Με φόντο τις υπόγειες στοές της Αθήνας και τα απόκρυφα Ελευσίνια Μυστήρια, ο Ian S. Cosmatos κάνει την εκρηκτική του είσοδο στον χώρο της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Το πρώτο του μυθιστόρημα Φάκελος: Υπό Σκιάν συνδυάζει την ιστορική με τη φαντασία, δημιουργώντας μία συναρπαστική αφήγηση που κινείται ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι — τόσο του κόσμου όσο και της ανθρώπινης ψυχής. Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου, συνομιλούμε με τον συγγραφέα για το ίδιο το βιβλίο, αλλά και την πόλη που ακόμη ζει και εμπνέει!
Τι σας ενέπνευσε να γράψετε το Φάκελος: Υπό Σκιάν και πώς γεννήθηκε η αρχική ιδέα της πλοκής;
Αν και σπούδασα αρχαιολογία, η πορεία μου με οδήγησε τελικά σ’ έναν διαφορετικό και πιο εξειδικευμένο τομέα της συγκεκριμένης επιστήμης. Ωστόσο, τα Ελευσίνια Μυστήρια με μάγευαν ανέκαθεν. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα ανεξιχνίαστα μυστήρια της αρχαιότητας, το οποίο παραμένει ανεξήγητο μέχρι σήμερα. Οι θεωρίες γύρω απ’ αυτό το θέμα είναι πολλές και διαφορετικές, προσφέροντας έτσι μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αποτέλεσαν ιδανικό υπόβαθρο για τη δημιουργία ενός αστυνομικού μυθιστορήματος, όπου πέρα από το σασπένς, την ίντριγκα και το κλασσικό whodunit, επιχειρώ να ταξιδέψω τον αναγνώστη στα μονοπάτια των θρύλων και των μυστικών της αρχαίας Ελλάδας.
Πόσο βαθιά εμπλέκονται τα ιστορικά στοιχεία στη μυθοπλασία του βιβλίου; Πού τελειώνει η έρευνα και πού ξεκινά η φαντασία;
Αυτό που αποτέλεσε για μένα τη μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η αρμονική σύνδεση της ιστορικής τεκμηρίωσης με τη μυθοπλασία. Οι αναφορές στην αρχαιότητα και στα εθιμοτυπικά της –τομείς που σχετίζονται άμεσα τόσο με τις σπουδές όσο και με την επαγγελματική μου πορεία– έπρεπε να ενσωματωθούν σε μια πλοκή γεμάτη μυστήριο, γρίφους και απρόσμενες ανατροπές. Επιδίωξή μου ήταν να δημιουργήσω μια δυνατή ιστορία που, ενώ θα βασιζόταν σε απολύτως υπαρκτά και τεκμηριωμένα ιστορικά στοιχεία, θα τα αξιοποιούσε με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελέσουν θεμέλια ενός συναρπαστικού αστυνομικού αφηγήματος. Έτσι, όλες οι ιστορικές αναφορές και οι περιγραφές τόπων, μνημείων, αρχαίων εθιμοτυπικών και μυστηρίων είναι ακριβείς· αντιθέτως, τα πρόσωπα, οι μεταξύ τους σχέσεις και η αστυνομική πλοκή είναι εξ’ ολοκλήρου προϊόντα μυθοπλασίας.
Ποιος είναι ο ρόλος της πόλης στην ιστορία; Θα λέγατε ότι η Αθήνα λειτουργεί κι αυτή ως ένας από τους βασικούς «πρωταγωνιστές»;
Ναι, σαφέστατα η Αθήνα –τόσο η υπέργεια όσο και η υπόγεια– παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο συγκεκριμένο βιβλίο. Είναι μια πόλη που, παρά τα «αιχμηρά της σημεία», αγαπώ και θαυμάζω όσο λίγες στον κόσμο. Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με το λαμπρό παρελθόν της, αλλά και με τη σημερινή πολυμορφία της.
Γιατί επιλέξατε τον τίτλο Υπό Σκιάν; Ποια είναι η βαθύτερη σημασία του για εσάς;
Ο τίτλος «Υπό Σκιάν» είναι κυριολεκτικός και συμβολικός συγχρόνως. Αρχικά, μεγάλο μέρος της πλοκής εξελίσσεται υπογείως, στην πόλη κάτω από την πόλη, στην Αθήνα κάτω από την Αθήνα. Μπορεί οι περιγραφές αυτών των υπόγειων δικτύων να παρουσιάζονται εδώ μέσα σε μυθοπλαστικό πλαίσιο, στην πραγματικότητα όμως είναι όλα εκεί: παλιά καταφύγια, κατακόμβες, υπόγεια ναών, σήραγγες, θάλαμοι, τρεχούμενα νερά και τόσα άλλα. Από την άλλη, μέσα από τον τίτλο, δίνεται και μια διαφορετική και πιο εσωτερική «υπόγεια διάσταση». Στη ζωή, εκείνα που παραμένουν αθέατα ή ανείπωτα είναι συχνά και τα πιο καθοριστικά. Μέσα μας φωλιάζουν φόβοι, πόθοι, ενοχές και κρυφές προσδοκίες, που αν και δεν εκφράζονται ποτέ ανοιχτά, καθορίζουν τον τρόπο που σχετιζόμαστε –τόσο με τους άλλους όσο και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Στο «Φάκελος: Υπό Σκιάν» επιχειρώ να αναδείξω ακριβώς αυτό το αόρατο επίπεδο: το υπόγειο ρεύμα των συναισθημάτων, των σκέψεων και των πράξεων που δεν δηλώνονται ρητά, αλλά υφίστανται και επενεργούν.
Το Φάκελος: Υπό Σκιάν είναι η αρχή μιας νέας crime σειράς από τις εκδόσεις BELL. Τι να περιμένουμε στη συνέχεια;
Έχω ξεκινήσει ήδη την επόμενη περιπέτεια του πρωταγωνιστικού διδύμου, του Άντι Κάλφα και του Αστυνόμου Ραΐση δηλαδή, όπου η αρχαία Ελλάδα –και όχι μόνο– παίζει και πάλι καθοριστικό ρόλο. Θα μου επιτρέψετε όμως να σας κρατήσω για λίγο ακόμα σε αγωνία.
Υπάρχει κάποιος συγγραφέας ή βιβλίο που σας επηρέασε ιδιαίτερα στη διαμόρφωση του πρώτου σας μυθιστορήματος;
Διαβάζοντας παλιότερα τα βιβλία του Dan Brown, είχα σκεφτεί πόσο πολύ και ενδιαφέρον υλικό κρύβει η αρχαία Ελλάδα. Ίσως να μπήκαν ήδη τότε οι πρώτοι σπόροι γι΄αυτό που επρόκειτο να ακολουθήσει, αν και μάλλον υποσυνείδητα.
Πώς έχουν επηρεάσει οι σπουδές σας τον τρόπο με τον οποίο γράφετε ιστορίες;
Οι σπουδές μου έχουν λειτουργήσει ως καταλύτης στη διαμόρφωση της αφηγηματικής μου φωνής και του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνομαι και χτίζω τις ιστορίες μου. Η κλασική αρχαιολογία μου έδωσε μια πολύτιμη επαφή με τους αρχαίους μύθους, τις τελετουργίες και τις εθιμικές πρακτικές που ακόμα και σήμερα διατηρούν έναν υπόγειο αντίκτυπο στον σύγχρονο άνθρωπο. Η Ιατροδικαστική Αρχαιολογία που ακολούθησε στη συνέχεια, με εξοικείωσε με τη μεθοδικότητα, την ακρίβεια και την παρατηρητικότητα που απαιτεί η ανάλυση του ανθρώπινου ίχνους, είτε πρόκειται για απομεινάρια του παρελθόντος είτε για τα ψυχικά αποτυπώματα ενός χαρακτήρα. Στο συγκεκριμένο έργο, αυτή η αλληλεπίδραση ανάμεσα στη γνώση του παρελθόντος και την ανατομία του εγκλήματος λειτουργεί ως θεμέλιο για μια ιστορία που δεν εστιάζει μόνο στο «ποιος» και το «πώς», αλλά κυρίως στο «γιατί». Ένα αστυνομικό αφήγημα, δηλαδή, που φιλοδοξεί να είναι κάτι περισσότερο από ένα παιχνίδι λογικής: μια εξερεύνηση του ανθρώπινου ψυχισμού μέσα από τα ίχνη που αφήνει πίσω του.
Το βιβλίο παρουσιάζει ενδιαφέρουσες αφηγηματικές εναλλαγές — ιδίως η χρήση του β’ ενικού προσώπου. Τι σας ώθησε σε αυτήν τη λογοτεχνική επιλογή;
Η επιλογή του β’ ενικού προσώπου ήταν απολύτως συνειδητή και λειτούργησε για μένα ως ένας τρόπος για να δημιουργήσω μια πιο άμεση, σχεδόν ενοχλητικά κοντινή σύνδεση ανάμεσα στον αναγνώστη και στον ήρωα. Το πρόσωπο αυτό δεν αφήνει περιθώρια αποστασιοποίησης· σε τοποθετεί στη θέση του άλλου, σε αναγκάζει να νιώσεις, να δεις και να βιώσεις μέσα από τα μάτια του, νιώθοντας παράλληλα και κάπως εγκλωβισμένος. Σ’ ένα αστυνομικό αφήγημα, όπου το ψυχολογικό βάθος και η εσωτερική πάλη του ήρωα είναι εξίσου σημαντικά με την εξιχνίαση του εγκλήματος, η εναλλαγή προσώπων λειτουργεί σαν γέφυρα: ανάμεσα στην εξωτερική δράση και την εσωτερική διαδρομή.
Αν μπορούσατε να λύσετε ένα και μόνο μυστικό της αρχαιότητας, ποιο θα επιλέγατε;
Σίγουρα τα Ελευσίνια Μυστήρια. Δεν είναι άλλωστε και τυχαία η επιλογή τους στο πρώτο μου αυτό βιβλίο.
Για εσάς, η Πόλη ζει; Κι αν ναι, με ποιον τρόπο την ακούτε να ανασαίνει;
Ναι, για μένα η Αθήνα ζει· και μάλιστα, όχι απλώς ζει, αλλά πάλλεται, ανασαίνει, ισορροπεί σε διαφορετικές εποχές, προσαρμόζεται στους αντιφατικούς της ρυθμούς, μεταλλάσσεται, χωρίς όμως να χάνει ποτέ την ταυτότητά της. Δεν είναι μια πόλη που απλώς υφίσταται· είναι μια πόλη που αντιδρά, επιμένει και συχνά μας προκαλεί να την ακούσουμε πιο προσεκτικά. Κουβαλάει μνήμες και δε σταματά να ψιθυρίζει ιστορίες. Πρέπει να μάθεις να την αφουγκράζεσαι, να την περπατάς χωρίς βιασύνη, να κοντοστέκεσαι στα φαινομενικά ασήμαντα. Και φυσικά να τη σέβεσαι· γι΄αυτό που ήταν, γι’ αυτό που είναι και γι΄αυτό που θα γίνει στο μέλλον.
