Από την πρώτη της σκηνοθετική εμφάνιση, φάνηκε ότι πρόκειται για μία πολλά υποσχόμενη παρουσία στον χώρο της σκηνοθεσίας, με φρέσκες ιδέες. Από τότε έβαλε μπρος τη μηχανή και απολαμβάνουμε τις δουλειές της στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, οι οποίες έχουν ευαισθησία, μία ιδιαίτερη ματιά στα πράγματα και το απαραίτητο χιούμορ. Η χαρακτηριστική της εικόνα με τα φουντωτά μαλλιά, το ήρεμο χαμόγελο και τα έντονα μπλε μάτια, σε συνδυασμό με την αμεσότητα και την απλότητά της, σε κάνουν να θέλεις να την κάνεις φίλη σου. Σε μία προσπάθεια να την γνωρίσουμε λίγο καλύτερα, σας παραδίδουμε την παρακάτω συνέντευξη.
Πώς ξεκινήσατε να ασχολείστε με τη σκηνοθεσία και ποια ήταν η πρώτη σας ταινία; Θυμάστε το άγχος της πρώτης φοράς;
Ξεκίνησα τη σκηνοθεσία περίπου… λαθραία, στο πανεπιστήμιο του Γέηλ, όπου έκανα ένα Διδακτορικό Ψυχολογίας. Τα Αμερικάνικα πανεπιστήμια, ακόμα και σε μεταπτυχιακό επίπεδο που ήμουν εγώ, είναι κάτι σαν την παιδική χαρά της γνώσης. Σου επιτρέπεται να παίρνεις ό,τι μαθήματα θέλεις, σε όποια σχολή θέλεις. Έτσι άρχισα να παίρνω απανωτά μαθήματα κινηματογράφου στο περίφημο Yale Drama and Film School. Ενθουσιάστηκα. Αλλά επειδή η υποτροφία μου ήταν για την Ψυχολογία, συνέχισα παράλληλα την έρευνά μου και το διδακτορικό μου. Δεν ήθελα να τα παρατήσω κι έτσι πήρα το πτυχίο μου στην ψυχολογία, αλλά το μικρόβιο του σινεμά με είχε τσιμπήσει για τα καλά. Αντί, λοιπόν, να κάνω αίτηση για δουλειά ως ψυχολόγος, πήρα a year off, μια χρονιά εκτός του επαγγέλματός σου, για να εξερευνήσω την τύχη μου ως σκηνοθέτρια.
Η πρώτη δουλειά που έκανα ως σκηνοθέτρια και σεναριογράφος ήταν το 1985 στην Αργεντινή, όπου βρέθηκα μαζί με τον Ρωμύλο, έναν Ιταλό συμφοιτητή μου, που έκανε μια ιστορική έρευνα εκεί. Παρένθεση, λίγο αργότερα με το Ρωμύλο παντρευτήκαμε και κάναμε δύο παιδιά. Τελοσπάντων, στην Αργεντινή έμαθα Ισπανικά και έκανα μια ταινία για τη νοσταλγία και την περίφημη La Boca, τη Γενοβέζικη γειτονιά του Μπουένος Άιρες. Το ντοκιμαντέρ αυτό πουλήθηκε στη RAI, έβγαλα τότε ένα εκατομμύριο δραχμές και κάπως έτσι… πήραν τα μυαλά μου αέρα και ο ένας-χρόνος-εκτός άρχισε να επεκτείνεται στο διηνεκές.
Πάντως, το μεγάλο πήδημα στο κενό ήταν το 1996 με τον Οργασμό της αγελάδας, όταν κλήθηκα να κάνω μια ταινία μεγάλου μήκους σε 35mm φιλμ και να δουλέψω με ηθοποιούς, κάτι που δεν είχα ξανακάνει. Από την αγωνία μου, έχασα 8 κιλά στις 8 εβδομάδες που κράτησαν τα γυρίσματα, αλλά ευτυχώς το αποτέλεσμα ήταν καλό. «Πέρασες τις εξετάσεις με άριστα», μου είπε ο αγαπημένος σκηνοθέτης Γιώργος Πανουσόπουλος στην πρεμιέρα, πηδώντας τα καθίσματα για να με πλησιάσει. Η χαρά μου ήταν απερίγραπτη που είχα την αποδοχή ενός τόσο εμπνευσμένου ανθρώπου.
Το 1996, Ο οργασμός της αγελάδας ήταν η πρώτη ανεξάρτητη παραγωγή, δηλαδή μια παραγωγή χωρίς την ενίσχυση του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, με διανομή σε μεγάλες και καλές αίθουσες. Έκανε 200.000 εισιτήρια, σε μια εποχή που Ελληνικές ταινίες έκοβαν 2 με 3 χιλιάδες εισιτήρια και άνοιξε τον δρόμο για να μπουν ιδιωτικά λεφτά στην παραγωγή των ελληνικών ταινιών.
Ποιο είναι για εσάς το πιο γοητευτικό κομμάτι στη διαδικασία παραγωγής μίας ταινίας;
Όλα τα κομμάτια είναι γοητευτικά για εμένα, μου αρέσει η διαδικασία, που λένε. Πάντως, τα γυρίσματα σίγουρα είναι μια στιγμή κορύφωσης της διαδικασίας, που απαιτούν πολλή ενέργεια και συντονισμό αλλά και εξασφαλίζουν μεγάλο μέρος του αποτελέσματος.
Τι στοιχεία χρειάζεται να έχει μία σκηνοθετική δουλειά για να είναι ευχάριστη και δημιουργική;
Η κάθε δουλειά πρέπει να έχει λόγο ύπαρξης και αυτό γίνεται η κινητήριος δύναμη για όλη την ομάδα. Γιατί θέλουμε να πούμε αυτήν την ιστορία; Γιατί θέλουμε να την πούμε με ένα συγκεκριμένο τρόπο; Όταν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, ξέρεις τα κίνητρά σου και άρα μπορείς να υπηρετήσεις καλύτερα τη δουλειά σου.
Φαντάζεστε ποτέ τον εαυτό σας ψυχολόγο ή δικηγόρο;
Φαντάζομαι τον εαυτό μου πολλά πράγματα, όπως και γιατρό. Θα μου είχε αρέσει να σπουδάσω ιατρική, αλλά δεν προέκυψε. Θα ήμουν γιατρός παθολόγος, με ειδίκευση στο γυναικείο σώμα, το οποίο δυστυχώς έχει συστηματικά παραμεληθεί από την ιατρική έρευνα. Όλα τα φάρμακα και οι θεραπείες δοκιμάζονται σε άνδρες 30 χρονών, με αποτέλεσμα να μην είναι πάντα ταιριαστές στα γυναικεία σώματα. Θεραπείες που μπορεί να βοηθάνε ιδιαίτερα τις γυναίκες δεν διερευνώνται καν, με αποτέλεσμα η υγεία των γυναικών να πάσχει, καθώς δεν λαμβάνουν τις θεραπείες που χρειάζονται. Για παράδειγμα, όταν μια γυναίκα παθαίνει έμφραγμα, έχει άλλα συμπτώματα από ό,τι ένας άντρας. Επειδή όμως τα συμπτώματα αυτά δεν είναι γνωστά, το έμφραγμα δεν αξιολογείται και η γυναίκα μπορεί να πεθάνει. Κρίμα δεν είναι;
Οι σπουδές σας στη νομική και στην ψυχολογία σας έχουν βοηθήσει στη δουλειά που τελικά επιλέξατε να κάνετε;
Γενικά πιστεύω στην εκπαίδευση και τη γνώση, να ανοίγει το μυαλό που λένε, γιατί μας βοηθάνε να καταλαβαίνουμε καλύτερα πόσο σχετικά είναι τα πράγματα, πως κάτι που για τον ένα είναι καλό για τον άλλο μπορεί να μην είναι. Επίσης, μέσα την εκπαιδευτική διαδικασία μαθαίνουμε να οργανώνουμε τη σκέψη μας, να την επικοινωνούμε και να συνεργαζόμαστε με τους άλλους. Αυτές είναι πολύτιμες δεξιότητες και απαραίτητες για κάθε δουλειά, καλλιτεχνική ή μη.
Τα Καλύτερά μας χρόνια είναι μία σειρά που έχει καταφέρει να κρατάει τις ισορροπίες ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, την ιστορία και την καθημερινότητα, την απλότητα και την υπερβολή. Χωρίς φωνές, τυμπανοκρουσίες και διδαχές. Πώς έχει επιτευχθεί αυτό;
Οι ισορροπίες αυτές είναι καταρχήν επίτευξη των σεναριογράφων Νίκου Απειρανθίτη και Κατερίνας Μπέη, αλλά και της παραγωγού Ναταλύ Δούκα. Τα σενάρια βρήκαν σιγά-σιγά το στιλ τους και εμείς στο γύρισμα το επαυξήσαμε, τόσο με την υποκριτική των ηθοποιών μας όσο και με το στήσιμο των πλάνων.
Σας βρίσκετε κάπου μέσα στην ιστορία της σειράς;
Ναι, έχω την ίδια ηλικία με τον νεαρό πρωταγωνιστή, γεννήθηκα κι εγώ το 1960, και έχω βάλει πολλά δικά μου πράγματα στα 58 επεισόδια του 1ου κύκλου που σκηνοθέτησα. Το κομμάτι του κοριτσιού που μεγαλώνει, όμως, έμεινε για μια ακόμα φορά απέξω, γιατί ο νεαρός πρωταγωνιστής είναι αγόρι.
Σε ποιον χαρακτήρα ταινίας που έχετε σκηνοθετήσει θα θέλατε να μπείτε μέσα για μία εβδομάδα και να ζήσετε ως αυτός;
Νιώθω πολύ κοντά σε όλες τις ηρωίδες των ταινιών μου: τα κορίτσια που το κάνουν για πρώτη φορά στον Οργασμό της αγελάδας, οι τρεις αδελφές που φλερτάρουν και ερωτεύονται σε έναν κόσμο που αλλάζει και η γυναίκα διεκδικεί έναν ρόλο διαφορετικό από τη γλυκιά αδύναμη ύπαρξη, που κάθε τόσο λιποθυμάει, στη Διακριτική γοητεία των αρσενικών, οι μαμάδες που ζορίζονται με το μεγάλωμα των παιδιών σε συνδυασμό με την καριέρα στο Ριζότο.
Σε πολλές δουλειές έχετε συνεργαστεί με παιδιά. Πώς είναι να δουλεύεις μαζί τους;
Είναι ωραίο να δουλεύεις με παιδιά, γιατί φέρνουν μια μοναδική φρεσκάδα, ειλικρίνεια και αθωότητα στον ρόλο. Κάνω η ίδια το κάστινγκ για τα παιδιά και έχω αποκτήσει την εμπειρία να αναγνωρίζω το ταλέντο τους. Μετά, στο γύρισμα, πρέπει να πηγαίνεις με τα νερά τους και τους χρόνους τους. Δεν μπορείς να τα πιέσεις περισσότερο από τόσο, γιατί μετά τα χάνεις υποκριτικά.
Έμπνευση. Είναι κάτι που περιμένουμε να ‘ρθει ή είναι αποτέλεσμα δουλειάς;
Η έμπνευση έρχεται όποτε της καπνίσει και μετά θέλει σκληρή δουλειά για να μεταμορφωθεί σε μια ιστορία που θα αφορά.
«Με ενδιαφέρει πολύ να κάνω δουλειές με γυναίκες πρωταγωνίστριες που διευρύνουν τους ορίζοντες μας όσον αφορά τις επιθυμίες και τις δυνατότητες κάθε γυναίκας».
Ένα άλλο στοιχείο που υπάρχει ισχυρά στις ταινίες σας είναι οι γυναικείοι χαρακτήρες. Η χωρισμένη γυναίκα, η εργαζόμενη γυναίκα, η γυναίκα-μητέρα, η γυναίκα-σύζυγος, η γυναίκα-γκόμενα. Πόσα πράγματα είναι αυτή η γυναίκα τελικά;
Με ενδιαφέρει πολύ να κάνω δουλειές με γυναίκες πρωταγωνίστριες που διευρύνουν τους ορίζοντες μας όσον αφορά τις επιθυμίες και τις δυνατότητες κάθε γυναίκας. Μας πηγαίνουν σε αχαρτογράφητα νερά και αυτό είναι σημαντικό. «Άμα μπορείς να πεις μια ιστορία, μπορείς και να την ζήσεις», λένε οι Αγγλοσάξονες και πιστεύω ότι αυτό κρύβει μεγάλη αλήθεια. Πρώτα, λοιπόν, βλέπουμε έναν ενδιαφέροντα γυναικείο χαρακτήρα στην οθόνη μας, που μας κάνει να σκεφτόμαστε διαφορετικά τον ρόλο μας σε αυτόν τον κόσμο και μετά σκεφτόμαστε ότι κι εμείς θα μπορούσαμε ίσως να το τολμήσουμε. Για παράδειγμα, όταν ο Μπέργκμαν έκανε τις Σκηνές από ένα γάμο, όπου έδειξε ένα ενδιαφέρον σύγχρονο ζευγάρι σε κρίση, το οποίο τελικά χωρίζει, αυξήθηκαν τα διαζύγια στη Σουηδία. Δηλαδή, ζευγάρια που δεν τα πήγαιναν καλά και ταλαιπωριόντουσαν για χρόνια, μέσα από την ταινία είδαν δυνατότητες που πριν δεν τις είχαν σκεφτεί.
Σε πολλές δουλειές σας υπάρχει έντονο το στοιχείο της οικογένειας. Της οικογένειας όπως μεταβάλλεται από εποχή σε εποχή. Σήμερα, τι είναι οικογένεια;
Τα καλύτερά μας χρόνια άρεσαν τόσο γιατί παρουσιάζουν μια μορφή της οικογένειας που έχει λείψει, μια οικογένεια όπου οι δεσμοί είναι αδιαμφισβήτητοι ό,τι κι αν συμβαίνει. Είναι λίγο ρομαντικό αυτό βέβαια, αλλά καλό είναι να μην το ξεχνάμε. Πιστεύω ότι σήμερα υπάρχουν κάποιες φιλίες που είναι αδιαμφισβήτητες, ίσως περισσότερο από τους βιολογικούς δεσμούς. Την οικογένειά μας την κληρονομούμε, τους φίλους μας τους διαλέγουμε.
Οι σύγχρονες σειρές και ταινίες που γυρίζονται θα έπρεπε κατά τη γνώμη σας να εντάσσουν με κάποιον τρόπο τη νέα συνθήκη του κορονοϊού;
Φαντάζομαι θα συμβεί κι αυτό. Αλλά για να επεξεργαστούμε κάτι, χρειαζόμαστε κάποιο χρόνο και απόσταση, γιατί τότε βλέπουμε τα πράγματα πιο καθαρά.
Πολλές μορφές που είχαν αναδειχθεί τα προηγούμενα χρόνια και έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή της Ελλάδας, φεύγουν. Έρχονται καινούριες;
Πάντα έρχονται καινούργιες μορφές που παίζουν σημαντικό ρόλο. Σήμερα, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το διαδίκτυο, τα πράγματα είναι πιο σχετικά και ρευστά. Πολλές μικρές σφαίρες επιρροής. Παλιότερα, τα νέα τα διάβαζες κυρίως στην εφημερίδα ή περίμενες να δεις το δελτίο ειδήσεων στην τηλεόραση. Σήμερα, τα μαθαίνεις αμέσως στο διαδίκτυο και ο καθένας μπορεί να εκφράσει την άποψή του. Για μένα αυτό είναι θετικό, καθώς αποδυναμώνει τα κέντρα εξουσίας.
«Τα καλύτερά μας χρόνια άρεσαν τόσο γιατί παρουσιάζουν μια μορφή της οικογένειας που έχει λείψει, μια οικογένεια, όπου οι δεσμοί είναι αδιαμφισβήτητοι ό,τι κι αν συμβαίνει».
Η προσελήνωση του 1969 ήταν ένα γεγονός που καθήλωσε τους ανθρώπους μπροστά στην τηλεόραση σε πλατείες, καφενεία, σπίτια που είχαν ήδη το περιβόητο κουτί. Ποιο είναι το γεγονός στις μέρες που θα μπορούσε να δημιουργήσει αντίστοιχες αντιδράσεις και φαινόμενα;
Σίγουρα μας καθήλωσε η τρομοκρατική ενέργεια των Δίδυμων Πύργων που την είδαμε σε ζωντανή μετάδοση στις τηλεοράσεις μας και δεν πιστεύαμε στα μάτια μας. Σήμερα δεν μπορώ να φανταστώ ποιο θα ήταν ένα αντίστοιχο γεγονός.
Ζούμε στην εποχή που η πολιτική ορθότητα έχει εισβάλει στις ζωές μας και στην τέχνη. Προς τα πού το βλέπετε να πηγαίνει όλο αυτό;
Γενικά νομίζω ότι είναι καλό να ξεχωρίζουμε την εξουσία από την κατάχρησή της. Δημιουργεί καλύτερες συνθήκες εργασίας και πιο παραγωγική διαδικασία και καλύτερο αποτέλεσμα. Η κατάχρηση εξουσίας είναι μια διαστροφή, η οποία μας κάνει να υποφέρουμε και χαλάει το αποτέλεσμα της δουλειάς μας. Αν, για παράδειγμα, ένας παραγωγός βάζει μέσα στο συμβόλαιο έναν όρο που λέει ότι μπορεί να σε διώξει χωρίς λόγο, αυτό είναι κατάχρηση εξουσίας. Σε διώχνει μόνο και μόνο γιατί έτσι γουστάρει, χωρίς να νιώθει καμία υποχρέωση απέναντι στο ηθικό και πνευματικό σου δικαίωμα. Άμα ζούμε σε έναν κόσμο χωρίς ηθική, όπου κάποιοι, με ηγεμονικές τάσεις, αποφασίζουν αυθαίρετα για την τύχη των εργαζομένων, οδηγούμαστε σε έναν εργασιακό μεσαίωνα. Αυτό όμως μπορεί και πρέπει να αλλάξει. Το #metoo έδειξε τον δρόμο.
«Άμα ζούμε σε έναν κόσμο χωρίς ηθική, όπου κάποιοι, με ηγεμονικές τάσεις, αποφασίζουν αυθαίρετα για την τύχη των εργαζομένων, οδηγούμαστε σε έναν εργασιακό μεσαίωνα».
Την άνοιξη που μας πέρασε παρακολουθήσαμε τα όσα συνέβησαν με τις καταγγελίες στον χώρο του θεάτρου και της τηλεόρασης. Ήταν κοινό μυστικό στον χώρο; Ποιος ο ρόλος της κοινότητας που γίνεται μάρτυρας τέτοιων περιστατικών;
Φυσικά και ήταν κοινό μυστικό ότι υπήρχε σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο μας, αλλά κανένας δεν μίλαγε. Τα φαινόμενα αυτά όμως μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με μαζικές κινητοποιήσεις, όπως έγινε τώρα με το #metoo, πράγμα το οποίο είναι ελπιδοφόρο.
Υπήρξε ανακοίνωση από τα κανάλια ότι θα σταματήσουν να προβάλουν τα σίριαλ στα οποία συμμετείχε ο Φιλιππίδης. Τι σκέφτεστε πάνω σε αυτό;
Σκέφτομαι ότι, όταν ο Φιλιππίδης τιμωρηθεί για τις παράνομες πράξεις του, τότε μπορεί να παίζονται τα σίριαλ στα οποία συμμετείχε, γιατί το θετικό του κομμάτι θα έχει διαχωριστεί από το αρνητικό. Τώρα είναι όλα μπερδεμένα και υπάρχει πολύς θυμός, γιατί ο Φιλιππίδης –και ο κάθε Φιλιππίδης– δεν έχει υποστεί τις συνέπειες των πράξεών του, με τις οποίες έβλαψε τόσο κόσμο.
Τρεις στιγμές που καθόρισαν τη ζωή σας.
Την επαγγελματική να υποθέσω. Θα πω μια: Ο οργασμός της αγελάδας, γιατί με έκανε σκηνοθέτη και με έκανε να ελπίζω και να πιστεύω ότι τα όνειρα μπορούν να γίνουν πραγματικότητα.
Τι κάνετε όταν ηττάστε;
Σκέφτομαι πώς μπορώ να γίνω καλύτερη. Πιστεύω ότι οι ήττες είναι μέρος της ζωής και δεν πρέπει να τις παίρνουμε κατάκαρδα και να σκεφτόμαστε ότι στη γωνία μας περιμένει μια ωραία νίκη!
Παιδική ηλικία. Η πρώτη εικόνα που θέλετε να μας περιγράψετε.
Μου άρεσε πολύ όταν πήγα στο σχολείο, στην πρώτη δημοτικού, γιατί είχε πολλά παιδιά. Ως μοναχοπαίδι στο σπίτι υπέφερα από έλλειψη παρέας.
Τρία πράγματα που δεν θα κάνατε ποτέ;
Γενικά μου αρέσει να σκέφτομαι θετικά και όχι αρνητικά, οπότε δεν έχω σκεφτεί τρία πράγματα που δεν θα έκανα ποτέ, αλλά τα δεκάδες που ήθελα να κάνω!
Ποια είναι η σχέση σας με τα παιδιά σας;
Τα αγαπώ πολύ, καθώς και τα εγγονάκια μου.
Αθήνα. Τι αγαπάτε σε αυτήν την πόλη και τι αποστρέφεστε;
Μου αρέσει που ξέρω τόσο κόσμο από διαφορετικές εποχές της ζωής μου. Πάντα συναντάω γνωστούς, όταν βγαίνω, και αυτό είναι ευχάριστο, γιατί δημιουργεί μια αίσθηση έντονου κοινωνικού ιστού, μια αίσθηση ότι ανήκω.
Αποστρέφομαι το κακότεχνο και θυμωμένο γκράφιτι που έχει κατακλύσει όλο το κέντρο και το έχει ασχημύνει. Υπέροχα νεοκλασικά να είναι έτσι μουτζουρωμένα. Θα ήθελα ο Δήμαρχος να κάνει κάτι γι’ αυτό άμεσα, έτσι ώστε να απολαμβάνουμε το κέντρο της πόλης μας χωρίς όλες αυτές τις θυμωμένες μουτζούρες.
Ο Τζουλιάνι, όταν ήταν Δήμαρχος της Νέας Υόρκης, καθάρισε το μετρό και τα βαγόνια από το γκράφιτι μέσα σε ένα χρόνο. Το μετρό άλλαξε όψη και ξαφνικά έγινε πιο φιλικό και πιο ασφαλές. Το ίδιο πιστεύω ότι μπορεί να γίνει και στην Αθήνα. Θα έχει σημαντικό θετικό αντίκτυπο στη διάθεσή μας προς τον εαυτό μας και προς τους άλλους. Πιστεύω ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό και ελπίζω να γίνει.
Μιλήστε μας για τη νέα σας σειρά Πυρετός στην Κυψέλη. Η έδρα μας είναι στην Κυψέλη και έχουμε μία ιδιαίτερη ευαισθησία περί του θέματος.
Θα ήθελα πολύ να κάνω μια σειρά που διαδραματίζεται στην Κυψέλη και σίγουρα ακουμπάει το θέμα των διαφορετικών φυλών που έχουν ενταχθεί σε αυτή τη γειτονιά. Δεν θέλω να πω περισσότερα για να μην το ματιάσουμε. Πάντως… I Love Kyspeli!
«Πιστεύω ότι οι ήττες είναι μέρος της ζωής και δεν πρέπει να τις παίρνουμε κατάκαρδα και να σκεφτόμαστε ότι στη γωνία μας περιμένει μια ωραία νίκη!»
