Το χρυσάνθεμο (Chrysanthemum) είναι από τα πιο χαρακτηριστικά λουλούδια του φθινοπώρου. Οι πολύχρωμες ανθοφορίες του φωτίζουν τους κήπους και τα μπαλκόνια, όταν τα περισσότερα φυτά έχουν πια ολοκληρώσει τον κύκλο τους. Δεν είναι τυχαίο που θεωρείται το «λουλούδι του Οκτώβρη» και που σε πολλές χώρες το αποκαλούν «βασιλιά του φθινοπώρου».
Προέλευση και ιστορία
Το χρυσάνθεμο καλλιεργείται εδώ και περισσότερα από 2.500 χρόνια στην Κίνα. Αρχικά είχε φαρμακευτική χρήση, ενώ με τα χρόνια έγινε σύμβολο μακροζωίας και σοφίας. Από εκεί πέρασε στην Ιαπωνία, όπου τιμήθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε να υιοθετηθεί ως αυτοκρατορικό σύμβολο: μέχρι σήμερα η σφραγίδα του Ιάπωνα αυτοκράτορα φέρει το άνθος χρυσάνθεμου.
Η λέξη «χρυσάνθεμο» δημιουργήθηκε τον 17ο αιώνα από τα ελληνικά «χρυσός» και «ανθέμιον», καθώς τα πρώτα άνθη που είχαν έρθει στην Ευρώπη ήταν κίτρινα. Στην Ελλάδα, είναι γνωστό και ως αγιοδημητριάτικο, αφού η άνθισή του συμπίπτει με τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου (26 Οκτωβρίου). Στην Κύπρο, αντίστοιχα, ονομάζεται οκτωβρούδα.
Ποικιλίες και χρώματα
Σήμερα γνωρίζουμε περίπου 40 είδη και περισσότερες από 20.000 ποικιλίες χρυσάνθεμου.
Οι ποικιλίες διαφέρουν σε:
Χρώμα: λευκό, κίτρινο, κόκκινο, ροζ, μωβ, πορτοκαλί και συνδυασμοί.
Σχήμα: από απλά που θυμίζουν μαργαρίτα, έως εντυπωσιακά σφαιρικά ή με πέταλα σαν αράχνη.
Ύψος: χαμηλά (ιδανικά για γλάστρες) και ψηλά (για παρτέρια και κήπους).
Εποχή ανθοφορίας: πρώιμες που ανθίζουν από το καλοκαίρι και όψιμες που φτάνουν μέχρι την άνοιξη.
Στην Κίνα καλλιεργούνται ακόμη και εδώδιμες ποικιλίες: οι βλαστοί τρώγονται, ενώ τα άνθη δίνουν το διάσημο τσάι χρυσάνθεμου με αντιοξειδωτικές ιδιότητες.
Συμβολισμοί και παραδόσεις
Το χρυσάνθεμο έχει διαφορετική σημασία ανά τον κόσμο:
Ιαπωνία: Λουλούδι της αυτοκρατορικής οικογένειας, σύμβολο χαράς, μακροζωίας και δύναμης. Υπάρχει ακόμη και «Ημέρα του Χρυσάνθεμου» (9 Σεπτεμβρίου).
Κίνα: Ανήκει στους «Τέσσερις Ευγενείς» μαζί με την ορχιδέα, το μπαμπού και τη δαμασκηνιά. Συμβολίζει το φθινόπωρο και την επιμονή.
Ευρώπη: Σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία, θεωρείται λουλούδι του πένθους και στολίζει τάφους την Ημέρα των Αγίων Πάντων (1 Νοεμβρίου).
ΗΠΑ: Θεωρείται το «λουλούδι του φθινοπώρου». Από το 1966 είναι το επίσημο λουλούδι του Σικάγο.
Ακόμη και τα χρώματά του έχουν νόημα:
Κόκκινο → αγάπη και πάθος
Ροζ → τρυφερότητα και φιλία
Λευκό → πίστη και αφοσίωση
Καλλιέργεια χρυσάνθεμου
Το χρυσάνθεμο αγαπά τον ήλιο και γι’ αυτό προτιμάται να φυτεύεται σε ηλιόλουστες ή πολύ φωτεινές θέσεις. Προτιμά χώμα γόνιμο, μαλακό και πλούσιο σε οργανική ουσία. Αν φυτευτεί στον κήπο, αρκεί να βελτιώσουμε το έδαφος με κομπόστ ή καλοχωνεμένη κοπριά, ώστε να γίνει πιο αφράτο και θρεπτικό. Σε γλάστρες, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε έτοιμο φυτόχωμα για ανθοφόρα φυτά, το οποίο περιέχει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά και έχει καλή αποστράγγιση. Για ακόμη καλύτερο αποτέλεσμα, αναμειγνύουμε το φυτόχωμα με λίγο περλίτη ή άμμο, ώστε να μην κρατάει υπερβολική υγρασία που μπορεί να σαπίσει τις ρίζες.
Το πότισμα είναι απαραίτητο σε όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής του. Την άνοιξη και το φθινόπωρο αρκεί να ποτίζεται περίπου δύο φορές την εβδομάδα, ενώ τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες χρειάζεται συχνότερο πότισμα, σχεδόν μέρα παρά μέρα, ιδιαίτερα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες. Ωστόσο, πρέπει να αποφεύγεται το υπερβολικό νερό που μπορεί να σαπίσει τις ρίζες.
Για να χαρίσει πλούσια ανθοφορία, το χρυσάνθεμο έχει ανάγκη από τακτική λίπανση. Στον κήπο μπορεί να του δοθεί μία κουταλιά κοκκώδες λίπασμα κάθε μήνα από την άνοιξη έως το φθινόπωρο, ενώ στις γλάστρες ενδείκνυται η χρήση υγρού λιπάσματος ανθοφορίας κάθε δύο με τρεις εβδομάδες.
Η φροντίδα του συνεχίζεται με την απομάκρυνση των μαραμένων λουλουδιών, ώστε να παρατείνεται η ανθοφορία του. Μετά το τέλος της σεζόν, τον χειμώνα, είναι καλύτερο να αφήνονται οι ξεροί βλαστοί πάνω στο φυτό για να το προστατεύουν από το κρύο, ειδικά όταν καλλιεργείται στο έδαφος. Την άνοιξη, μόλις περάσουν οι παγετοί, γίνεται πιο αυστηρό κλάδεμα για να ανανεωθεί η βλάστηση και να δώσει καινούρια άνθη το φθινόπωρο. Σε περιοχές με έντονο χειμώνα, τα φυτά χρειάζονται επιπλέον προστασία, όπως κάλυψη με ξερά φύλλα, άχυρο ή ακόμη και ειδικές κουκούλες παγετοπροστασίας.
Πολλαπλασιασμός
Το χρυσάνθεμο μπορεί να πολλαπλασιαστεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με το πόσο γρήγορα θέλουμε να δούμε νέα φυτά. Ο πιο συνηθισμένος είναι με μοσχεύματα, μια τεχνική που μας χαρίζει καινούρια ανθισμένα φυτά μέσα σε λίγους μήνες. Την άνοιξη ή το καλοκαίρι, κόβουμε τμήματα βλαστών μήκους περίπου δέκα εκατοστών από το μητρικό φυτό και τα φυτεύουμε σε υπόστρωμα με τύρφη και περλίτη. Αν χρησιμοποιήσουμε και λίγη ορμόνη ριζοβολίας, η επιτυχία είναι σχεδόν σίγουρη. Μέσα σε λίγες εβδομάδες τα μοσχεύματα θα έχουν αναπτύξει τις δικές τους ρίζες και θα μπορούν να μεταφυτευτούν στη μόνιμη θέση τους.
Εναλλακτικά, μπορούμε να πολλαπλασιάσουμε τα χρυσάνθεμα με διαίρεση ριζωμάτων. Την άνοιξη, όταν το φυτό έχει νέα βλάστηση, χωρίζουμε τη ρίζα σε δύο ή περισσότερα κομμάτια και τα φυτεύουμε ξεχωριστά, δημιουργώντας νέα φυτά έτοιμα να ανθίσουν το φθινόπωρο. Η μέθοδος αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε φυτά που βρίσκονται χρόνια στην ίδια γλάστρα και έχουν γεμίσει το δοχείο με ρίζες.
Τέλος, υπάρχει και ο πολλαπλασιασμός με σπόρους. Αν και είναι πιο αργός τρόπος, παραμένει ενδιαφέρων για όσους θέλουν να πειραματιστούν. Οι σπόροι φυτεύονται στα τέλη του χειμώνα σε σπορείο και τα φυτά που προκύπτουν ανθίζουν την επόμενη χρονιά, χωρίς όμως να διατηρούν πάντα το χρώμα και το σχήμα του μητρικού φυτού.
Ασθένειες και εχθροί του χρυσάνθεμου
Όπως όλα τα καλλωπιστικά φυτά, έτσι και τα χρυσάνθεμα μπορεί να αντιμετωπίσουν κάποιες δυσκολίες. Η υπερβολική υγρασία ευνοεί την εμφάνιση μυκητολογικών ασθενειών, όπως το ωίδιο, που φαίνεται σαν άσπρη σκόνη πάνω στα φύλλα, και η σκωρίαση, που αφήνει χαρακτηριστικές καφέ-πορτοκαλί κηλίδες. Για να τα προλάβουμε, αποφεύγουμε να βρέχουμε τα φύλλα όταν ποτίζουμε και φροντίζουμε το χώμα να στραγγίζει καλά. Ένα απλό διάλυμα με μαγειρική σόδα και νερό μπορεί να βοηθήσει προληπτικά, ενώ σε σοβαρότερες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε σκευάσματα θειαφιού που βρίσκουμε στα γεωπονικά καταστήματα.
Από τα έντομα, συχνότερα προβλήματα προκαλεί η μελίγκρα που μαζεύεται στους τρυφερούς βλαστούς και η κάμπια που τρώει τα φύλλα. Ένα ήπιο σπρέι με πράσινο σαπούνι και νερό είναι συχνά αρκετό για να τα απομακρύνει, ενώ αν η προσβολή είναι πιο έντονη, υπάρχουν φυσικά βιολογικά σκευάσματα με πυρεθρίνη ή θερινό πολτό.
Με λίγη παρατήρηση και σωστή φροντίδα, τα χρυσάνθεμα παραμένουν υγιή και γεμάτα άνθη, χαρίζοντάς μας φθινοπωρινό χρώμα για πολλές εβδομάδες.
Μυστικά και χρήσεις
Το τσάι χρυσάνθεμου είναι τονωτικό, πλούσιο σε βιταμίνες και αντιοξειδωτικά.
Από το πύρεθρο (είδος χρυσάνθεμου) παράγεται η φυσική πυρεθρίνη, ισχυρό βιολογικό εντομοκτόνο.
Μελέτη της NASA έδειξε ότι τα χρυσάνθεμα είναι από τα καλύτερα φυτά για καθαρισμό του αέρα σε εσωτερικούς χώρους.
Στην ανθοδετική, είναι από τα κομμένα λουλούδια με τη μεγαλύτερη διάρκεια: έως και 4 εβδομάδες σε βάζο.
