Πριν από δεκαετίες στο Κλεινόν Άστυ, η υπηρέτρια ήταν μια Οριακή Φιγούρα η οποία πολλές φορές αποτελούσε επίκεντρο των παραφυσικών φαινομένων που αποκαλούνται «πόλτεργκαϊστ».
Τον παλιό καιρό, οι υπηρέτριες αποτελούσαν μια ολόκληρη κοινωνική τάξη. Οι εφημερίδες του 19ου αιώνα αναφέρονταν συχνά στο «ανθρωπομάζωμα» αγοριών και κοριτσιών, φαινόμενο το οποίο έλαβε τεράστιες κοινωνικές διαστάσεις. Τα κορίτσια που προορίζονταν για υπηρέτριες σε αστικές οικογένειες, γίνονταν σύμβολο κινδύνου. Στο αστυνομικό δελτίο των εφημερίδων καταγράφονταν συνεχώς εξαφανίσεις υπηρετριών, σχολιάζονταν κλεψιές υπηρετριών, αυτοκτονίες, ή ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Φυσικά ποτέ δεν έπεφτε άπλετο φως στο υπηρετικό ζήτημα, για λόγους αστικού καθωσπρεπισμού.
Η συμβίωση της υπηρέτριας με την οικογένεια τις περισσότερες φορές δεν ήταν αδιατάρακτη. Τη δέρνουν, την αποκαλούν τεμπέλα, σπάταλη, αμόρφωτη και ραδιούργα, την καταγγέλλουν για κλεψιές. Η συνηθισμένη αποπλάνηση της υπηρέτριας, είχε ως αποτέλεσμα βρεφοκτονίες, αυτοκτονίες, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και κατέληγε συνήθως στην εκδίωξη της από το σπίτι και την κατάληξή της στην πορνεία. Για την αστυνομία τα όρια ανάμεσα στην υπηρέτρια και την πόρνη είναι ασαφή. Αλλά ακόμα και οι φεμινίστριες της εποχής, θεωρούσαν τις υπηρέτριες ως «ελεεινά και τρισάθλια όντα, χαμερπή, τεμπέλικα και ανήθικα. Χαρακτηρίζονται από οκνηρία, πλεονεξία, σπατάλη, σκληρότητα και ασέβεια προς τη θρησκεία, απειλώντας την οικογενειακή γαλήνη με καταστροφή» (Μαρία Κορασίδου, Οι Άθλιοι των Αθηνών και οι Θεραπευτές τους)
Αυτά τα στοιχεία καθιστούν την υπηρέτρια Οριακή Φιγούρα η οποία συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τα φαινόμενα τα οποία ονομάζουμε «παραφυσικά». Η υπηρέτρια στην Αθήνα εκείνης της εποχής γίνεται η ίδια εκ των πραγμάτων πόλος έλξης, ή γεννήτρια Οριακών Φαινομένων. Τα φαινόμενα που συνδέονται με την «υπηρέτρια» είναι τα λεγόμενα «πόλτεργκαϊστ». Η «ορθόδοξη» Παραψυχολογία θεωρεί ότι πρόκειται για τηλεκινητικές εκδηλώσεις μιας υποσυνείδητης διανοητικής διαταραχής, ιδιαίτερα σε έφηβα άτομα. Τέτοιες περιπτώσεις πόλτεργκαϊστ είχαμε άφθονες στην παλιά Αθήνα. Ο περίφημος μελετητής, γιατρός Άγγελος Τανάγρας, ιδρυτής της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών (1923), είχε ερευνήσει πάμπολλα περιστατικά.
Το μοτίβο ήταν τυπικό: χτύποι, μετακινήσεις αντικειμένων και ανεξήγητος πετροβολισμός με επίκεντρο κάποιο σπίτι. Η εστία των διαταραχών ήταν συνήθως ένα νεαρό άτομο. Ο Άγγελος Τανάγρας «συνταγογραφούσε» τη θεραπεία: «να απομακρυνθεί το ‘δυναμόλυτον’ άτομον» (που συνηθέστατα ήταν η υπηρέτρια).
Η καταπιεσμένη σεξουαλική ενέργεια φαίνεται να είναι το κλειδί για την εξωτερίκευση του φαινομένου. Ένας έφηβος, ή μια έφηβη, που βιώνει έντονη σεξουαλική και ψυχολογική μετάβαση, αποτελεί σχεδόν πάντα το ιδανικό διάμεσο.
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960 στην ελληνική κοινωνία υπήρχε ένα πέπλο σιωπής και μυστικότητας για κάθε ζήτημα που είχε σχέση με τη σεξουαλική δραστηριότητα. Λίγο αργότερα η κατάσταση θα άλλαζε. Η σεξουαλική απελευθέρωση των νέων και η αμφισβήτηση του επικρατούντα κώδικα ηθικής ήταν μόνο μια πτυχή των πολιτιστικών σεισμών εκείνης της περιόδου. Έχοντας όλα αυτά υπόψη, δεν είναι παράξενο που τα φαινόμενα πόλτεργκαϊστ εμφανίζουν δραματική ελάττωση μετά τη δεκαετία του 1960.
- Όπως αναφέρει η κοινωνιολόγος Ζιζή Σαλίμπα, η υπηρέτρια «αναστατώνει, συγχέει έννοιες, όπως του βρώμικου με το καθαρό, του επιθυμητού με το απωθητικό, της σεξουαλικής συνεύρεσης με την αποστείρωση, του πνεύματος και της ψυχής με την απόλαυση της σάρκας» («Από τους φόβους της πόλης: άμυνα και στρατηγικές επιβίωσης των νεήλυδων στην ελληνική πόλη κατά τον 19ο αιώνα» – Οι Συλλογικοί Φόβοι στην Ιστορία).
- Το 1870 υπήρχαν 2.965 υπηρέτριες στην Αθήνα, αριθμός που αντιστοιχούσε στο 7% του πληθυσμού της πόλης. Στη πλειονότητά τους ήταν κοπέλες 10-20 χρονών κυρίως από Άνδρο, Τήνο, Νάξο και Κέα. Την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα, 400 περίπου κορίτσια εγκατέλειπαν το νησί τους κάθε χρόνο με προορισμό αστικές οικογένειες της πρωτεύουσας.
- Στη φιγούρα της υπηρέτριας έχουμε ασάφεια ορίων, ανατρεπτικό ρόλο, επικινδυνότητα, και κάτι που είναι ποθητό και βδελυρό ταυτόχρονα. Όπως το χαρακτήρισε η Ζιζή Σαλίμπα, η υπηρέτρια είναι ένας Δούρειος Ίππος. Η σημασία της αυξάνει περισσότερο από το γεγονός ότι είναι πανταχού παρούσα, πλην όμως σχετικά αόρατη. Θυμηθείτε το «αθέατο» ‘δωμάτιο υπηρεσίας’ στις παλιότερες πολυκατοικίες.
