Υπάρχει ένας μύθος που επιμένει να ακολουθεί τις σχολές Καλών Τεχνών: εκείνος του μοναχικού δημιουργού, κλεισμένου σε ένα ατελιέ, που περιμένει τη θεία έμπνευση βασισμένος αποκλειστικά στο “έμφυτο ταλέντο” του.
Οι σύγχρονοι εικαστικοί μάλλον θα διαφωνούσαν. Ο Πάνος Χαραλάμπους, εικαστικός και πρώην πρύτανης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, έχει μιλήσει για την ανάγκη να ξεπεράσουμε τα συμβατικά κριτήρια με τα οποία αναγνωρίζουμε το καλλιτεχνικό ταλέντο. Από διαφορετική αφετηρία, ο Ισπανός ζωγράφος Diego Catalán Amilivia υποστηρίζει ότι αυτό που αποκαλούμε ταλέντο είναι στην πραγματικότητα ο συνδυασμός αγάπης για την τέχνη, σκληρής δουλειάς και επιμονής.
Ναι, πίσω από ένα έργο δεν κρύβεται μόνο το ταλέντο – έχουμε δεκάδες δοκιμές, μια ιδέα που άλλαξε στην πορεία, ένα υλικό που δεν συμπεριφέρθηκε όπως περίμενε ο δημιουργός του ή μια συζήτηση που τον έκανε να δει τη δουλειά του διαφορετικά.
Οι σπουδές Καλών Τεχνών δεν αφορούν, λοιπόν, μόνο την εκμάθηση τεχνικών. Αφορούν και το πώς παρατηρείς τον κόσμο, τι επιλέγεις να κρατήσεις από όσα βλέπεις και πώς μετατρέπεις μια σκέψη σε κάτι που μπορεί να επικοινωνήσει με τους άλλους. Αφορούν την καλλιτεχνική σου ταυτότητα.
Ποια μπορεί να είναι όμως αυτή η ταυτότητα;
Tι κάνει ένας φοιτητής Καλών Τεχνών όταν το έργο του δεν είναι πια ένας πίνακας ή ένα γλυπτό, αλλά μια ψηφιακή εγκατάσταση, ένα βίντεο ή μια παρέμβαση στον δημόσιο χώρο;
Αρχικά, ο σύγχρονος καλλιτέχνης μοιάζει – ή μάλλον οφείλει – να λειτουργεί ως ερευνητής. Η θεωρία, η ιστορία της τέχνης, η αισθητική, η κοινωνιολογία… όλα είναι εκεί για να τροφοδοτήσουν το εικαστικό έργο.
Οι κλασικές μορφές έκφρασης, όπως η ζωγραφική ή η γλυπτική, συνδιαλέγονται με τα νέα μέσα: video art, installations, performance και ψηφιακές τέχνες, μεταξύ άλλων, αποδεικνύουν πως η αξία του πειραματισμού, ειδικά σε ένα πρώιμο, άγουρο στάδιο, παίζουν τον σημαντικότερο ρόλο. Μάλιστα, ένα άρτιο πρόγραμμα σπουδών σε μια δημόσια ή ιδιωτική σχολή Καλών Τεχνών ενθαρρύνει τη σύμπραξη της παράδοσης με την καινοτομία και δεν περιορίζει τον σπουδαστή σε ένα μόνο μέσο.
Και τι συμβαίνει με τις επαγγελματικές προοπτικές;
Η πορεία του ανεξάρτητου εικαστικού είναι μία από τις επιλογές μετά τις σπουδές, αλλά δεν είναι η μοναδική. Το τι θα ακολουθήσει εξαρτάται από τα ενδιαφέροντα του αποφοίτου, τις δεξιότητες που θα αναπτύξει και την πρόσθετη εξειδίκευση που ενδεχομένως θα χρειαστεί.
Ο Ντένης Ζαχαρόπουλος, για παράδειγμα, ξεκίνησε από τη μουσική και τις ανθρωπιστικές σπουδές πριν στραφεί στην κριτική τέχνης και την επιμέλεια εκθέσεων, φτάνοντας να διατελέσει καλλιτεχνικός διευθυντής του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, καλλιτεχνικός Διευθυντής Τέχνης της Πινακοθήκης, Μουσείων και Συλλογών του ΟΠΑΝΔΑ, Γενικός Επιθεωρητής Καλών Τεχνών του υπουργείου Πολιτισμού της Γαλλίας και πολλά άλλα.
Κάποιος που ενδιαφέρεται για τις εκθέσεις μπορεί να στραφεί προς την επιμέλεια και την πολιτιστική διαχείριση. Εκεί, η καλλιτεχνική γνώση συνδυάζεται με την έρευνα, την οργάνωση και τον σχεδιασμό μιας έκθεσης ως ενιαίας εμπειρίας για το κοινό.
Ένας άλλος απόφοιτος μπορεί να ασχοληθεί με τη σκηνογραφία, τον οπτικό σχεδιασμό ή τη δημιουργία περιβαλλόντων για κινηματογραφικές παραγωγές και video games. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κατανόηση της σύνθεσης, του χρώματος, του φωτισμού και της ατμόσφαιρας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εφόδιο, σε συνδυασμό με τις ειδικές τεχνικές γνώσεις που απαιτεί κάθε θέση.
Υπάρχει επίσης η εκπαίδευση, μέσα από την οποία ένας εικαστικός μπορεί να μεταδώσει γνώσεις και να σχεδιάσει δημιουργικές δραστηριότητες για διαφορετικές ηλικίες.
Το interior design, η μόδα, το animation, η φωτογραφία, όλα είναι εκφάνσεις της τέχνης.
Τελικά, τι πρέπει να περιμένεις από τις σπουδές Καλών Τεχνών;
Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο μονοπάτι που οδηγεί στην καλλιτεχνική επιτυχία. Ούτε ένα πρόγραμμα σπουδών μπορεί να σου δώσει έτοιμο το προσωπικό σου ύφος ή να εγγυηθεί την επαγγελματική σου πορεία.
Μπορεί, όμως, να σου προσφέρει τον χρόνο και τα εργαλεία για να δοκιμάσεις ιδέες, να γνωρίσεις διαφορετικές τεχνικές, να δεχτείς κριτική και να καταλάβεις καλύτερα τι θέλεις να εκφράσεις.
