«Άνθρωπος χωρίς όνομα» του Ονορέ Ντε Μπαλζάκ, στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων

από ΗΠΖ

13/12/2024

στην κατηγορία ΘΕΑΤΡΟ

Reading Time: 4 mins read

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα παρουσιάζεται το σπουδαίο έργο του πολυγραφότατου Γάλλου μυθοπλάστη Ονορέ Ντε Μπαλζάκ «ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ» (πρωτότυπος τίτλος «Ο Συνταγματάρχης Σαμπέρ») από 28 Οκτωβρίου κάθε Δευτέρα και Τρίτη στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής.

Τη διασκευή και τη σκηνοθεσία υπογράφει η Κωνσταντίνα Νικολαΐδη, ενώ τους κεντρικούς ρόλους ενσαρκώνουν οι ηθοποιοί Θανάσης Κουρλαμπάς, Ορέστης Τρίκας, Έρρικα Μπίγιου και Τάσος Τυρογαλάς.

Διαχρονικό το ερώτημα που θέτει ο συγγραφέας σε πρώτη γραμμή σ’ αυτή την αριστουργηματική του νουβέλα. Τι κάνει ένας έντιμος άνθρωπος όταν περιβάλλεται από την ατιμία; Όταν το ήθος του βάλλεται από τη διαφθορά, την αγριότητα, το ψέμα και την αδικία; Όπως απαντάει ο ίδιος «Η δυστυχία έχει τη δύναμη να ενθαρρύνει την ουσία της ύπαρξής μας. Αυξάνει την κακία των μοχθηρών, ενώ μεγεθύνει την καλοσύνη των ενάρετων.»

Υπόθεση

Ο συνταγματάρχης Σαμπέρ, ήρωας της μάχης του Εϊλό και μέγας ταξιάρχης της εγεώνας της Τιμής, επιστρέφει κυριολεκτικά από τον τάφο στο αγαπημένο του Παρίσι το 1817, ύστερα από μια οδύσσεια δέκα ετών. Όμως, αυτός ο Οδυσσέας δεν βρίσκει την πιστή Πηνελόπη επιστρέφοντας. Δεν βρίσκει ούτε την Ιθάκη του. Από τους πάντες θεωρείται νεκρός. Κανείς δεν τον αναγνωρίζει και κανείς δεν πιστεύει ότι

αυτός ο ξερακιανός, γερασμένος, γεμάτος πληγές άντρας είναι ο περίφημος συνταγματάρχης Σαμπέρ. Μες στην απόγνωσή του στρέφεται στον περίφημο δικηγόρο Ντερβίλ, ο οποίος με αυξημένο το αίσθημα του δικαίου προσπαθεί να τον βοηθήσει να κερδίσει τη χαμένη του ζωή. Ο Σαμπέρ βαδίζοντας σ’ αυτό το

πρωτόγνωρο μονοπάτι, όπου οι ρόλοι πλέον έχουν αντιστραφεί κι έχει χάσει την πολύτιμη ταυτότητά του, ανακαλύπτει τελικά την ουσία της ύπαρξής του.

Η σκηνοθέτρια Κωνσταντίνα Νικολαΐδη, μετά τις επιτυχημένες παραστάσεις «Οι 12 ένορκοι», «Ο θάνατος του Ιβάν Iλίτς», «Οι Άθλιοι» που παίζεται για 2η χρονιά στο θέατρο Ελληνικός Κόσμος, το «Εκτός Ύλης» (η οποία μετά τις παραστάσεις στη Θεσσαλονίκη, καταφθάνει και στην Αθήνα από 17 Ιανουάριου στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης) και «Μια Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» στο Christmas Factory, παρουσιάζει για τη σεζόν 2024-25 τις δύο νέες παραστάσεις της «Άνθρωπος χωρίς όνομα» και «Οι δύο σκύλοι».

Εμείς μιλήσαμε μαζί της για το «Άνθρωπος χωρίς όνομα».

Ο συνταγματάρχης Σαμπέρ, όπως τιτλοφόρησε ο Ονορέ Ντε Μπαλζάκ το έργο του, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Πώς επιλέχθηκε και γιατί;

Συνήθως προτιμώ τη δραματοποίηση μυθιστορημάτων από τα θεατρικά κείμενα, χωρίς φυσικά να περιορίζομαι σε αυτά. Οπότε, διαβάζοντας τον Συνταγματάρχη Σαμπέρ του Μπαλζάκ με έλκυσε να το δω επί σκηνής. Ο λόγος του συγγραφέα είναι πολύ άμεσος, ζωντανός και σύγχρονος και το θέμα που πραγματεύεται τόσο ιδιαίτερα επίκαιρο. Λέω «ιδιαίτερα» γιατί παρόλο που πρακτικά το έργο δεν θα μπορούσε να μεταφερθεί στη σημερινή εποχή, καθώς μία εξέταση dna ή άλλες ηλεκτρονικές καταγραφές θα μπορούσαν να πιστοποιήσουν την περιζήτητη ταυτότητα του Σαμπέρ, ο Μπαλζάκ τοποθετεί την αναζήτηση ταυτότητας πάνω σε υπαρξιακή βάση. Πόσο μεγάλο κομμάτι της ταυτότητάς μας ορίζεται από τον περίγυρό μας, τι είμαστε αν αφαιρέσουμε την επαγγελματική και οικογενειακή μας ιδιότητα και την κοινωνική μας θέση, τι είμαστε στην ουσία μας πέρα του ονόματος μας, τι είναι ο άνθρωπος μέσα του και πόσο σημαντικό είναι αυτό; Καταλαβαίνετε ότι όλα τα παραπάνω, συν του ότι ο συγκεκριμένος συγγραφέας είναι μαέστρος στη δημιουργία χαρακτήρων, με συγκίνησαν αρκετά ώστε να θελήσω να μπω στον όμορφο κόσμο του και να τον παρουσιάσω επί σκηνής.

Έχετε κάνει και τη θεατρική διασκευή της νουβέλας και τη σκηνοθεσία. Πώς διαχειριστήκατε τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται κατά την επεξεργασία της μεταφοράς; Και ποιος ο σκηνοθετικός σας άξονας;

Γνώμονάς μου πάντοτε όταν κάνω μια θεατρική διασκευή είναι να μελετήσω και να αφουγκραστώ όσο καλύτερα μπορώ τον εκάστοτε συγγραφέα, ώστε μην «τον φέρω στα μέτρα μου» με την κακή έννοια. Προφανώς μέσα από τη σκηνοθεσία ο σκηνοθέτης προβάλλει τη δική του οπτική και άποψη πάνω στο έργο, αλλά –και είναι σημαντικό αυτό το αλλά– πάνω απ’ όλα είναι το έργο και οφείλουμε οι καλλιτέχνες να το υπηρετήσουμε και όχι να το εκμεταλλευτούμε ώστε να προωθήσουμε εκβιαστικά κιόλας πολλές φορές τα δικά μας πιστεύω και πεποιθήσεις. Οπότε, αυτός είναι ο βασικός άξονας, να σεβαστώ το έργο και να κατορθώσουμε με τους συνεργάτες μου να συγκινήσουμε τους θεατές, να δημιουργήσουμε κάτι ουσιαστικά σημαντικό.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που είχατε να αντιμετωπίσετε, όσον αφορά και τα δύο σκέλη της δουλειάς σας.

Η πρόκληση είναι να πετύχει καλλιτεχνικά η παράσταση και είναι μεγάλη αυτή η πρόκληση. Θέλω η παράσταση να φτάσει όσο πιο κοντά γίνεται σε αυτό που έχω στο μυαλό μου ήδη από την περίοδο της διασκευής. Επίσης να υπάρχει όμορφο κλίμα συνεργασίας με τους ηθοποιούς και τους λοιπούς συντελεστές και συνεργάτες. Μου είναι σημαντικό να δημιουργούνται ουσιαστικές σχέσεις και μεταξύ εμού και των συνεργατών, αλλά και μεταξύ τους. Η Αγάπη πρέπει να είναι πάντα η αρχή και το τέλος σε ότι κι αν κάνουμε, αυτό πιστεύω.

Λίγα λόγια για το έργο και τον συγγραφέα

Η νουβέλα «Ο Συνταγματάρχης Σαμπέρ» γράφτηκε το 1832 και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά έργα του Μπαλζάκ. Συγκαταλέγεται στο μνημειώδες έργο του «Ανθρώπινη κωμωδία» το οποίο εστιάζει στα κακώς κείμενα της κοινωνίας, στην υποκριτική δικαιοσύνη, στην παντοδυναμία του συμφέροντος, αλλά και στην απρόβλεπτη φύση και δύναμη της ανθρώπινης ψυχής. Το έργο έχει διασκευαστεί πολλές φορές για το θέατρο και τον κινηματογράφο (η ταινία του 1994 “Le Colonel Chabert” χάρισε βραβείο σκηνοθεσίας στο Cairo Film Festival στον Yves Angelo και πολλές υποψηφιότητες των Cesar Awards μεταξύ των οποίων πρώτο ανδρικό για τον Gerard Depardieu και δεύτερο ανδρικό για τον Fabrice Luchini).

Ο πολυγραφότατος συγγραφέας σε διάστημα 25 χρόνων, έγραψε 91 μυθιστορήματα, 30 νουβέλες και 5 θεατρικά έργα, δίνοντας ζωή σε 2.504 ήρωες. Οι υπέροχοι χαρακτήρες του Μπαλζάκ είναι το πιο δυνατό στοιχείο του, σε συνδυασμό με τον φιλοσοφικό προσανατολισμό των ιστοριών του και ο ίδιος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Δημιουργική ομάδα

Μετάφραση: Δημήτρης Στεφανάκης (εκδόσεις Έναστρον)

Θεατρική διασκευή/Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνα Νικολαΐδη

Σκηνική επιμέλεια: Μαρία Φιλίππου

Βοηθός σκηνογράφου: Κατερίνα Σβορώνου

Κοστούμια: Μαντώ Ψυχουντάκη

Βοηθός ενδυματολόγου: Κωνσταντίνα Εμμανουήλ

Σχεδιασμός φωτισμών: Αργύρης Θέος

Βοηθός φωτιστή: Τάσος Ατματζίδης

Πρωτότυπη μουσική: Γιάννης Οικονόμου

Κινησιολογία: Χριστίνα Φωτεινάκη

Μακιγιάζ/Special effects: Ράνια Γιαννάκη