Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης

Το ΘΕΑΜΑ, η πρώτη επαγγελματική θεατρική ομάδα στην Ελλάδα όπου ανάπηροι και μη ανάπηροι καλλιτέχνες συνεργάζονται ισότιμα, εδώ και δεκαπέντε χρόνια αποδεικνύει πως το θέατρο χωράει πολλά παραπάνω πράγματα απ’ όσα νομίζουμε.

Στο Φεστιβάλ Ρεματιάς, την Τετάρτη 3 Σεπτεμβρίου 2025, καλεί παιδιά και εφήβους να ταξιδέψουν με την παράσταση «Η Τελίτσα και το Σύμπαν». Ένα μαγικό, επιστημονικό παραμύθι που μιλά για τα άστρα και τους πλανήτες, αλλά δίνει ένα μεγάλο μάθημα: αυτό του σεβασμού του εαυτού μας και των άλλων.

Βασίλης Οικονόμου min scaled Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης — **Βασίλης Οικονόμου**

Μιλήσαμε με τον Βασίλη Οικονόμου (ανάπηρος ηθοποιός, σκηνοθέτης, αρχαιολόγος), ο οποίος είναι ο εμπνευστής της ιδέας και υπεύθυνος της θεατρικής ομάδας. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Βασίλης, πριν χρόνια, αγνοώντας τον κανόνα περί αρτιμέλειας έδωσε το παρόν στις εισαγωγικές εξετάσεις Ανώτερων Σχολών της Δραματικής Τέχνης του Υπουργείου Πολιτισμού και με την επιτυχία του συνέβαλε στην αμφισβήτηση και τελικά άρση αυτού του κανονισμού.

Ποια αφορμή ή ανάγκη σας οδήγησε το 2010 στην ίδρυση της ομάδας ΘΕΑΜΑ και πώς έχει εξελιχθεί αυτή η ιδέα μέχρι σήμερα;

Το 2010 η αφορμή ήταν προσωπική αλλά και συλλογική. Ως ανάπηρος ηθοποιός έβλεπα πως ο χώρος του θεάτρου στην Ελλάδα ήταν κλειστός για ανθρώπους σαν εμένα – όχι λόγω έλλειψης ταλέντου ή γνώσης, αλλά λόγω προκαταλήψεων και στερεοτύπων. Η ανάγκη λοιπόν ήταν να δημιουργηθεί ένας επαγγελματικός θίασος όπου ανάπηροι και μη ανάπηροι καλλιτέχνες θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε ισότιμα. Από τότε μέχρι σήμερα, το ΘΕΑΜΑ έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για το θέατρο στην Ελλάδα, ανοίγοντας δρόμους και σε άλλες ομάδες και αποδεικνύοντας ότι το θέατρο μπορεί να είναι πραγματικά καθολικό.

Μέλαινα οπή Αλεξάνδρα Αναστασοπούλου Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης — **Αλεξάνδρα Αναστασοπούλου (Μέλαινα Οπή)**

Τι σημαίνει για εσάς το «συμπεριληπτικό θέατρο» και πώς διαφέρει από μία «συμπεριληπτική παράσταση»;

Το «συμπεριληπτικό» ή καλύτερα «ενταξιακό θέατρο» είναι φιλοσοφία και πρακτική που αφορά τον τρόπο οργάνωσης, παραγωγής και λειτουργίας μιας ομάδας. Δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα στη σκηνή αλλά ολόκληρη η διαδικασία: πώς μοιραζόμαστε την εργασία, πώς εκπαιδεύουμε, πώς συνεργαζόμαστε ισότιμα. Δεν είναι είδος θεάτρου, αλλά μία προσέγγιση. Μία προσέγγιση που μπορεί και πρέπει να εφαρμοστεί σε όλο το θέατρο. Μια «συμπεριληπτική παράσταση» μπορεί να είναι ένα μεμονωμένο εγχείρημα, π.χ. μια παραγωγή που ενσωματώνει την προσβασιμότητα τόσο στο δομημένο περιβάλλον όσο και στο περιεχόμενο της πληροφορίας καθώς και τη συμμετοχή ανάπηρων ηθοποιών ή και συντελεστών. Το θέατρο όμως που δείχνει με κάθε τρόπο σεβασμό στην ανθρώπινη ποικιλομορφία είναι σταθερή στάση ζωής, καλλιτεχνικής δημιουργίας και μία διαρκής πρακτική.

Η Τελίτσα Ελένη Μιχαέλα Σφετσιώρη Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης — **Ελένη – Μιχαέλα Σφετσιώρη (Τελίτσα)**

Υπήρξαν εμπόδια στην πορεία της ομάδας και πώς τα ξεπεράσατε;

Φυσικά υπήρξαν. Από την έλλειψη κρατικής στήριξης και θεσμικού πλαισίου, μέχρι τον σκεπτικισμό συναδέλφων και κοινού. Το μεγαλύτερο εμπόδιο όμως ήταν η αντίληψη ότι το θέατρο με ανάπηρους καλλιτέχνες είναι «θεραπευτικό» και όχι επαγγελματικό. Αυτό το στερεότυπο το πολεμήσαμε με συνέπεια, με έργα υψηλού επιπέδου και με συνεργασίες με σημαντικούς δημιουργούς. Έτσι, δείξαμε και δείχνουμε με έργα, στην πράξη, ότι η τέχνη δεν κάνει διακρίσεις. Βασικό και πολύτιμο εργαλείο σε αυτήν την πορεία ήταν η υιοθέτηση του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας που δεν αντιμετωπίζει την αναπηρία ως πρόβλημα αλλά ως ζώσα κατάσταση και παράλληλα θεωρεί απαραίτητη τη συμμετοχή των αναπήρων στο σχεδιασμό κάθε πολιτικής που τους αφορά.

Πώς επιλέγετε τα έργα που παρουσιάζει η ομάδα;

Τα έργα μας πρέπει να ανοίγουν διάλογο με την κοινωνία. Επιλέγουμε κείμενα που έχουν ένταση, θεματική επικαιρότητα και μπορούν να αναδειχθούν μέσα από την πολυφωνία των σωμάτων και των εμπειριών μας. Δεν αναζητούμε «ειδικά» έργα για ανάπηρους ηθοποιούς· το κριτήριο είναι πάντα το καλλιτεχνικό και το κοινωνικό αποτύπωμα.

Σείριος Β Πάνος Ζουρνατζίδης Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης — **Πάνος Ζουρνατζίδης (Σείριος Β)**

Σε τι σημείο βρίσκεται η Ελλάδα σχετικά με την προσβασιμότητα από τη μία και με την καλλιτεχνική εμπλοκή από την άλλη των ανάπηρων ατόμων στον χώρο του θεάτρου;

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο: έχουν γίνει βήματα προόδου σε επίπεδο προσβασιμότητας και θεσμικού ενδιαφέροντος, ωστόσο οι ανάπηροι καλλιτέχνες συνεχίζουν να βρίσκουν εμπόδια στην επαγγελματική τους ένταξη. Χρειάζεται συστηματική πολιτική βούληση και σταθερή χρηματοδότηση. Ελπίζω να μην είναι μια «μόδα που θα περάσει» γιατί η ιστορία τα τελευταία χρόνια σε πολιτικό επίπεδο έχει δείξει ότι κάνει πισωγυρίσματα και αυτό το φοβάμαι…

Τι σας ώθησε να δημιουργήσετε την παιδική σκηνή της ομάδας; Και αλλάζει κάτι στη σημασία του συμπεριληπτικού θεάτρου όταν απευθύνεται σε παιδιά;

Η παιδική σκηνή γεννήθηκε από την ανάγκη να καλλιεργηθεί η ιδέα του σεβασμού στην ανθρώπινη μοναδικότητα αλλά και της ισότητας από μικρή ηλικία. Όταν τα παιδιά βλέπουν στη σκηνή ανάπηρους και μη ανάπηρους ηθοποιούς να συνδημιουργούν αντιλαμβάνονται αυτή τη συνύπαρξη ως κάτι αυτονόητο, όχι «ειδικό». Άρα, η σημασία γίνεται ακόμη πιο ουσιαστική: το θέατρο λειτουργεί παιδαγωγικά, χτίζοντας μια κοινωνία λιγότερο φοβική και πιο δίκαιη γιατί τα παιδιά είναι το αύριο. Το 2017 μαζί με την Ελιάνα Περηφάνου αποφασίσαμε να ιδρύσουμε την παιδική σκηνή της ομάδας ΘΕΑΜΑ. Από τότε η Ελιάνα έχει σκηνοθετήσει όλα τα έργα της παιδικής σκηνής: «Νάρκισσος & Ηχώ… και άλλες μεταμορφώσεις», «Το δικό μας παραμύθι: μια μουσικός, μια καρακάξα κι ένας κάστορας» και τώρα «Η Τελίτσα και το Σύμπαν»!

Ήλιος Γιάννης Πετρίδης Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης — **Γιάννης Πετρίδης (Ήλιος)**

Με τι θα έρθουν σε επαφή τα παιδιά και οι έφηβοι ως κοινό στην παράσταση «Η Τελίτσα και το Σύμπαν» που θα παιχτεί στο φετινό Φεστιβάλ Ρεματιάς;

«Η Τελίτσα και το Σύμπαν» της Κατερίνας Θανοπούλου είναι ένα επιστημονικό παραμύθι που μιλά στα παιδιά για το Σύμπαν, τους πλανήτες, τα άστρα και τα μυστήριά του, ενώ παράλληλα τα βοηθά να ανακαλύψουν τον εαυτό τους και την ταυτότητά τους. Με απλό, μαγευτικό και διαδραστικό τρόπο, οι μαθητές ταξιδεύουν σε κόσμους φανταστικούς, γεμάτους γνώση και έμπνευση.

Η μικρή, περίεργη Τελίτσα ξεκινά ένα μεγάλο ταξίδι περιπλάνησης στο Σύμπαν. Ψάχνει να βρει τι κρύβεται εκεί έξω, τι υπάρχει και μαζί ψάχνει να βρει ποια είναι και ποιο είναι το όνομά της. Συναντά πυγολαμπίδες, νεφελώματα, αστέρια. Μιλάει με λευκούς γίγαντες, μαύρες τρύπες και κίτρινους νάνους. Ταξιδεύει με πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια, διασχίζοντας γαλαξίες. Ποιο είναι τελικά αυτό το όμορφο και περίεργο πλάσμα του Σύμπαντος; Τι μπορεί να μάθει σ’ αυτό το μαγικό ταξίδι; Εμείς τι μπορούμε να μάθουμε μέσα από την αναζήτηση της ταυτότητάς της; Ένα επιστημονικό παραμύθι, ειδικά διαμορφωμένο για παιδιά, που χωρίς στερεότυπα, μας ταξιδεύει στη μαγεία του κόσμου που μας περιβάλλει!

Συνδυάζει φαντασία και επιστήμη (αστρονομία, φυσική, χημεία) με παιδαγωγικό τρόπο. Προσφέρει εκπαιδευτικό διάλογο μετά την παράσταση, ώστε οι μαθητές να μοιραστούν σκέψεις και να συζητήσουν έννοιες όπως ο σεβασμός στην ανθρώπινη ποικιλομορφία, η φιλία και η αναζήτηση της ταυτότητας.

Η θεατρική παράσταση απευθύνεται κυρίως σε παιδιά κι εφήβους 5 έως 14 ετών και εκτός της καλλιτεχνικής αξίωσης έχει στόχο την απάλειψη στερεοτύπων περί αποκλεισμού των ατόμων που φέρουν το οποιοδήποτε κοινωνικό στίγμα μέσω της συν-αντίληψης.

Διερμηνέας ΕΝΓ Ελένη Μπατζιοπούλου Το ΘΕΑΜΑ αλλάζει το τοπίο: όταν το θέατρο γίνεται χώρος ισότητας και συνύπαρξης — **Ελένη Μπατζιοπούλου (Διερμηνέας ΕΝΓ)**

Η παράσταση ενσωματώνει διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ), υπερτίτλους και ακουστική περιγραφή στην ελληνική γλώσσα ως αναπόσπαστα τμήματα της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Έτσι, όλοι οι θεατές, μικροί και μεγάλοι, μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα, χωρίς αποκλεισμούς. Μετά το Φεστιβάλ της Ρεματιάς η παράσταση θα παρουσιάζεται από 5 Οκτωβρίου κάθε Κυριακή στο θέατρο ΊΣΟΝ και καθημερινές για τα σχολεία.