Οι παλιές χάρτινες αγάπες είναι η στήλη που σε άλλους θα θυμίσει και σ’ άλλους θα συστήσει δημοφιλή περιοδικά ποικίλης ύλης του περασμένου αιώνα. Περιοδικά που αγαπήθηκαν, απέκτησαν φανατικό αναγνωστικό κοινό και άφησαν ανεξίτηλο το στίγμα τους στην ιστορία του ελληνικού περιοδικού Τύπου.
Η Εφημερίς των Κυριών:
Το πρώτο αμιγώς γυναικείο περιοδικό που έφερε
τον φεμινισμό στην Ελλάδα.
Το 1887, όταν δημοσιεύεται το πρώτο φύλλο του περιοδικού με τον παράξενο τίτλο Εφημερίς των Κυριών, κανείς δεν γνώριζε ποιος εξέδιδε κι έγραφε στο έντυπο αυτό. Τα περισσότερα άρθρα ήταν ανυπόγραφα ή υπογράφονταν με ψευδώνυμα. Όπως, επίσης, κανείς δεν μπορούσε να πιστέψει πως η εφημερίδα ήταν αληθής, όταν έγραφε πως η έκδοση και σύνταξή της γινόταν αποκλειστικά από γυναίκες. Λίγες μέρες μετά, η Καλλιρρόη Παρρέν αποκάλυψε την ταυτότητά της στο αναγνωστικό κοινό. Άγνωστη έως τότε στους λογοτεχνικούς κύκλους, η παιδαγωγός Καλλιρόη Παρρέν, σύζυγος του Ιωάννη Παρρέν, ιδρυτή του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, έμελλε να γίνει η πρώτη γυναίκα δημοσιογράφος και η πιο αναγνωρίσιμη μορφή του πρώτου φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Συγκεντρώνοντας γύρω της μια συντακτική ομάδα από γνωστές παιδαγωγούς και συγγραφείς της εποχής, όπως η Σαπφώ Λεοντιάς, η Μαριέττα Μπέτσου, η Υπατία Στάμπα κ.α, η Παρρέν δημιούργησε ένα από τα πιο επιτυχημένα κι επιδραστικά έντυπα στην ιστορία του ελληνικού τύπου και συνέδεσε το όνομά της με το πρώτο φεμινιστικό κίνημα στη χώρα, μπολιάζοντας την ελληνική κοινωνία με ιδέες πρωτάκουστες και ριζοσπαστικές έως τότε.
Από το 1887 έως το 1907 η Εφημερίς των Κυριών εκδιδόταν κάθε Κυριακή με 8 σελίδες και σταθερή τιμή ετήσιας συνδρομής τις 5 δρχ. Στα περιεχόμενα του περιοδικού υπήρχαν σταθερά ένα κύριο άρθρο και η στήλη αλληλογραφίας, πλην αυτών, η ύλη του περιοδικού ποίκιλε από τεύχος σε τεύχος. Στο μηνιαίο παράρτημα του περιοδικού με τίτλο «Οικιακή Εφημερίς», συναντούσε κανείς πρακτικές οδηγίες κοπτικής, ραπτικής, μαγειρικής, υγιεινής διατροφής, οικιακής οικονομίας, καλής συμπεριφοράς και εθιμοτυπίας. Βασικός σκοπός του εντύπου ήταν η προώθηση των φεμινιστικών διεκδικήσεων της εποχής, όπως η είσοδος των γυναικών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την αγορά εργασίας και το δικαίωμα ψήφου. Επιπλέον, μεγάλη έμφαση δινόταν στη γυναικεία λογοτεχνική παραγωγή, την οποία φρόντισε να προωθήσει, διοργανώνοντας διαγωνισμό γυναικείου διηγήματος. Με την πρωτοβουλία αυτή, η Παρρέν αποσκοπούσε στο να καταδείξει πως «η γυναίκα της νέας εποχής είναι ηθικώς και πνευματικώς ίση προς τον άνδρα και αξία πάσης ελευθερίας». Ταυτοχρόνως, το περιοδικό προωθούσε και συντόνιζε τη γυναικεία φιλανθρωπική δραστηριότητα. Στη δράση του οφείλεται η ίδρυση του Λυκείου των Ελληνίδων (1911) και των κοινωφελών ιδρυμάτων Άσυλον των Ανιάτων (1896) και Άσυλον της Αγίας Αικατερίνης (1893), με σκοπό «την παροχή ηθικής προστασίας και περιθάλψεως των υπηρετριών και εργατίδων, αίτινες στερούνται εργασίας και ευρίσκονται μακράν των γονέων και συγγενών των».
Η επιτυχία του περιοδικού ήταν πολύ μεγάλη και, σύμφωνα με τις στατιστικές της εποχής, ήταν το δεύτερο σε κυκλοφορία εβδομαδιαίο έντυπο για το έτος 1892. Ωστόσο, οι αρνητικές αντιδράσεις για το εγχείρημα δεν έλειψαν —όπως ήταν άλλωστε φυσικό— και πολλοί εκδότες το αντιμετώπισαν με πολεμική και χλευαστική διάθεση. Ο διευθυντής της εφημερίδας Επιθεώρησις δήλωνε για την Παρρέν, «θα την συντρίψω διότι μαστροπεύει τας γυναίκας. Έχω και μάννα και αδελφήν άγαμον», ενώ ο διευθυντής της Ακροπόλεως έγραφε σχετικά πως «αι γυναίκες είναι πετεινόμυαλαι και ελαφραί. Δεν αξίζει τον κόπον να ασχοληθώμεν». Υπήρξαν όμως και αυτοί που συντάχθηκαν με το μέρος της Παρρέν, υποστηρίζοντας την ίδια και τους αγώνες της, όπως ο Γρηγόριος Ξενόπουλος και ο Κωστής Παλαμάς, ο οποίος μάλιστα της αφιέρωσε και ένα ποίημα.
Το περιοδικό διέκοψε τη λειτουργία του εν τέλει το 1917, όταν η Παρρέν εξορίστηκε στην Ύδρα για τα πολιτικά της φρονήματα, καθώς ήταν φανατική αντιβενιζελική και υπέρμαχος της μοναρχίας.
Πηγές:
Παναγιώτα Ατσαβέ, “Καλλιρρόη Σιγανού-Παρρέν και η «Εφημερίς των Κυριών», Ιστορία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και των Αρσακείων Σχολείων.
history.arsakeio.gr
Ελένη Βαρίκα, Η εξέγερση των κυριών.
Η γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Ελλάδα 1833-1907,
Παπαζήσης, Αθήνα 2011.
Εφημερίς των Κυριών, 16-7-1900
