Εδώ πρέπει να δοθούν ταυτόχρονα δύο απαντήσεις. Η ιστορική εποχή είναι απαράβατος ορίζοντας για τον στοχαστή, στον οποίον οφείλει όχι μόνο τη γλώσσα και τις αναφορές του αλλά και τα μη θεματοποιημένα όρια της σκέψης του· και αυτό σημαίνει ότι για να «μιλήσει» σε μια διαφορετική εποχή πρέπει κατ’ ανάγκη να μεταφραστεί. Ταυτόχρονα, η φιλοσοφία μπορεί να θεωρηθεί σαν μια διαρκής, αδιάκοπη συνομιλία ανάμεσα σε διαδοχικές εποχές ενός πολιτισμού (του ελληνοδυτικού λεγόμενου, εν προκειμένω). Και αυτό σημαίνει ότι κάτι διασώζεται μέσ’ από τις ιστορικές «τομές», ικανό να επανενεργοποιηθεί και να ερμηνευθεί, σ’ ένα συμφραζόμενο κατ’ ανάγκη διαφορετικό και πάντα νέο.
Φώτης Βλαστός
(στο σεμινάριο «Διαλεκτική και Αφήγηση» από 7 Μαΐου)
Κύριε Βλαστέ, είναι η Δυστοπία Μυθοπλασία ή είναι Βιωματικός Λόγος σήμερα;
«Ακόμα κι ο ίδιος άνθρωπος δεν προσκυνά πάντοτε τον ίδιο Θεό» γράφει ο Χάξλευ στο δοκίμιό του για τον Πασκάλ. Η αστάθεια, η μη προβλεψιμότητα, εγγενείς μέσα στην ανθρώπινη ζωή, υπερβαίνουν κατά περιόδους την αντοχή του ανθρώπου. Το μέλλον γίνεται τότε στα μάτια του μια ανυπέρβλητη απειλή. Καλείται να τη διαχειριστεί με τα μέσα που διαθέτει. Και κυρίως, με την αφήγηση. Έτσι, προκύπτει η δυστοπία. Με τα κιάλια της, ο άνθρωπος κοιτάζει το μέλλον. Είναι σα να το επισκέπτεται. Σα να το κατανοεί και, συνεπώς, σα να μετριάζει την απειλή του. Αυτό, νομίζω, συμβαίνει στις μέρες μας. Η δυστοπία είναι μια άσκηση θάρρους.
Φωτεινή Λαμπρίδη
(συντονίζει το Σχολείο Στίχου από 20 Απριλίου)
Κυρία Λαμπρίδη, είναι ανασταλτική η παραγωγή τραγουδιών μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης για ένα νέο στιχουργό ή τραγουδοποιό στις μέρες μας;
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει φτάσει -ακόμα τουλάχιστον- στο σημείο να ανταγωνίζεται την πηγαία έμπνευση ενός δημιουργού. Πειθαρχεί μεν στο μέτρο και μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να εμφανίσει έξυπνα ευρήματα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν δημιουργεί στον ακροατή το συναίσθημα που νιώθει όταν ακούει Μάνο Ελευθερίου, Νίκο Γκάτσο ή ακόμα και τους λαϊκούς μας δημιουργούς. Η μηχανή μπορεί να αυτοσχεδιάσει αντιγράφοντας, να μιμηθεί αλλά δεν μπορεί να αποδώσει το μοναδικό βίωμα, τη φλόγα της γραφής που πηγάζει από την επίμονη ανάγκη για έκφραση. Συναντάω νέους στιχουργούς που δοκιμάζουν να αναθέσουν στην ΤΝ τη μελοποίηση των στίχων τους. Είναι συχνά εντυπωσιακά τα αποτελέσματα αλλά πάντα κάτι θυμίζουν, στερούνται πρωτοτυπίας και σε καμία περίπτωση δεν ξεπερνούν εκείνα που προκύπτουν από τη σχέση στιχουργού – δημιουργού.
Αν λοιπόν κάποιος δημιουργός έχει αναστολή επειδή καλπάζει η ΤΝ και σκέφτεται πως δεν έχει νόημα να γράφει, σημαίνει πως δεν φλέγεται ο ίδιος από επιθυμία να γράψει άρα καλύτερα να μην το επιχειρήσει. Καμιά ΤΝ δεν μπορεί να σταματήσει την ορμή από την ανάγκη της καλλιτεχνικής έκφρασης.
Γιώργος Λεμπέσης
(ξεκινάει το Εργαστήριο Θεατρικής Γραφής από 6 Απριλίου)
Κύριε Λεμπέση μπορεί η κινηματογραφική γλώσσα να ευνοήσει τη συγγραφή ενός καλού θεατρικού έργου στην εποχή μας;
Η κινηματογραφική γλώσσα έχει επηρεάσει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αφήγηση σήμερα. Ο κινηματογράφος έχει εκπαιδεύσει το βλέμμα του θεατή στον ρυθμό, στη δύναμη της εικόνας και στην οικονομία της δράσης. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά και για το θέατρο, όχι ως μίμηση, αλλά ως υπενθύμιση ότι η σκηνή δεν είναι μόνο λόγος, είναι εικόνα, κίνηση και δραματικός παλμός. Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί ότι και στον σύγχρονο κινηματογράφο συναντάμε συχνά θεατρικά ευρήματα: έντονη παρουσία διαλόγου, συγκρούσεις χαρακτήρων σε περιορισμένο χώρο, ακόμη και σκηνές που θυμίζουν σκηνική οικονομία. Όταν αυτές οι δύο γλώσσες συνομιλούν δημιουργικά, το αποτέλεσμα μπορεί να γίνει πιο πυκνό, σύγχρονο και ουσιαστικό.
Κυριάκος Χατζημιχαηλίδης
(στο σεμινάριο για Σενάριο Ταινίας Μικρού Μήκους από 20 Μαΐου)
Κύριε Χατζημιχαηλίδη, αν η Ποίηση χωράει στο Handmade Cinema των ημερών μας άραγε μπορεί ένα «εμπορικό» σενάριο να «χωρέσει» την ποιητική γλώσσα;
Η ποίηση δεν είναι αποτέλεσμα υψηλής διανόησης. Μπορεί να περιέχεται σε κάθε μορφή έκφρασης και με ποικίλους τρόπους. Η ποίηση στην πραγματική της διάσταση είναι αντίληψη ζωής, ευαισθησία, δέκτης και εκφραστής των αφανών σημείων της. Δεν μένει στα απαραίτητα, τα αναγκαία και τα εύκολα. Εισβάλει με τον λεπτό της τρόπο στις περιοχές της ψυχής, φτάνει στις απόκρημνες πλαγιές της σκέψης και εκφράζεται είτε με λαϊκό είτε με λόγιο λόγο. Τι ποιο ποιητικό από ένα δημοτικό τραγούδι; Ή, για να το πούμε και αλλιώς, τι ποιο ποιητικό από ένα υπέροχο και δημοφιλέστατο δειλινό;
Ποίηση τελικά είναι ο τρόπος να εκφράζεσαι και ένα εμπορικό, όπως το λέτε, σενάριο μπορεί να υλοποιηθεί είτε με χυδαιότητα (πλήθος οι βιντεοκασέτες της εποχής) είτε με ποιητικότατο τρόπο (αναφέρω ενδεικτικά την Κάλπικη λίρα). Και στο πλέον εμπορικό σενάριο μπορεί να λάβει θέση η ποίηση και να το πάει στα ύψη. Αρκεί να συγκροτεί ομάδα ευαίσθητων καλλιτεχνών, όραμα για μια καλή ταινία, σχεδιασμό από έναν σκηνοθέτη καλλιτέχνη και όχι φτωχουπάλληλο τηλεοπτικών καναλιών και φυσικά τις απαραίτητες οικονομικές δυνατότητες.
Γιατί και η ποίηση παρότι είναι μαγεία δε κατασκευάζεται με μαγικό τρόπο.
Θράσος Καμινάκης
(διευθύνει το Μικρό Πολυτεχνείο και οργανώνει εργαστήρια Δημιουργικής Γραφής όλο το Καλοκαίρι στις Κυκλάδες)
Κύριε Καμινάκη, είναι η αφήγηση μια επικίνδυνη τέχνη πιο πολύ από ποτέ σήμερα και γιατί;
Η αφήγηση πάντα είναι επικίνδυνη είτε προφορική είτε γραπτή γιατί κρατά από την «ύλη» που αφηγείται την υποκειμενικότητα και την οπτική γωνία του αφηγητή της. Αυτή η σαγήνη να «ξαναγράφεις τον κόσμο» είναι από μόνη της μια βουτιά στο κενό χωρίς προστατευτικό δίχτυ. Αν φυτρώσουν φτερά ενόσω αφηγείσαι ή πετάς κάθε κίνδυνος γίνεται πια απόλαυση και ίσως κι ένα υπέροχο ταξίδι για τις ψυχές των ακρατών / αναγνωστών.
