Με αφορμή την ιδιαίτερη Παγκόσμια Ημέρα που γιορτάζεται διεθνώς στις 14 Ιανουαρίου, η Χριστίνα Γιαβάσογλου συγκεντρώνει κάποιες σκέψεις για τη θέση της Λογικής και την παραμυθία της συνωμοσίας σήμερα.
Η «Βουγονία» του Γιώργου Λάνθιμου, προσέφερε φέτος κάτι περισσότερο από μια σπαρταριστή κινηματογραφική ιστορία. Καταπιάστηκε ευφυώς, εύγλωττα και χιουμοριστικά με ένα φαινόμενο που στις μέρες μας έχει το πιο εύφορο έδαφος για να ανθίσει: τη συνωμοσιολογία, τον λιθοβολισμό της Λογικής.
Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν είναι τίποτε παραπάνω από μια απέλπιδα προσπάθεια εξήγησης ενός κόσμου που μια μερίδα του πληθυσμού δεν μπορεί με τίποτα να κατανοήσει, είτε γιατί δεν έχει τα γνωστικά εργαλεία, είτε γιατί ανακουφίζεται υπαρξιακά με την νοερή ένταξη σε ένα γκρουπ δήθεν πεφωτισμένων. Κι είναι αλήθεια πως ο κόσμος στον οποίο σήμερα κινούμαστε είναι απ΄ τους πιο δυσνόητους που έχει δει η ανθρωπότητα. Φτάνοντας αισίως στο 2026, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι επί της ουσίας-και σωστά- δεν καταλαβαίνουν την εξίσωση που καλούνται να λύσουν για να ζήσουν γαλήνια. Και ξέρετε, όταν δεν καταλαβαίνεις σχεδόν το σύνολο της πραγματικότητας είναι πολύ σκληρό να πεις απλώς «δεν το πιάνω, σηκώνω τα χέρια ψηλά».
Ας πάρουμε το παράδειγμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία σαρώνει ακόμα και το ένα πράγμα για το οποίο ήμασταν σίγουροι: την πορεία του χρόνου. Σε δευτερόλεπτα η ΑΙ λύνει προβλήματα που μέχρι πρότινος κόστιζαν χρονικά δεκάδες εργατοώρες, διατρέχει κείμενα που άλλοι ξόδεψαν μια ζωή για να μελετήσουν, ζωγραφίζει στη στιγμή πίνακες που ο καημένος ο Βάνγκ Γκογκ σκάλιζε μέρες και νύχτες γεμάτες οινόπνευμα και παραφροσύνη. Κοντολογίς η ΑΙ έχει φέρει το ασύλληπτο στις άκρες των δακτύλων μας.
Κι αν η τεχνολογία τρέχει με ταχύτητες που ακόμα και οι πιο μορφωμένοι της ανθρωπότητας δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν, η πολιτική έρχεται να συμπληρώσει το παζλ του ακαταλαβίστικου. Μέσα σε μερικά χρόνια έχει εξανεμιστεί κάθε υπόνοια βεβαιότητας για την πορεία του κόσμου, για τη σταθερότητα συνόρων, διεθνών σχέσεων, συμμάχων και εχθρών. Βρισκόμαστε παρατηρητές σε μια παρτίδα σκάκι διαρκείας, στην οποία ο άσπρος κι ο μαύρος αλλάζουν θέσεις συνεχώς, ο Βασιλιάς πεθαίνει κι ανασταίνεται, οι Βασίλισσες ερωτοτροπούν κι οι τρελοί τους φυλάνε τσίλιες. Ακόμα και η σκακιέρα παύει σιγά-σιγά να είναι ασπρόμαυρη, γίνεται ένα δάπεδο ντίσκο που κάθε στιγμή αλλάζει χρώματα.
Το 2025 είναι το έτος που επισφραγίστηκε απ΄ τον ιατροδικαστή ο θάνατος της σιγουριάς. Σ΄ αυτό το περιβάλλον, η Λογική είναι μάλλον μια έννοια παρωχημένη. Τα παλιά μας συλλογιστικά εργαλεία μοιάζουν σαν άβακας δίπλα σε υπερυπολογιστή. Μέσα στο κοινωνικοπολιτικό χάος, η συνωμοσία, η οργή και το παράλογο λειτουργούν ως γνωστικοί χάρτες που εξυπηρετούν ολοένα και περισσότερους ώστε να μη χαθούν ολότελα σε ένα σύμπαν που τους είναι ξένο. Κατά την προσέγγισή μου, σε τούτο ακριβώς ποντάρουν οι ηγέτες που πασχίζουν σήμερα να ξαναμοιράσουν τον κόσμο: στην οργή του λαού για το ακατανόητο και την ανάγκη για παραμυθία, κι ας φτιάχνει το παραμύθι παράλογες αναλογίες. Άλλωστε για αιώνες η ανθρωπότητα πορεύτηκε με τη βεβαιότητα πως η καταιγίδα είναι η οργή του Θεού.
«Με την οργή φουσκώνουν τα λειριά και οι άνθρωποι μοιάζουν με γαλοπούλες. Μια κοινωνία που εκτιμά την οργή ή την εξαλλοσύνη σαν πολιτική αρετή, είναι μια κοινωνία που δεν έχει πλέον εμπιστοσύνη στη λογική και τον υπολογισμό», γράφει στα Σημειώματά του ο Ουμπέρτο Έκο. Σήμερα που διάλεξε ο ΟΗΕ να γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Λογικής νιώθω σαν να είμαστε καλεσμένοι σε ένα πάρτυ που σαμποτάραμε μέχρι να το διαλύσουμε ολοσχερώς.
