Η κοινωνία, ως ζωντανός οργανισμός σχέσεων, συνοχής και εμπειριών, υπήρξε πάντα ένα φυσικό σχολείο. Μια ανοιχτή τάξη χωρίς τοίχους, όπου οι άνθρωποι, ιδίως τα παιδιά, διδάσκονται τη ζωή όχι μόνο μέσα από λέξεις αλλά και μέσα από βλέμματα, συγκρούσεις, φροντίδα και συνύπαρξη. Στη συνάντηση με τον άλλο, μαθαίνεις να μιλάς, να ακούς, να στέκεσαι. Η κοινωνία σε μαθαίνει σε κάτοψη και σε τομή – βλέπεις τον κόσμο από πάνω, σφαιρικά, αλλά και σε βάθος, ανθρώπινα.
Όμως σήμερα, αυτή η κοινωνία μοιάζει διασπασμένη. Οι παραδοσιακές σχέσεις διά ζώσης φθίνουν. Η διάρρηξη των κοινωνικών δεσμών φτωχαίνει τις κοινωνίες πνευματικά, μειώνει τη συλλογική ευαισθησία και αποδυναμώνει την ενσυναίσθηση.
Οι άνθρωποι, απομακρυσμένοι και απομονωμένοι, φτωχαίνουν ψυχικά. Τα παιδιά, πρώτα απ’ όλους, στερούνται τα πολύτιμα εκείνα «μαθήματα ζωής» που άλλοτε αποκτούσαν βιωματικά μέσα από την καθημερινή τριβή με τον κόσμο.
Η έκθεση στο κοινωνικό περιβάλλον δεν είναι πάντα προστατευμένη – πράγματι, εκεί θα συναντήσεις δυσκολίες, αδικίες, σκληρότητα. Όμως, ακόμα και στα κακώς κείμενα, η κοινωνία ενίοτε αντιδρά, κάποιος θα σταθεί πλάι σου, θα σε προστατέψει. Υπάρχει χώρος για αλληλεγγύη, αντίσταση, στήριξη. Υπάρχει η πιθανότητα να ανήκεις κάπου, να νοιάζεσαι και να σε νοιάζονται.
Αντίθετα, στον ψηφιακό κόσμο του Διαδικτύου –αυτό το ιδιότυπο σύμπαν μοναχικότητας– μπορεί να εκτεθείς, να πληγωθείς, να χαθείς, χωρίς να υπάρχει κάποιος δίπλα σου. Χωρίς πραγματικούς εχθρούς, αλλά και χωρίς πραγματικούς συμμάχους. Ποιος θα σε προστατεύσει όταν απουσιάζει η κοινωνία; Ποιος θα σε στηρίξει όταν όλα είναι σιωπηλά, απρόσωπα, φευγαλέα;
Η κοινωνία, παρά τις ατέλειές της, είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο μαθαίνουμε να υπάρχουμε. Χωρίς αυτή, χάνεται η ουσία της μάθησης που δεν αφορά μόνο τη γνώση αλλά κυρίως τη συνύπαρξη. Αν θέλουμε ουσιαστική παιδεία, χρειαζόμαστε πρώτα κοινωνία. Κι αν θέλουμε να φροντίσουμε τα παιδιά, πρέπει να ξαναχτίσουμε γέφυρες ανάμεσα στους ανθρώπους.
